11 sentyabrın 25 ili: Terror təhlükəsi hələ də bitməyib
2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-də baş verən terror aktlarından 25 ilə yaxın vaxt keçsə də, həmin hadisənin yaratdığı təhlükəsizlik böhranı və onun beynəlxalq siyasətə təsiri bu gün də müzakirə olunur. Əkiz Qüllələrə və digər hədəflərə edilən hücumlar nəticəsində 3 minə yaxın insanın həyatını itirməsi dünyanın ən güclü dövlətlərinin belə terror təhlükəsindən tam sığortalanmadığını göstərdi. Hadisədən sonra terrorla mübarizə beynəlxalq təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi və bu sahədə genişmiqyaslı koalisiyalar formalaşdırıldı. Azərbaycan da həmin beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində terrorla mübarizədə ABŞ və digər müttəfiqlərlə birlikdə fəaliyyət göstərən ölkələr sırasındadır. Azərbaycanın terror təhlükəsinə münasibəti isə təkcə beynəlxalq öhdəliklərlə deyil, ölkənin dəfələrlə terror aktlarının hədəfinə çevrilməsi ilə də bağlıdır. Bununla yanaşı, ötən illərdə “Əl-Qaidə” və İŞİD kimi terrorçu qruplaşmalara qarşı əməliyyatlar keçirilsə də, terror təhlükəsinin tamamilə aradan qalxdığını söyləmək mümkün deyil. Müxtəlif regionlarda fəaliyyət göstərən silahlı qruplaşmalar və dəyişən terror şəbəkələri beynəlxalq təhlükəsizlik üçün yeni çağırışlar yaratmaqda davam edir.
Mövzu ilə bağlı Milli Məclisin deputatı Asim Mollazadə Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, ABŞ terrorla mübarizədə tək deyil və Azərbaycan da bu beynəlxalq koalisiyanın tərkibindədir:
“Beynəlxalq koalisiyanın yaradılması və beynəlxalq terrorla mübarizədə Amerika Birləşmiş Ştatları bu işlərdə tək deyildir. Xatırlatmaq istəyirəm ki, Azərbaycan da bu koalisiyaya daxildir. Bu qərar Azərbaycanın mərhum Prezidenti Heydər Əliyev tərəfindən verilmişdir. Azərbaycan Amerika Birləşmiş Ştatları və bütün digər müttəfiqlərlə birgə terrorla mübarizə aparır. Azərbaycan bu ağrını yaxşı hiss edir, çünki Azərbaycana qarşı dəfələrlə terror aktları həyata keçirilmişdir. Biz tam əminik ki, dünya siyasəti məhz bunun üzərində qurulmalıdır: birgə terrorla və digər buna oxşar cinayətlərlə mübarizə. Dünyada əsas dəyişiklik məhz bundan ibarətdir.”
Fəlsəfə doktoru Məhəmməd Cəbrayılov isə açıqlamasında bildirib ki, 11 sentyabr terroru beynəlxalq təhlükəsizlik haqqında təsəvvürləri köklü şəkildə dəyişib:
“Öncəliklə onu deyim ki, 11 sentyabr 2001-ci ildə baş verib, artıq 25 ilə yaxın vaxt keçir. Bu terror aktı dünyada demək olar ki, ən böyük terror hadisəsi idi. Artıq bütün dövlətlər üçün aydın oldu ki, özünü dünyanın ən təhlükəsiz dövləti və supergücü hiss edən Amerika Birləşmiş Ştatları belə terrordan tam müdafiə oluna bilmədi. Bu hadisə həqiqətən də o dövr üçün çox böyük sensasiya yaratdı. Bu faciə beynəlxalq təhlükəsizlik haqqındakı düşüncəni dəyişdi. Düşünürəm ki, terrorla mübarizə dünya siyasətinin əsas məsələlərindən birinə çevrilib. Bu gün qurbanları anmaqla yanaşı, ötən illərin nəticələrini də qiymətləndirməliyik. Terrorun qurbanı olan mülki, sadə insanlar bəşəriyyətə qarşı yönəmiş cinayətin zərərçəkənləridir. Fikrimcə, ABŞ-nin terrorla mübarizəsi konkret təhlükələri zəiflətsə də, davamlı qlobal təhlükəsizlik yaratmaq baxımından müəyyən ziddiyyətli nəticələr ortaya qoyub. Əvvəla, terrorizmin mahiyyətini aydınlaşdırmalıyıq. Siyasi və ya ideoloji məqsədə çatmaq üçün zorakılıqdan, xüsusilə də mülki insanlara hücumlardan və bu hücumların yaratdığı qorxudan istifadə edərək cəmiyyəti qorxutmaq, dövlətlərin qərarlarına təsir göstərmək ən təhlükəli meyllərdən biridir”.
M.Cəbrayılov qeyd edib ki, onun psixoloji təsiri birbaşa qurbanların hüquqlarını da aşır; bir yerdə törədilən hücum vasitəsilə milyonlarla insanın təhlükəsizlik hissinə toxunulur: “İnsanlar vahimə içərisində yaşayırlar. Terrorla üz-üzə qalan insanlar fiziki zorakılığa məruz qalmaqla yanaşı, bunu görən, duyan və eşidənlər də dərin psixoloji-mənəvi sarsıntılar keçirirlər. Məhz buna görə terrorizmin təsiri müharibələrin təsirindən daha dəhşətlidir. Çünki terrorizm müharibə dövründə deyil, ən dinc dövrdə belə istənilən dövləti yaxalaya bilər, onun təhlükəsizliyinə böyük zərbə vura və vətəndaşların sabit, sülh şəraitindəki həyatına təsir edə bilər. Beynəlxalq səviyyədə terrorizmin hamının razılaşdığı vahid hüquqi tərifi mövcud deyil. ABŞ-nin mübarizəsinə gəldikdə isə, real nəticələr göz qabağındadır: müttəfiqlərin əməliyyatları vaxtilə “Əl-Qaidə”nin rəhbərliyini və mürəkkəb hücumlar hazırlamaq imkanlarını zəiflətdi. Lakin bu, o demək deyil ki, məsələ bitib. “Əl-Qaidə” sıradan çıxsa da, onun yerini müəyyən dövrlərdə İŞİD tutdu; İraq və Suriya ərazisində İŞİD-in qanlı terrorlar törətdiyini bir neçə il öncə eşitmişik. İndinin özündə də müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən terrorçu elan olunmuş qruplaşmalar var. Məsələn, Yaxın Şərqdə “Hizbullah” və “Həmas” kimi silahlı qruplar mövcuddur. “Hizbullah” Livan dövlətinin daxilində, İsraillə qarşıdurmaya cəlb olunan bir qrup kimi görünsə də, nəzarət etdiyi ərazilərdə Livan hökuməti və vətəndaşları üçün təhdid yaradır. Bu, İsraildən daha çox Livanın öz təhlükəsizliyinə zərbə vurur. Eyni məsələni “Həmas” və Yəməndəki husilər üçün də qeyd etmək olar. Yəməndə BMT və beynəlxalq aləm tərəfindən tanınan Prezident Şurasının sədri Rəşad əl-Alimi olsa da, daxildə husilərin nəzarət etdiyi ərazilər ölkənin parçalanmasında və təhlükəsizliyində ciddi problem olaraq qalır. Terrorla mübarizənin üsulları, yolları və beynəlxalq hüquqi əsasları mövcuddur. Beynəlxalq hüquq terrorla məşğul olan qrupların ifşası və onların cinayətlərinin cəzalandırılması üçün zəmin yaradır. Lakin təəssüf ki, “terrorun kökü kəsilib” və ya “mübarizə 100% nəticə verib” demək yanlış olar. Bir qrup sıradan çıxır, yerinə başqası gəlir. ABŞ-nin terrorla mübarizəsi və beynəlxalq əməkdaşlığın güclənməsi mülki insanları qorumaq və sabit dövlət qurumlarının yaranmasına kömək etmək baxımından ümid yaradır. Müvəffəqiyyətin ölçüsü insanların gündəlik həyatında qorxunun azalması, hüquqların qorunması və gələcəyə etimadın artmasıdır. Əgər terrorla üz-üzə qalan dövlətlərdə bu qorxu hələ də hiss olunursa, deməli, terror o ölkədə öz sözünü deyir və onun nəticələri hələ tam aradan qaldırılmayıb. Terror yalnız Yaxın Şərq üçün deyil, bütün bəşəriyyət və dövlətlər üçün təhlükədir. 11 sentyabr 2001-ci ildə Əkiz Qüllələrin terror hücumuna məruz qalması və 3 minə yaxın insanın həlak olması göstərdi ki, özünü təhlükəsizlik adası sayan supergüclər belə terrordan sığortalanmayıb.”
Zeynəb Həsən
20:50 10.09.2026
Oxunuş sayı: 45
