Uşaqları sosial medianın mənfi təsirlərindən qorumaq üçün yaş məhdudiyyəti kifayətdir?
Azərbaycanda 16 yaşadək uşaqlar üçün yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında fərdi hesab yaradılmasının məhdudlaşdırılması ilə bağlı təşəbbüs ictimai müzakirələrə səbəb olub. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu addım uşaqların rəqəmsal təhlükələrdən qorunmasına töhfə verə bilər. Bununla yanaşı, onlar bildirirlər ki, problemin həlli yalnız qadağalarla mümkün deyil və bu prosesdə valideyn nəzarəti ilə rəqəmsal savadlılığın artırılması əsas rol oynayır.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a danışan İngla Kids and Preschool-un direktor müavini, psixoloq Aysu Həsənova bildirib ki, son illərdə sosial şəbəkələrin uşaqların həyatındakı rolu əhəmiyyətli dərəcədə artıb:
“Bu gün artıq sosial media sadəcə əyləncə vasitəsi deyil, uşaqların gündəlik həyatının, ünsiyyətinin və hətta özlərini tanıma prosesinin bir hissəsinə çevrilib. Məhz buna görə də sosial şəbəkələrin uşaqların psixoloji inkişafına təsiri ilə bağlı müzakirələr getdikcə daha çox aktuallaşır. Hesab edirəm ki, burada əsas məsələ sosial şəbəkələrin mövcudluğu deyil, onların istifadəsinin nə dərəcədə nəzarətli və balanslı olmasıdır”.
Psixoloqun sözlərinə görə, sosial mediada uzun müddət vaxt keçirmək uşaqların emosional vəziyyətinə və davranışlarına müxtəlif istiqamətlərdə təsir göstərə bilir:
“Ən çox müşahidə etdiyimiz təsirlərdən biri uşaqların özlərini başqaları ilə müqayisə etməsidir. Sosial şəbəkələrdə insanlar adətən həyatlarının ən uğurlu, ən maraqlı və ən xoşbəxt anlarını paylaşırlar. Uşaq isə bu görüntüləri reallığın bütöv mənzərəsi kimi qəbul edə bilər. Nəticədə onda ‘hamı məndən daha uğurludur’, ‘hamı məndən daha gözəldir’ və ya ‘mən kifayət qədər yaxşı deyiləm’ kimi düşüncələr formalaşa bilər. Bu isə zamanla özünəinamın azalmasına, narahatlığın artmasına və emosional gərginliyə səbəb olur”.
Müsahibimiz qeyd edib ki, sosial şəbəkələrdən həddindən artıq istifadə uşaqların gündəlik həyat ritminə də mənfi təsir göstərir:
“Yuxu rejiminin pozulması, fiziki aktivliyin azalması və ekran qarşısında həddindən artıq vaxt keçirmək uşağın həm emosional, həm də davranış səviyyəsində çətinliklər yaşamasına gətirib çıxara bilir. Bundan əlavə, kiberzorakılıq və onlayn təzyiq kimi problemlər də uşaqların psixoloji rifahı üçün ciddi risk yaradır”.
Psixoloq hesab edir ki, yeni məhdudiyyətlər müəyyən müsbət nəticələr verə bilər:
“Xüsusilə 16 yaşadək uşaqların sosial şəbəkələrə nəzarətsiz çıxışının qarşısının alınması onların yaşlarına uyğun olmayan məzmunlardan qorunmasına kömək edə bilər. Eyni zamanda valideynlərin prosesə daha aktiv şəkildə cəlb olunması uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin düşünürəm ki, bu məsələdə yalnız qadağalara güvənmək kifayət deyil. Əsas məqsəd uşaqları texnologiyadan uzaqlaşdırmaq deyil, texnologiyadan düzgün istifadə etməyi öyrətmək olmalıdır”.
Mövzu ilə bağlı fikirlərini bölüşən sosioloq Rəvan Əliyev isə yaş məhdudiyyətinin tətbiqini müsbət addım kimi qiymətləndirib:
“16 yaşadək uşaqlar üçün sosial şəbəkələrdə yaş məhdudiyyətinin tətbiqi müsbət addımdır. Bu, uşaqların zərərli məzmun, kibertəhdidlər və rəqəmsal asılılıq riskləri ilə erkən yaşlarda qarşılaşmasının qarşısını qismən ala bilər. Lakin təkcə qadağa və ya məhdudiyyət problemin tam həlli deyil”.
Sosioloqun sözlərinə görə, məsələnin əsas tərəfi valideyn nəzarətinin gücləndirilməsi və uşaqlarda rəqəmsal savadlılığın formalaşdırılmasıdır:
“Bu gün uşaqlar müxtəlif texnoloji vasitələrdən istifadə etməklə yaş məhdudiyyətlərini asanlıqla keçə bilirlər. Ona görə də ailə, məktəb və dövlət qurumları birlikdə işləməli, uşaqlara sosial medianın fayda və riskləri barədə düzgün biliklər verilməlidir”.
Sosioloq vurğulayıb ki, müasir dövrdə məqsəd uşaqları texnologiyadan tam uzaqlaşdırmaq deyil:
“Məqsəd onların rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz, məsuliyyətli və tənqidi düşüncə ilə davranmalarını təmin etməkdir. Yaş məhdudiyyəti bu prosesin bir hissəsi ola bilər, lakin uzunmüddətli nəticə üçün rəqəmsal savadlılıq və valideyn məsuliyyəti həlledici amillərdir”.
Zeynəb Həsən
11:34 13.06.2026
Oxunuş sayı: 109
