Azərbaycanda tibb təhsili: Praktik dərslərin azlığı və meyit problemi
Azərbaycanda tibbi təhsildə bəzi problemlər mövcuddur. Universitet tələbələri bildirir ki, praktik məşğələlər adətən formal xarakter daşıyır – sadəcə sarğı öyrədilir, lakin onu öyrədən müəllim rus dilində danışır, halbuki tələbələr Azərbaycan sektoru üzrə oxuyur.
Nəticədə tələbələr dərsi başa düşmür, praktiki biliklər isə sıfıra bərabər olur. Ən kritik problem isə meyid qıtlığıdır: həkim olmaq istəyən tələbələr real insan üzərində heç bir təcrübə keçə bilmir. Belə şəraitdə formalaşan həkimlər yalnız nəzəri biliklərə malik olur, beynəlxalq standartlardan isə geri qalırlar. Təhsil sistemi bu qədər ciddi çatışmazlıqlara baxmayaraq, hələ də dəyişdirilmir və gələcəyin həkimlərini hazırlamaq missiyasını uğursuz həyata keçirir.
Bu barədə Crossmedia.az-a danışan təhsil eksperti İlqar Orucovun dediklərinə görə, tibbi təhsilin canlı anatomiyaya keçidi çox önəmlidir:
"Hazırda tələbələrin çoxu insan bədənini atlaslardan və yaxud plastik modellərdən öyrənir. Meyit üzərində - elmi dildə kadavr adlandırılan bədən üzərində tədris isə tələbəyə toxumaların real rəngini, teksturasını və fərdi anatomik variasiyaları görməyə imkan verir.
Praktik məşğələlərin keçirilməsi əvəzsizdir. Amma bizim reallıqda vəziyyət necədir? Bu tibbi təhsilin qırmızı xətti və vacib elementidir. Azərbaycanda praktik dərslər və eyni zamanda meyit üzərində çalışmalar dünya standartları ilə müqayisədə ciddi çağırışlarla üzləşir. Bunun əsas səbəblərindən biri uzun illərdir ölkədə meyit qıtlığının olmasıdır.
Bu problem həm qanunvericiliklə, həm də bəzi sosial-mental səbəblərlə bağlıdır və tədris üçün meyit tapılmasını çətinləşdirir. Anatomiya və cərrahiyyənin əsasını meyit üzərində təcrübə təşkil edir və bu, tələbənin insan bədəninin topoqrafiyasını hiss etməsi üçün əvəzsizdir.
Baxmayaraq ki, bunun böyük əhəmiyyəti var, Azərbaycan reallığında meyit çatışmazlığı problemi yaşanır və burada xüsusilə sosial-mental səbəblər özünü göstərir.
Çünki əksəriyyətimiz yaxınlarımız vəfat etdikdə müxtəlif yollarla meyitin yarılmamasını xahiş edirik. Halbuki, meyitin yarılması həm tibbi araşdırmalar, həm də tələbələrin təcrübə keçməsi üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu sahədə həm sosial-mental səbəblər mövcuddur, həm də qanunvericilikdə müəyyən dəyişikliklərə ehtiyac var".
Ekspert həmçinin qeyd edib ki, meyit çatışmazlığı səbəbindən plastik modellər və virtual anatomiya masaları vasitəsilə dərslərin tədris olunması vizual öyrənmə baxımından çox faydalıdır, lakin cərrahi toxunuşu və real toxumanın müqavimətini tam əvəz edə bilmir:
"Bu səbəbdən tibbi təhsil alanların beynəlxalq müstəvidə müəyyən çatışmazlıqları ortaya çıxa bilər. Digər mühüm səbəblərdən biri praktik saatların azlığıdır. Xüsusilə tibbin yüksək səviyyədə inkişaf etdiyi ABŞ və Avropa ölkələrində tələbələr klinik illərdə, yəni 4-6-cı kurslarda xəstələrlə birbaşa təmasda daha çox vaxt keçirirlər. Bizim təhsil sistemində isə nəzəri, akademik yük daha çox hiss olunur.
Beynəlxalq təcrübədə tələbələr əməliyyatlardan əvvəl yüksək texnologiyalarla, robot simulyatorlarla minlərlə praktik məşq etmək imkanına malik olurlar. Azərbaycanda isə bu cür mərkəzlər çox azdır. Bildiyim qədərilə universitetin cərrahiyyə klinikasında belə imkan var, amma bu, bütün tələbələr üçün əlçatan deyil.
Çox vacib məqamlardan biri də beynəlxalq təcrübədə tətbiq olunan praktik bacarıqların yoxlanılması imtahanlarıdır. Ölkəmizdə bu sistem yeni-yeni tətbiq olunmağa başlayıb və hələ adaptasiya mərhələsindədir.
Bununla belə, Azərbaycan tibbi təhsilinə heç bir şübhəm yoxdur. Bizim təhsil sistemi çox güclü nəzəri baza verir. Lakin məzunun klinik praktikaya keçməsi üçün lazım olan cərrahi bacarıqlar, cəsarət və əl vərdişləri çox vaxt yalnız rezidentura mərhələsində və ya xaricdə təhsilini davam etdirərkən formalaşır.
Bu baxımdan düşünürəm ki, dünyanın qabaqcıl klinikalarında olduğu kimi kadavrlar üzərində təcrübə imkanlarının Azərbaycanda da genişləndirilməsi çox önəmlidir. Bu, gələcək cərrahların real əməliyyat masasına daha hazırlıqlı şəkildə keçməsinə kömək edə bilər.
Ümidverici məqamlardan biri də odur ki, ötən il Azərbaycanda meyitdən orqan transplantasiyası həyata keçirildi. Bu, göstərir ki, istək və düzgün yanaşma olduqda sosial-mental maneələri aradan qaldırmaq mümkündür. Bu sahədə insanların məlumatlandırılması və maarifləndirilməsi çox vacibdir.
Eyni zamanda Azərbaycanda “meyit donorluğu” anlayışı da mövcuddur. Bu, şəxsin və ya ailəsinin xüsusi razılığı ilə həyata keçirilir və ailə üzvləri vəfat etmiş şəxsin bədəninin elmi və tibbi məqsədlərlə istifadə olunmasına razılıq verirlər".
İ.Orucov hesab edir ki, prosedurlar və dini baxışlar da mühüm rol oynadığı üçün savadlı din xadimlərinin mövqeyi və bu məsələnin düzgün izahı çox önəmlidir.
Fatimə Məmmədova
13:14 06.03.2026
Oxunuş sayı: 526
