Sosial şəbəkədə saxta qazanc vəd edən dələduzların sayı artır: NÖVBƏTİ ONLAYN TƏLƏ

Son zamanlar sosial şəbəkələrdə tez-tez rastımıza çıxan pul əldə etməklə bağlı səhifələrin demək olar ki,  çoxu saxtakarlıq məqsədilə açılmışdır. Belə ki, geniş yayılan “tez qazanc” vədlərinin arxasında hansı mexanizmin dayandığını araşdırmaq məqsədilə  eksperiment keçirdik. Bu  çərçivədə özünü investisiya xidməti göstərən hesabla əlaqə saxlanılıb və yazışmalar qeydə alınıb.

Hesab tərəfindən bildirilib ki, guya az məbləğdə pul yatırmaqla cəmi 1 saat ərzində həmin məbləğin bir neçə qatı qədər gəlir əldə etmək mümkündür. Mesajlarda istifadəçidən əvvəlcə yatırmaq istədiyi məbləğin qeyd edilməsi, daha sonra isə göndərilən bank hesabına ödəniş edib qəbzin təqdim olunması tələb olunur.  Burada konkret “gəlir cədvəli” təqdim edilərək inandırıcılıq yaradılmağa çalışılır. Belə ki, 40 manat yatırıldığı halda 520 manat, 50 manat yatırıldıqda isə 660 manat qazanc vəd edilir. Daha yüksək məbləğlər üçün min manatdan artıq gəlir göstərilir. Bu vədlərin real maliyyə bazarları ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Qeyd etdikləri cədvəli təqdim edirik:

40 AZN - 520 AZN

50 AZN - 660 AZN

60 AZN - 800 AZN

80 AZN - 950 AZN

90 AZN - 1030 AZN

120 AZN - 1550 AZN

150 AZN - 2225 AZN

Diqqət çəkən əsas məqamlardan biri prosesin tələsik və düşünməyə imkan verməyən formada təqdim edilməsidir. “Cəmi 1 saat”, “dərhal göndərilir”, “yalnız ayda bir dəfə” kimi ifadələrlə psixoloji təzyiq və manupulyasiyaya səbəb olur. Pul yatırıldığı təqdirdə vəd edilən məbləğin dərhal göndərilib-göndərilməyəcəyi soruşulduqda isə qarşı tərəf bunu təsdiqləyir.

Aparılan eksperiment göstərir ki, bu cür sxemlərin əsas məqsədi istifadəçini bank hesabına pul köçürməyə təşviq etməkdir. Rəsmi müqavilənin, hüquqi öhdəliyin və şəffaf mexanizmin olmaması bu təkliflərin açıq şəkildə saxtakarlıq xarakteri daşıdığını ortaya qoyur. Mütəxəsislər bu barədə Crossmedia.az-a açıqlama verib.

Vəkil Anar Ramazanovun sözlərinə görə, vətəndaşların pul vəsaitlərindən istifadə edərək qazanc əldə etməsində qanunsuz bir hal olmasa da vətəndaşlar öz pul vəsaitlərini qanuni şəkildə müvafiq qaydada müəyyən mənbələrə yerləşdirməklə,  qanunun  icazə verdiyi  əməliyyatları icra etməklə gəlir əldə edə bilərlər:

"Qanunsuz və  əsassız gəlirlərin,  cinayət yolu ilə əldə olunan vəsaitlərin əldə olunmasına qanun yol vermir. Hər bir vəsaitin, eyni zamanda  əlavə qazancın əldə olunmasının hüquqi əsası olmalıdır. Elanda göründüyü kimi,  vətəndaşlara verdikləri depozit,  təqdim etdikləri pul vəsaitləri miqdarında böyük faizlərin verilməsi şübhəli əməliyyata oxşayır. Belə ki, maliyyə bazarlarında yüksək  faizlə qazanc təqdim edən bir sıra qurumlar,  maliyyə institutları var ki,  bunların da başında  banklar gəlir. İlk öncə vətəndaşlar  banklara bu vəsaiti yerləşdirməklə depozitdən faiz  əldə edə bilərlər. İkinci olaraq,vətəndaşlar  investisiya qiymətli kağızları əldə edərək faiz gəliri  əldə edə bilərlər. Üçüncüsü  vətəndaşlar öz əlavə vəsaitlərini investisiya fondlarına yerləşdirməklə aktivlərin idarə olunmasından gəlir əldə edə bilirlər və daha artıq".

A.Ramazanov qeyd edib ki,  elanda təklif olunanlar  maliyyə bazarında və qanunvericilikdə olan hər hansı bir əməliyyata çox da uyğun gəlmir və  kifayət qədər şübhə doğurur:

" Üstəlik bu  əməliyyatların məhz  hansı şirkətlər tərəfindən edilməsi,  bu əməliyyatı edən fiziki və hüquqi şəxsin kimliyi,  onların maliyyə vəziyyəti ,  ofis ünvanı və digər reprizitləri  təqdim olunmur. Əgər bu əməllər maliyyə dələduzluğudursa,  vətəndaşları aldadıb , onların pullarını almaq cəhdidirsə bu Cinayət Məcəlləsinin müvafiq maddəsilə, xüsusilə 178-ci maddəsilə cinayət məsuliyyəti yarada bilər. Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsinə görə, dələduzluq- digər şəxsin aldadılması və ya etibarından sui-istifadə edilməsi yolu ilə onun əmlakının ələ keçirilməsi cinayət  məsuliyyəti yaradır.

Vəkil,  həmçinin dələduzluqla ələ keçirilən vəsaitin miqdarından aslı olaraq  178-ci maddənin hansı  hissəsinə aid olduqlarını bildirib:

"Belə ki, 500 manatdan 5.000 manata qədər  olduqda 178-ci maddənin birinci hissəsi ilə,  5.000  manatdan 50.000 manata qədər olduqda  bu artıq xeyli miqdar hesab olunur və  bu zaman 178-ci maddənin  ikinci hissəsi ilə,  50.000 manatdan 500.000-a qədər olduqda bu artıq külli miqdarda dələduzluq sayılır . Bu zaman isə 178-ci maddənin üçüncü hissəsilə cinayət məsuliyyəti meydana gələ bilər".

Həmçinin,  Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının (ABA) ekspert Cavidan Əfəndiyev da, vurğulayıb ki, son dövrlərdə sosial şəbəkələr və müxtəlif onlayn platformalar üzərindən vətəndaşlara "asan qazanc", "sürətli investisiya gəliri" və ya şübhəli pul köçürmələri müqabilində komissiya təklif edən dələduzluq hallarına rast gəlinir:

"Qeyd edək ki, bu cür sxemlər əsasən iki təhlükəli istiqaməti əhatə edir: maliyyə piramidaları (Ponzi sxemləri) və qanunsuz vəsaitlərin leqallaşdırılmasında istifadə olunan "dropper" (hesab icarəsi) fəaliyyəti. Bu kimi hallarla bağlı tövsiyyəmiz ondan ibarətdir ki, vətəndaşlara müəyyən ödəniş müqabilində qat-qat artıq vəsait geri qaytarılacağı vədi, klassik maliyyə piramidası əlamətidir. Bu sxemlərin əsas məqsədi vətəndaşların etibarından sui-istifadə edərək onların vəsaitlərini mənimsəməkdir. İlkin mərhələdə kiçik məbləğlərdə ödənişlər edilsə də, bu, qurbanı daha böyük məbləğləri yatırmağa təşviq etmək üçün qurulan bir tələdir".

Ekspertin sözlərinə görə, nəticədə, vətəndaşlar öz şəxsi vəsaitlərini tamamilə itirmək təhlükəsi ilə üzləşirlər:

"Həmçinin, daha ciddi məqam  vətəndaşların öz bank kartlarını və ya hesab məlumatlarını "iş" və ya "komissiya" adı altında üçüncü şəxslərə təqdim etməsidir. Bilmək vacibdir ki, naməlum mənbələrdən gələn vəsaitlərin qəbul edilib başqa hesablara ötürülməsi (tranziti), həmin vətəndaşı istəmədən də olsa kibercinayətkarlığın və ya çirkli pulların yuyulması prosesinin iştirakçısına çevirə bilər. Bu cür əməliyyatlarda iştirak edən, bank hesabını şübhəli köçürmələr üçün təqdim edən şəxslər gələcəkdə qanun qarşısında məsuliyyət daşıya bilərlər.  Banklar tərəfindən bu cür şübhəli əməliyyatlar daim monitorinq olunur və müvafiq təhlükəsizlik tədbirləri görülür. Lakin ən effektiv müdafiə yolu vətəndaşların ayıq-sayıq olmasıdır. Vətəndaşları reallığa uyğun olmayan "yüksək gəlir" vədlərinə inanmamağa, şübhəli şəxslərin təklifləri əsasında ödəniş etməməyə və fərdi bank məlumatlarını (kart nömrəsi, PİN kod, CVV və s.) heç bir halda kənar şəxslərlə bölüşməməyə çağırırıq".

Fatimə Məmmədova