Rusiya hərbi əməliyyatları davam etdirəcək - Polkovniklə müsahibə

Rusiya–Ukrayna müharibəsi artıq təkcə iki ölkə arasında hərbi qarşıdurma çərçivəsini aşaraq qlobal siyasi proseslərin əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Münaqişənin gedişi, böyük güclərin mövqeyi, beynəlxalq münasibətlər sistemində yaranan yeni balans və tərəflərin strateji maraqları bu prosesin yaxın perspektivdə hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini müəyyən edən əsas amillər kimi qiymətləndirilir. Mövcud vəziyyət göstərir ki, müharibənin taleyi yalnız cəbhədə baş verən hadisələrlə deyil, eyni zamanda siyasi razılaşmalar, beynəlxalq dəstək və tərəflərin daxili siyasi hesablamaları ilə də sıx bağlıdır. Rusiya faktoruna münasibət məlumdur. Rusiya müharibənin ilk günlərində irəli sürdüyü tələbləri bu gün də qoruyub saxlayır və işğal olunmuş ərazilərin, eləcə də nəzarətə götürmək istədiyi ərazilərin ya hərbi, ya da danışıqlar yolu ilə öz nəzarətinə keçməsinə nail olmağa çalışır. Rusiyanın hazırkı mövqeyi göstərir ki, o, strateji məqsədlərindən geri çəkilmək niyyətində deyil. Bəzi siyasi dairələrdə ABŞ-də Donald Tramp ilə Rusiya arasında aparılan müzakirələrin müəyyən razılaşmalarla nəticələndiyi barədə fikirlər səsləndirilir və Ukraynaya yönələn siyasi təzyiqlərin də bu kontekstdə qiymətləndirilməsi mümkündür. Ukrayna faktoruna gəldikdə isə qeyd olunur ki, müharibənin uzanması ölkənin daxili siyasi vəziyyəti ilə də əlaqələndirilir. Müharibənin başa çatmasının Ukrayna rəhbərliyi üçün siyasi nəticələr doğura biləcəyi barədə fikirlər mövcuddur. Bu baxımdan, Ukrayna rəhbərliyinin qərarları və apardığı siyasət gələcəkdə həm siyasi, həm də ictimai qiymətləndirməyə məruz qalacaq. Müharibənin davam etməsi isə insan itkilərinin artmasına və bəzi hallarda nəticəsiz hərbi əməliyyatların aparılmasına səbəb olmaqla Rusiyanın mövqelərini genişləndirməsi üçün imkan yaradır. Eyni zamanda qeyd edilir ki, Ukraynanın əsas problemlərindən biri insan resursları məsələsidir. Avropa ölkələri tərəfindən silah və hərbi texnika dəstəyi göstərilsə də, bu resurslardan istifadə edən canlı qüvvənin çatışmazlığı müharibənin gedişinə təsir edən amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu şəraitdə Rusiya öz tələblərini daha sərt və kompromisssiz şəkildə irəli sürür və qarşıya qoyduğu məqsədlərə nail olana qədər hərbi əməliyyatları dayandırmayacağı ehtimal olunur.

Beynəlxalq müstəvidə ABŞ və Avropa ölkələrinin mövqeyi də münaqişənin taleyinə təsir edən əsas faktorlardandır. Avropanın bəyanatları ilə real imkanları arasında fərqin olduğu, Ukraynaya dəstəyin isə bəzən yetərli səviyyədə olmadığı barədə fikirlər səsləndirilir. Bu isə Rusiyanın danışıqlarda daha sərt mövqe nümayiş etdirməsinə şərait yaradır. Bütün bu amillər fonunda ehtimal olunur ki, tərəflər öz strateji hədəflərinə nail olmağa çalışdıqları müddətdə münaqişə davam edəcək. Rusiya üçün müharibənin müəyyən siyasi nəticə və qələbə görüntüsü ilə başa çatdırılması daxili siyasi baxımdan da əhəmiyyət daşıyır. Əks halda, müharibənin nəticələrinin ölkədaxili proseslərə təsir göstərə biləcəyi istisna edilmir. Mövcud şərait nəzərə alındıqda, yaxın dövrdə münaqişənin sülh danışıqları mərhələsinə keçməsi ehtimalı müzakirə olunsa da, hazırkı güc balansı Ukraynanın müəyyən şərtlərlə razılaşmaq məcburiyyətində qala biləcəyi ehtimalını da gündəmdə saxlayır.

Mövcud dinamika və perspektivlər barədə hərbi ekspert, ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov Crossmedia.az-a müsahibə verib:

– Rusiya–Ukrayna müharibəsinin uzunmüddətli xarakter almasının əsas səbəbləri nələrdir?

 – Rusiya–Ukrayna müharibəsinin bu qədər uzun müddət davam edəcəyini əvvəlcədən proqnozlaşdırmaq, əlbəttə ki, mümkün deyildi. Müharibənin ilk mərhələsində prosesin qısa zaman ərzində başa çatacağı düşünülür, əvvəl günlərdən, sonra həftələrdən danışılırdı. Daha sonra bu müddət aylarla ölçülməyə başladı. Nəticədə münaqişə illərlə davam edən bir qarşıdurmaya çevrildi. Bu münaqişənin bu qədər uzun çəkməsinin isə müxtəlif səbəbləri mövcuddur və həmin səbəblər qlobal proseslərin ümumi gedişatı ilə sıx şəkildə bağlıdır. Qlobal proseslərin inkişafı fonunda Ukrayna ərazisi əsas qaynar fazanın yaşandığı məkanlardan birinə çevrildi və tarixə Rusiya–Ukrayna müharibəsi kimi daxil olan hadisələr zənciri başlandı. Bu proseslərin nəticəsində müharibə gözləniləndən fərqli olaraq uzandı və bir çox hallarda məntiqdən uzaq görünən qərarların təsiri altında davam etdi. Müharibənin başlanması və sonrakı mərhələlərdə qəbul edilən qərarlar, xüsusilə də Ukraynada yürüdülən siyasət və dövlət rəhbərliyi tərəfindən vəziyyətin düzgün qiymətləndirilməməsi münaqişənin gedişinə ciddi təsir göstərdi. Bəzi hallarda qərarların müxtəlif siyasi təzyiqlər altında qəbul edildiyi də qeyd olunur. Qərb ölkələrinin, xüsusilə də ABŞ-nin Ukraynanın silahlandırılması və maliyyələşdirilməsində iştirak etməsi bu proseslərin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb oldu. Bu yanaşmaya görə, Ukrayna rəhbərliyi dövlət olaraq müstəqil qərarlar qəbul etsə də, beynəlxalq siyasi təsirlər nəticəsində müəyyən addımların atılması müharibənin indiki vəziyyətə gəlib çıxmasına səbəb oldu. Eyni zamanda qeyd edilir ki, əgər Rusiya ilə qarşıdurmada ABŞ başda olmaqla Qərb koalisiyası daha açıq və vahid şəkildə Ukraynanın yanında yer alsaydı, Rusiyanın hərbi imkanları məhdudlaşa bilər və münaqişə bəlkə də ilk aylarda başa çata bilərdi. Lakin proseslərin inkişafı göstərdi ki, bu münaqişədə əsas məqsəd yalnız Rusiya ilə qarşıdurma deyil. İrəli sürülən fikirlərə görə, baş verən hadisələr daha geniş geosiyasi məqsədlərin tərkib hissəsidir və Rusiya ilə Ukrayna bu prosesdə daha böyük siyasi strategiyanın iştirakçıları kimi çıxış edirlər. Bu kontekstdə ABŞ-nin siyasətində əsas hədəfin yalnız Rusiya deyil, eyni zamanda Avropa olduğu vurğulanır. Son illərdə iqtisadi və siyasi baxımdan güclənən, daha müstəqil qərarlar qəbul etməyə çalışan Avropa ABŞ üçün strateji baxımdan yeni vəziyyət yaratmışdı. Bu səbəbdən Avropanın iqtisadi potensialının zəiflədilməsi, təhlükəsizlik məsələlərinin yenidən gündəmə gətirilməsi və enerji asılılığının dəyişdirilməsi kimi proseslərin baş verdiyi qeyd olunur. Rusiyanın enerji resurslarından məhrum olan Avropa ölkələrinin alternativ enerji mənbələrinə yönəlməsi, bunun nəticəsində sənaye xərclərinin artması, bəzi istehsal sahələrinin ABŞ-a köçməsi və sosial problemlərin dərinləşməsi bu proseslərin nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Ukraynaya hərbi və maliyyə dəstəyinin artırılması isə Avropa üçün əlavə iqtisadi yük yaratdı və bu da qitə daxilində yeni siyasi və sosial müzakirələrə səbəb oldu. Bu proseslər fonunda ABŞ-də siyasi hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi və yeni mərhələdə Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı bəyanatlar səsləndirildi. Bununla yanaşı, müharibənin gedişindən maksimum siyasi və iqtisadi fayda əldə etməyə yönəlmiş siyasətin davam etdiyi iddia olunur. Bu yanaşmada qeyd edilir ki, həm Ukraynanın resursları üzərində nəzarət imkanlarının genişləndirilməsi, həm də Avropa ilə Rusiya arasındakı münasibətlərin daha da gərginləşdirilməsi geosiyasi balansın dəyişdirilməsinə xidmət edir.

Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ABŞ-nin formalaşdırdığı strateji xəttin elementlərinin bu proseslərdə aydın göründüyü vurğulanır. ABŞ-nin geosiyasi arenada gərginliyi artırmaqla öz strateji hədəflərinə çatmağa çalışdığı, Rusiya və Çinin diqqətini müəyyən istiqamətlərə yönəltməklə qlobal güc balansında üstünlük əldə etməyə çalışdığı qeyd edilir. Bu çərçivədə Rusiya Ukrayna ilə, Çin isə Tayvan məsələsi ilə məşğul olduğu bir dövrdə ABŞ-nin digər regionlarda təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışdığı bildirilir. Latın Amerikası regionunda, o cümlədən Panama, Venesuela, Meksika, Kuba, Qrenlandiya və Kanada kimi ölkələrlə bağlı ABŞ-nin strateji maraqlarını açıq şəkildə ifadə etməsi də bu siyasətin tərkib hissəsi kimi təqdim olunur. Burada “işğal” anlayışının yalnız hərbi deyil, həm də siyasi və iqtisadi təsir vasitələri ilə həyata keçirilə bildiyi qeyd edilir. Siyasi təsir dairəsinin genişləndirilməsi, iqtisadi sanksiyalar, rüsumlar və digər məhdudiyyətlər beynəlxalq münasibətlərdə təsir mexanizmi kimi göstərilir. Eyni zamanda Yaxın Şərqdə və İran ətrafında baş verən proseslərin də bu qlobal siyasətin tərkib hissəsi olduğu bildirilir. Bu yanaşmaya görə, ABŞ dünyada həm güc mərkəzi kimi mövqeyini qorumağa, həm təsir dairəsini genişləndirməyə, həm də öz maraqlarını daha açıq şəkildə həyata keçirməyə çalışır. Bu siyasətin nəticəsində beynəlxalq münasibətlər sistemində gərginlik artır və bəzi hallarda üçüncü dünya müharibəsi risklərinin müzakirə olunmasına səbəb olur. Bununla yanaşı qeyd edilir ki, istənilən müharibə  danışıqlar yolu ilə başa çatır və müharibələrin yekun həlli masa arxasında əldə olunan razılaşmalarla mümkün olur. Mövcud proseslərin təhlili göstərir ki, böyük dövlətlər arasında müəyyən razılıq əldə edildikdən sonra Rusiya–Ukrayna müharibəsinin də həll mərhələsinə keçməsi mümkündür. Hazırkı vəziyyətə əsasən, proseslərin inkişaf istiqaməti münaqişənin müəyyən formada başa çatması ehtimalının artdığını göstərir və bu müharibənin ilin sonuna qədər hansısa şəkildə yekunlaşacağı ehtimalı daha real görünür.

– Davam edən Rusiya faktorunu necə qiymətləndirirsiniz?

–  Rusiya faktoruna münasibət məlumdur. Rusiya münaqişənin ilk günlərindən irəli sürdüyü tələbləri bu gün də dəyişmədən saxlayır və həm işğal olunmuş ərazilər, həm də nəzarətə götürmək istədiyi digər ərazilərlə bağlı məqsədlərinə ya hərbi güc, ya da danışıqlar yolu ilə nail olmağa çalışır. Rusiyanın hazırkı mövqeyi də əsasən bu xətt üzərində qurulub. Bəzi siyasi müşahidələrə görə, Rusiya ilə ABŞ arasında, xüsusilə Donald Trampın iştirakı ilə keçirilən görüşlər fonunda müəyyən razılaşma elementlərinin olduğu hiss edilir və Ukraynaya göstərilən siyasi təzyiqlər də bu ehtimalları gücləndirən amillər kimi qiymətləndirilir.

– Bəs Ukrayna faktorunun münaqişənin gedişinə təsiri barədə nə deyə bilərsiniz?

–  Ukrayna faktoruna gəldikdə isə qeyd olunur ki, ölkə rəhbərliyi üçün müharibənin başa çatması daxili siyasi baxımdan ciddi risklər yarada bilər. Bu yanaşmaya görə, müharibə bitəcəyi təqdirdə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin yenidən seçilmə ehtimalının zəifləyəcəyi düşünülür və bu səbəbdən münaqişənin uzanmasında maraqlı olduğu iddia olunur. Bildirilir ki, müharibə dövründə qəbul edilən qərarlar və aparılan siyasət gələcəkdə ictimai və siyasi məsuliyyət məsələsini gündəmə gətirə bilər və bu amil Ukrayna rəhbərliyi üçün əlavə narahatlıq yaradır. Eyni zamanda qeyd edilir ki, Ukrayna hərbi və maliyyə baxımından dəstək alsa da, insan resursları məsələsi ciddi problem olaraq qalır. Silah və texnikanın mövcudluğu ilə yanaşı, döyüşən canlı qüvvənin çatışmazlığı münaqişənin gedişinə təsir göstərən əsas faktorlardan biri kimi qiymətləndirilir. Bu vəziyyəti nəzərə alan Rusiya isə öz tələblərini daha sərt və kompromisssiz şəkildə irəli sürür və məqsədlərinə nail olana qədər hərbi əməliyyatları dayandırmayacağı ehtimal olunur.

– Mövcud şəraitdə münaqişənin gələcək inkişaf perspektivlərini necə görürsünüz?

–   ABŞ-nin mövqeyi və Avropa ölkələrinin bəzən siyasi bəyanatlarla kifayətlənməsi, lakin praktiki baxımdan kifayət qədər imkan nümayiş etdirməməsi də münaqişənin gedişinə təsir edən amillər sırasındadır. Bu isə Rusiyanın irəli sürdüyü şərtləri daha qətiyyətlə müdafiə etməsinə şərait yaradır. Ümumilikdə tərəflərin hər birinin öz hədəflərinə nail olana qədər münaqişəni davam etdirmək niyyətində olduğu fikri irəli sürülür. Eyni zamanda vurğulanır ki, Rusiya rəhbərliyi müharibəni daxili siyasi baxımdan qələbə kimi təqdim etmək niyyətindədir. Əks halda, gözlənilən nəticələrin əldə olunmaması Rusiyanın daxilində siyasi və sosial proseslərə təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən müharibənin nəticəsi Rusiya üçün yalnız xarici siyasət məsələsi deyil, həm də daxili sabitlik amili kimi qiymətləndirilir. Bütün bu amillər nəzərə alındıqda, münaqişənin yaxın dövrdə sülh mərhələsinə keçməsi ehtimalı istisna edilmir. Mövcud vəziyyətə əsasən, hərbi və siyasi üstünlüyün müəyyən mənada Rusiya tərəfində olduğu, ABŞ-nin Ukraynaya dəstəyinin əvvəlki səviyyədə olmadığı təqdirdə Ukraynanın gələcəkdə Rusiyanın əsas şərtlərini qəbul etmək məcburiyyətində qala biləcəyi ehtimalı irəli sürülür.

Ayhan