Valideynlərə xəbərdarlıq: Uşaqların hərəkətsizliyi xəstəliklərə səbəb olur
Aparılan yeni araşdırmaya görə, avropalı uşaqlar və yeniyetmələrin bu gün son 60 ildə demək olar ki, hər hansı bir dövrdə olduğundan daha pis fiziki vəziyyətdə olduğu ortaya qoyulub.
İspaniyanın Zaraqoza Universitetinin tədqiqatçıları 20 Avropa ölkəsində 6-16 yaş arası 417 mindən çox gəncin fiziki hazırlıq məlumatlarını təhlil ediblər. Nəticələr əzələ gücü, elastiklik və ümumi bədən tərkibi də daxil olmaqla, əsas sağlamlıq göstəricilərində uzunmüddətli və narahatlıq doğuran azalma olduğunu göstərir. Yuxarı və aşağı bədən gücü 1980-ci illərdən bəri davamlı olaraq azalıb, elastiklik isə ən kəskin azalma yaşayıb və 2000-ci ildən sonra bu azalma kəskin şəkildə sürətlənib. Bundan əlavə, tədqiqatçılar gənclər arasında bədən yağının səviyyəsinin davamlı olaraq artdığını qeyd ediblər.
Səhiyyə mütəxəssisləri xəbərdarlıq edirlər ki, fiziki hərəkətsizlik gələcək rifahı ciddi şəkildə təhdid edir. Çünki Avropalı yeniyetmələrin 75 faizindən çoxu ÜST-ün gündəlik 60 dəqiqəlik fiziki fəaliyyət tövsiyəsinə əməl etmir.
Uşaqlar və yeniyetmələr arasında fiziki hazırlıq səviyyəsinin son onilliklərdə ciddi şəkildə zəiflədiyi müəyyənləşib. Əzələ gücü və elastikliyin azalması, bədən yağının artması mütəxəssisləri narahat edir. Fiziki aktivliyin azalması gələcək sağlamlıq üçün də risk yaradır.
Məsələ ilə bağlı mütəxəssislər Crossmedia.az-a açıqlama veriblər.
Tibb üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Fərid Museyibov bildirib ki, fiziki aktivlik həm uşaqlar, həm də böyüklər arasında son dərəcə azalıb:
“Burada bir sıra faktorlar vardır. Bildiyimiz kimi, elm və texnologiya nə qədər inkişaf edib irəli getsə də, bunun öz çatışmayan cəhətləri də vardır. Artıq insanlar hər şeyi rahat əldə edirlər. İstəyirlər ki, evdə otursunlar, hər şeyi bir pultla idarə etsinlər. Amma düşünmürlər ki, bunun müsbət tərəfləri olduğu kimi, mənfi cəhətləri də vardır. Mənfi cəhətlərindən biri də həm uşaqlar, həm də böyüklər arasında fiziki aktivliyin azalmasına gətirib çıxarmasıdır.
Fiziki aktivliyin azalması isə bir sıra problemlərə səbəb olur. Uşaqlar arasında həm gəncləşən, həm də sürətlə yayılan ürək-damar xəstəlikləri, eləcə də əsrin bəlası olan onkoloji xəstəliklər rol alır. Fiziki aktivliyin azalması ilə əlaqədar artıq çəkinin artması da önə çıxır. Artıq çəki öz növbəsində həm ürək-damar xəstəliklərinin sürətlə artmasına və cavanlaşmasına, həm də onkoloji xəstəliklərin artmasına və cavanlaşmasına gətirib çıxaran əsas amillərdən biri hesab olunur”.
Həkim qeyd edib ki, Azərbaycanda aparılan statistikaya görə, əhalinin 10 faizi — təxminən 10 milyon əhalimiz olduğunu nəzərə alsaq, 1 milyon insan artıq çəkidən əziyyət çəkir:
“Bu statistikanın nəticəsi onu göstərdi ki, Azərbaycanda artıq çəkinin gətirdiyi xəstəliklər arasında ürək-damar xəstəlikləri, onkoloji xəstəliklər və son zamanlar uşaqlar arasında da geniş yayılan şəkərli diabet yer alır. Valideynlərə də hər zaman xəbərdarlıq edirik ki, uşaqlarınız nə qədər çox fiziki aktivliklə məşğul olsalar və idman etsələr, bu xəstəliklərin qarşısının alınmasında bir o qədər mühüm rol oynayacaq. Gün ərzində ən azı 40 dəqiqə-1 saat fiziki aktivliklə məşğul olmağa çalışmalıdırlar. Buraya sadə idman hərəkətləri, üzgüçülük, yoqa və son zamanlar qızlar və qadınlar arasında dəbdə olan pilates də aiddir. Bu fəaliyyətlər həmin xəstəliklərin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır”.
Fəlsəfə doktoru, sosioloq Mail Yaqub isə açıqlamasında smartfon və sosial şəbəkələrdən həddindən artıq istifadənin uşaqlarda hərəkətsiz həyat tərzinə və sosial-psixoloji problemlərə səbəb ola biləcəyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, bunun qarşısını almaq üçün valideynlər uşaqlarla daha çox ünsiyyət qurmalı və onlara telefondan kənar alternativ fəaliyyətlər yaratmalıdırlar:
“Şübhəsiz, indiki uşaqların, yeniyetmələrin hərəkətsiz həyat tərzinə öyrəşməsində sosial şəbəkələrin, smartfonların böyük rolu var. Təsəvvür eləyin ki, uşaq yaşlarından, hətta 4-5 yaşından başlayaraq uşaqların əlində smartfonlar var, onlar sosial şəbəkələrə baxırlar. Bu, tədricən uşaqlarda alışqanlıq yaradır və şiddətli alışqanlığa çevrilir. Şiddətli alışqanlığın nəticəsində uşaqlar tənbəl, hərəkətsiz həyata öyrəşirlər. Bu, müasir dövrün bizə gətirdiyi “ərməğandır”. Bu reallıqdır, gözümüzün qabağındadır, heç kəs bunu inkar edə bilməz. Sosial şəbəkə və telefon artıq bizim həyatımızı, uşaqlarımızın və yeniyetmələrin həyatını işğal edib.
Bu tendensiya nəticəsində uşaqlarda nəinki fizioloji, həm də psixoloji problemlər yaranır. Uşaq inzivaya çəkilir, insanlarla real ünsiyyətdən qaçır, təkliyə qapanır. Bunun nəticəsində depressiyaya düşür, uşaqda ümidsizlik yaranır. Fiziki fəaliyyəti olmayan insanlarda inziva, təkliyə çəkilmə və depressiya problemləri yarana bilər. Bu da sonrakı pis nəticələrə gətirib çıxarır”.
Sosioloq qeyd edib ki, uşaqları məcburi şəkildə də olsa, telefonlardan uzaq tutmalıyıq:
“Yoxsa onların həyatı məhv olacaq, onların gələcəyi olmayacaq. İndi necə edək ki, uşaqlarımızı telefondan uzaq tutaq? Bunun ən vacib yolu budur: uşağa alternativ əyləncə yaratmalıyıq. Uşaqdan telefonu alırıq, ona nə veririk? Əsas sual budur.
Önəmli məsələ valideynin uşaqla ünsiyyətidir, söhbətidir. Onları gəzməyə, parka aparmaq, onlarla söhbət etmək, ünsiyyət yaratmaq, birlikdə gülmək, danışmaq, zarafatlaşmaq lazımdır. Uşaqla dost olmaq, səmimiyyət yaratmaq vacibdir. Nəinki uşağa demək ki, “Qaç burdan, get”, uşağı özündən uzaqlaşdırmaq. Əksinə, uşaqla mehriban olmaq lazımdır. Ən vacib məsələ budur. Bunu edə bilsək, uşağı müəyyən qədər sosial şəbəkələrdən və telefondan ayırmış ola biləcəyik”.
ADAU-nun psixoloqu, İctimai fənlər kafedrasının baş müəllimi Turanə Xəlilova isə açıqlamasında dövrümüzün ən aktual problemlərindən birinin uşaqların, xüsusilə də yeniyetmələrin hərəkətliliyinin və fiziki aktivliyinin azalması olduğunu bildirib:
“Bu, onların təkcə psixoloji vəziyyətinə deyil, eyni zamanda beyin inkişafına, ürək-damar və tənəffüs sistemlərinə, dayaq-hərəkət aparatının funksiyalarına da mənfi təsir göstərə bilər.
Fiziki aktivliyin azalması sağlamlıq baxımından ciddi problemlər yaradır və uşaqlarda müəyyən fiziki geriləmələrə səbəb olur. Bununla yanaşı, sosiallaşma və özünəinam da mənfi təsirlənir. Uşaqlar ünsiyyətdən qaçmağa, özlərinə qapanmağa və özlərini bacarıqsız hiss etməyə başlayırlar.
Hərəkətsizlik nəticəsində artıq çəkiyə meyillilik də artır. Bədən görünüşlərindən narazılıq bəzi yeniyetmələrdə psixoloji gərginliyə səbəb ola bilər. Fiziki aktivliyi aşağı olan uşaqlar həmyaşıdlarından uzaqlaşır, özlərini digərləri ilə müqayisə edir və bu da onların sosial münasibətlərinə mənfi təsir göstərir.
Sağlam bədəndə sağlam ruh olar. Sağlam ruh insanın düşüncəsinə və əhval-ruhiyyəsinə də müsbət təsir göstərir. Uşaqlarda fiziki aktivlik artdıqca özünəinam yüksəlir, daxili narahatlıqlar və gərginlik azalır. Fiziki hərəkətlilik onların daha sağlam düşüncə tərzinə və müsbət əhval-ruhiyyəyə sahib olmasına kömək edir.
Fiziki aktivliyin azalması stress, qorxu və özünəinamın aşağı düşməsi ilə nəticələnə bilər. Bu halda uşaqlar digər uşaqlarla ünsiyyət qurmaq əvəzinə daha çox telefona və kompüterə yönəlirlər. Öz duyğularını sözlə ifadə etməkdə və dostları ilə bölüşməkdə çətinlik çəkirlər. Nəticədə sosiallaşmadan uzaqlaşaraq tənhalığa meyil edə bilərlər.
Bu vəziyyətdən çıxmağın ən yaxşı yollarından biri sadə oyun və məşğələlərlə başlamaqdır. Fiziki aktivliyi birdən-birə deyil, tədricən artırmaq lazımdır. Məsələn, gündəlik 5-10 dəqiqəlik hərəkətlərlə başlayıb zamanla bunu 15 dəqiqəyə və daha çox müddətə çatdırmaq olar. Eyni zamanda, telefondan və digər elektron cihazlardan istifadə müddətinin azaldılması uşaqların fiziki aktivliyinin və özünəinamının artırılmasına kömək edə bilər”.
Nuray Mehtiyeva
15:30 11.08.2026
Oxunuş sayı: 66
