Gömrük Komitəsi vətəndaşları dövlətdən niyə narazı salır?

Son aylarda xarici ölkələrdən onlayn sifariş edilən məhsulların gömrükdə ləngiməsi ilə bağlı vətəndaş narazılığı açıq şəkildə hiss olunur. Sosial şəbəkələrdə yüzlərlə şikayət paylaşılır, insanlar həftələrlə, bəzən isə aylarla gözlədikləri bağlamaların səbəbsiz gecikdiyini bildirirlər.

Xüsusilə Azərbaycan kimi onlayn alış-veriş bazarının sürətlə böyüdüyü bir ölkədə bu cür hallar artıq fərdi problem deyil, sistemli məsələ kimi müzakirə olunur. Vətəndaşların əsas iradı ondan ibarətdir ki, eyni məhsul digər ölkələrdə daha qısa müddətdə rəsmiləşdirildiyi halda, yerli prosedurlar zamanı əlavə yoxlamalar, sənədləşmə tələbləri və ya anlaşılmaz səbəblərdən gecikmələr yaranır. İnsanlar hesab edir ki, elektronlaşma və rəqəmsallaşma barədə tez-tez açıqlamalar verilsə də, praktikada proses hər zaman gözlənilən qədər operativ olmur.

Bu isə həm vaxt itkisinə, həm də əlavə maddi xərclərə səbəb olur. Digər tərəfdən, cəmiyyətdə belə bir fikir də formalaşıb ki, ənənəvi ticarət seqmenti ilə onlayn ticarət arasında artan rəqabət fonunda inzibati mexanizmlərdən istifadə etməklə bazara dolayı təsir göstərilməsi ehtimalı da istisna deyil.

Əgər belədirsə, bu, artıq sırf texniki problem deyil, rəqabət mühitinə müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki inzibati maneələr vasitəsilə bazarı tənzimləmək cəhdləri nəticə etibarilə istehlakçının seçim imkanlarını məhdudlaşdırır. Bütün bunlar fonunda vətəndaşların əsas tələbi aydındır: şəffaf, sürətli və bərabər şərtlər əsasında işləyən sistem. Gecikmələr texniki və ya hüquqi səbəblərlə bağlıdırsa, bu barədə açıq və detallı məlumatlandırma aparılmalıdır. Əks halda, qeyri-müəyyənlik və etimadsızlıq dərinləşir ki, bu da həm bazara, həm də dövlət-vətəndaş münasibətlərinə mənfi təsir göstərir.

Crossmedia.az məsələ ilə bağlı araşdırma aparıb...

Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov bildirib ki, Azərbaycanda onlayn sifariş edilən məhsulların gömrükdən keçməsi ilə bağlı müəyyən edilmiş müddətlər mövcuddur:

“Son dövrlərdə gömrük prosedurlarının elektronlaşdırılması nəticəsində ölkəyə daxil olan mallar əvvəlki illərlə müqayisədə daha sürətli rəsmiləşdirilir. Bununla yanaşı, sifariş edilən məhsulların çatdırılma müddəti əsasən göndərişin yüklənmə və daşınma şərtlərindən asılıdır. Belə ki, bəzi hallarda vətəndaş daha ucuz çatdırılma xidmətini seçdikdə, məhsulun ölkəyə çatma müddəti uzana bilər. Ekspres çatdırılma sifarişi verildikdə isə məhsulun ölkəyə daxil olması daha qısa zaman ərzində baş verir. Ümumilikdə, son iki il ərzində gömrük xidmətlərində elektronlaşma istiqamətində ciddi addımlar atılıb. Prosedurların elektron formada həyata keçirilməsi, ödənişlərin onlayn aparılması və elektron hesabat sisteminin tətbiqi malların gömrükdən daha operativ keçməsinə şərait yaradıb”.

"REAL" partiyasının sədri Natiq Cəfərlinin fikrincə isə bunun bir çox səbəbi var:

“Bu məhsulların Azərbaycana çatdırılmasında yaranan gecikmələr, bəzi hallarda offline, yəni ənənəvi ticarətlə məşğul olan maraq qruplarının lobbiçilik fəaliyyəti ilə də əlaqələndirilir. Çox güman ki, rəqabət aparmaqda çətinlik çəkən tərəflər müxtəlif addımlar ataraq, o cümlədən gömrük və digər nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsinə təsir göstərmək yolu ilə onlayn ticarətə müəyyən maneələr yaratmağa çalışırlar. Lakin bu yanaşma doğru hesab edilə bilməz və məsələ ilə bağlı ciddi araşdırmaya ehtiyac var. Çünki istər-istəməz Azərbaycanda da onlayn ticarət dünyada olduğu kimi getdikcə daha sürətlə inkişaf edəcək. Ənənəvi ticarətlə məşğul olanlar isə bu reallıqla barışmalı, mövcud şəraitdə rəqabət apara bilmək üçün daha çevik və müasir yanaşmalar tətbiq etməyi öyrənməlidirlər. İnzibati maneələr vasitəsilə rəqabətdə üstünlük qazanmağa çalışmaq isə nəticə etibarilə vətəndaşın ziyanına işləyir”.

Dövlət Gömrük Komitəsinin Mətbuat və İctimaiyyətlə Əlaqələr İdarəsinin rəisi Natiq Axundov isə bildirib ki, gömrük qanunvericiliyinin tələblərinə əsasən poçt daşıyıcıları vasitəsilə sifariş edilən yüklər də gömrük orqanlarına bəyan edilməlidir:

“Son dövrlərdə edilən elektron sifarişlərin sayının kəskin artmasına paralel olaraq, bir sıra hallarda düzgün və dəqiq bəyan edilməyən və ya bəyan edilməyən bağlamaların həcminin artdığı müşahidə olunur. Gömrük orqanları tərəfindən mövcud vəziyyətin tənzimlənməsi və baş verən uyğunsuzluqların aradan qaldırılması istiqamətində işlər aparılır. Bu da öz növbəsində bəzi hallarda düzgün və vaxtında bəyan edilən bağlamaların buraxılış prosesinə təsir göstərir. Sifarişlərin daşınmasını və çatdırılmasını həyata keçirən daşıyıcı operatorlarla qeyd olunan hallar dəqiqləşdirilir və bu növ hallara yol verilməməsi tövsiyə olunur. Sifariş edən şəxslərdən yaranan halların nəzərə alınması və müvəqqəti xarakter daşıdığının diqqətə alınması xahiş olunur”.

Dövlət Gömrük Komitəsi yanında İctimai Şuranın sədri Ramil Əliyev isə qeyd edib ki, arici ölkələrdən sifariş edilən ümumi məhsulların Azərbaycana qısa müddətdə çatmasına baxmayaraq, gömrükdə gecikməsi bir neçə əsas səbəblə bağlıdır:

“İlk növbədə, məhsulun düzgün bəyan olunmaması və ya kodlaşdırmada edilən səhvlər gecikməyə səbəb olur. Məhsulun adı sistemə natamam və ya qeyri-dəqiq daxil edildikdə, o, əlavə yoxlamaya yönləndirilə bilər. Bəzi hallarda vətəndaşlar məhsulu vaxtında bəyan etmir və ya ümumiyyətlə bəyan etməyi unudur ki, bu da saxlanmaya gətirib çıxarır. Digər əsas səbəblərdən biri aylıq idxal limitinin aşılmasıdır. Limit keçildikdə əlavə rüsum və sənədləşmə tələb olunur. Bu proses isə avtomatik olaraq vaxt itkisinə səbəb olur. Bundan əlavə, bəzi məhsullar üçün əlavə uyğunluq yoxlaması aparıla bilər. Sistem tərəfindən riskli kateqoriyaya salınan bağlamalar əl ilə yoxlanılır və bu da çatdırılma müddətini uzadır. Mövsümi kampaniyalar və endirim dövrlərində sifarişlərin sayının artması da gömrük və çeşidləmə mərkəzlərində yüklənmə yaradır”.

R.Əliyev əlavə edib ki, əlbəttə, bütün gecikmələr sifarişçidən asılı deyil: “Bəzən texniki nasazlıqlar və ya insan faktoru ilə bağlı səhvlər də baş verə bilir. Bununla belə, Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi tərəfindən tətbiq olunan yeni elektron sistemlər və rəqəmsal nəzarət mexanizmləri bu problemlərin aradan qaldırılmasına yönəlib və son dövrlərdə müəyyən müsbət nəticələr də müşahidə olunur. Nəticə etibarilə, ümumi məhsullar üzrə gömrük gecikmələri həm vətəndaşın bəyan prosesi, həm limit məsələsi, həm də texniki və inzibati səbəblərlə bağlıdır”.

Ayhan