“Döyüldüm, yoğruldum, gerçək oldum” – Nəriman Həsənzadə ömrünün poetikası
Bu dünya nərdivandı.
Qalxanda mehribandı
Enəndə nə yamandı...
Nəriman Həsənzadənin tərcümeyi-halını öyrənmək üçün onun səkkiz misralıq şeirini oxumaq kifayətdir:
Döyüldüm dəmir kimi,
Döyüşdə gərək oldum.
Yoğruldum xəmir kimi,
Gördülər çörək oldum.
Əkildim torpaq kimi,
Göyərdim çiçək oldum.
O qədər dandılar ki,
Axırda gerçək oldum.
Böyük ədib Məmməd Səid Ordubadi deyib ki, hər insan ömrü yazılmamış romandır, onu necə yazmaq isə yazıçının qələmindən asılıdır.
Fikrimcə, əsl sənətkarın fərdi bioqrafiyası olmur, onun taleyi talelərdə, ömrü ömürlərdədir.
1931-ci ildə Ağstafa rayonunun Poylu qəsəbəsində dünyaya gələn Nəriman – xalq şairi, dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Şöhrət”, “Şərəf”, “İstiqlal” və “Heydər Əliyev” ordenli Nəriman Həsənzadə olmaq üçün uzun, keşməkeşli, təzadlı həyat və yaradıcılıq yolu keçib.
Onu dananlar da olub, yaxşı kitabını pisləyənlər də, əsəbdən ürəyini xəstə edənlər də. Lakin Nəriman Həsənzadə öz yolundan, amalından dönməyib, yazıb-yaradıb, öz bədxahlarına yeni-yeni kitablarla, pyeslərlə, dillər əzbəri olan şeirlərlə cavab verib.
Həqiqətən də, şairin ən kəskin silahı onun əsərləridir. Bu silah Nəriman Həsənzadəni həmişə üzüağ, alnıaçıq edib, onu təzadlı yollardan uğurla çıxarıb.
Bir qadın ömrünü girov qoymuşam,
Bir şair ömrünü yaşatmaq üçün.
Məhz bu mənada Azərbaycan ədəbiyyatında özünəməxsus poetik dəst-xətti ilə seçilən Nəriman Həsənzadə yaradıcılığı ilə həm lirik, həm də ictimai məzmunlu poeziyanın parlaq nümunələrini ortaya qoymuş sənətkarlardandır.
Onun poeziyası səmimiyyəti, təbiiliyi və mənəvi dərinliyi ilə oxucunun ruhuna yol tapmağı bacaran nadir yaradıcılıq nümunələrindəndir.
Təsadüfi deyil ki, onu “nəğməkar şair” də adlandırırlar. Respublikamızın görkəmli bəstəkarları onun şeirlərinə mahnılar bəstələyiblər. Çünki şairin şeirlərində gözəl bir musiqi var, daha dəqiq desək, onlar özlüyündə bəstəsiz mahnılardır.
Onun yaradıcılığında diqqəti çəkən əsas məziyyətlərdən biri də məhz mənalı və koloritli sadəlikdir. Təmtəraqlı dil, süni pafos, şişirdilmiş patetika Nəriman Həsənzadə poeziyasına yad ünsürlərdir. O, fikri aydın, obrazlı və daxili səmimiyyətlə ifadə etməyi üstün tutur.
Hayana getsən də, dönmüşdün yenə,
Qayıdıb gəlmişdin mənsiz darıxıb.
Bu dəfə bilmirəm nə olub sənə,
Gedibsən, qayıtmaq yadından çıxıb.
Nəriman Həsənzadə hər şeydən əvvəl lirik şairdir. O, ən ciddi ictimai-siyasi məzmunlu şeirlərində belə poetik üslubuna sadiq qalır, hadisələrə emosional və fəlsəfi baxış bucağından yanaşır, şeirlərində ideya-məzmun zənginliyi ilə poetik forma ahəngi üzvi şəkildə birləşir.
Fikri və ideyanı canlı obrazlar vasitəsilə çatdırmaq onun poetik təfəkkürünün güclü tərəflərindəndir.
Onun yaradıcılığında şəxsi motivlə ictimai motivin vəhdəti də xüsusi yer tutur. Şair fərdi duyğuları ümumi ictimai ovqatla əlaqələndirməyi, şəxsi həyəcanlar vasitəsilə cəmiyyətin ruhunu ifadə etməyi bacarır.
Predmet və hadisələrə yüksək ictimailik mövqeyindən yanaşmaq, onları müasir bədii imkanlar səviyyəsində təqdim etmək onun yaradıcılığının əsas cəhətlərindəndir.
Ən adi hadisə və təzahürləri mənalandıraraq dərin ideya yükünə çevirmək, onları poetik yüksəklik səviyyəsinə qaldırmaq Nəriman Həsənzadə qələminin qüdrətini göstərir.
Bu dünyada bir dünyam var, narahat,
Mən özüm də narahatam nə vaxtdı.
Qolum üstdə sən yatırsan bu saat,
Ürəyimdə başqası var, oyaqdı...
Hələ ilk əsərlərindən etibarən şairin lirik qəhrəmanı müstəqil mühakiməsi və düşüncə tərzi ilə seçilmişdir. Zaman keçdikcə bu obraz daha da müəyyənləşmiş, fərdi sima aydın konturlar qazanmışdır.
Şəxsi yaşantılar vasitəsilə obyektivliyi və ümumi əhval-ruhiyyəni ifadə etmək bacarığı onun yaradıcılığında getdikcə güclənmişdir.
Sadəlik və dərinlik onun poeziyasında bir xətt üzrə birləşərək bədii sintez yaradır və bu sintez şairin yaradıcılığını daim zənginləşdirir.
Yaşadım, bilmədim bu dünya nədir,
Bilmədim, dünyada nədir səadət.
Nəriman Həsənzadə adi həyatdan və adi insanlardan yazır, lakin bunu yüksək bədii səviyyədə edir. Onun yaradıcılığında realist və romantik meyillər harmonik şəkildə qovuşur.Məhz bu xüsusiyyət nəticəsində şairin əsərləri geniş oxucu auditoriyası qazanmışdır.
Onun dil və üslub zənginliyi, epitetlər aləmi, ifadə səlisliyi təqdirəlayiqdir. O, sadə xalq dili vasitəsilə hadisə və anlayışların dərin qatlarına nüfuz etməyi bacaran kamil sənətkardır.
Şair yalnız poeziya ilə məhdudlaşmamışdır. Onun qələmindən “Nabat xalanın çörəyi” kimi povest, böyük Hadiyə həsr olunmuş “İmzalar içində” kimi mənzum pyes də çıxmışdır. Bununla belə, oxucular onu daha çox şair kimi tanıyır. Onun nəsri və dramaturgiyası da məhz şair təfəkküründən qidalanır.
Nəriman Həsənzadənin vətəndaş mövqeyi və ictimai-siyasi duyumu “Zümrüd quşu” və “Nəriman” kimi geniş epik-dramatik poemalarında aydın şəkildə əksini tapır.
Eyni zamanda, onun lakonik və yığcam şeirlərində də bu mövqe qabarıq şəkildə hiss olunur. Müasir şair üçün ictimai məsuliyyət əsas keyfiyyətlərdəndir və Nəriman Həsənzadə poeziyası bu məsuliyyəti dolğun şəkildə ifadə edir.
Onun şeirlərində dünya xalqlarının azadlıq, milli qurtuluş və sülh uğrunda mübarizəsinin əks-sədası duyulur.
Yenə də gözlərim gözündə qalıb
gördüyüm mənaya qurban olaram.
Əgər həqiqətsən, mən həqiqətə,
röyasan, röyaya qurban olaram.
Onun üçün məhəbbət ötəri hiss deyil. Onun poeziyasında məhəbbət kamillik, böyük əqidə və səadət uğrunda birgə mübarizə kimi təqdim olunur. Lirik misralarında nikbinlik, həyata bağlılıq, insanın mənəvi ucalığı əsas xətti təşkil edir. Onun dili səlis, səmimi və ahəngdardır, qeyri-dəqiq, təsadüfi ifadələrə demək olar ki, rast gəlinmir.
Nəriman Həsənzadə yaradıcılığı ilə sübut edir ki, sənətkarın adı və şöhrəti nəsildən-nəslə ötürülür. O, doğma xalqının mənəvi dünyasının poetik tərcümanına çevrilmişdir.
Onun şeirlərini oxuduqca aydın olur ki, şair fikrini və qayəsini dərin müşahidələr əsasında formalaşdırır, qəlbinin hökmü ilə yazır.
Elə dayanırsan, elə baxırsan,
Elə bil qarşında quru bir daşam.
İpək saçlarını bir vaxt oxşayan
Elə bil hardasa mən olmamışam.
Bu gün Nəriman Həsənzadə müasir Azərbaycan poeziyasının aparıcı nümayəndələrindən biri kimi yaradıcılığında sadəliklə fəlsəfi dərinliyi birləşdirərək ədəbiyyatımızda möhkəm və layiqli yer tutur.
Onun söz dünyası səmimiyyətə, xalqa xidmət idealına və yüksək mənəvi dəyərlərə söykənir. Nərimanın sözü elə Nərimanın özüdür – təbii, təvazökar, dərin və təsirli.
Nəriman Həsənzadə mənsub olduğu millətlə, həmin millətin tarixin hər hansı mərhələsində qurduğu dövlətlə fəxr edən vətəndaş-şairdir.
Necə ki, bu gün 95 yaşında Heydər Əliyev ordeni ilə tətif olunarkən şair dövlət başçısının göstərdiyi diqqət və etimadı öz yaradıcılıq yoluna verilən ali qiymət kimi qəbul etdiyini bildirmiş, göstərilən etimadı ömür boyu yaddaşında və qəlbində daşıyacağını, bu ali dəyəri hər zaman yüksək ehtiramla xatırlayacağını ifadə etmişdir.
10:10 25.02.2026
Oxunuş sayı: 575
