Legitimlik mübahisəsi sülh prosesini ləngidir
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Rusiya-Ukrayna müharibəsi yalnız hərbi qarşıdurma çərçivəsində deyil, legitimlik, diplomatik təmsilçilik və geosiyasi balans məsələləri kontekstində qiymətləndirilən mürəkkəb siyasi düyünə çevrilib.
Qarşı tərəflərin siyasi status, hüquqi əsaslandırma və danışıqların formatı ilə bağlı fərqli yanaşmaları birbaşa dialoq imkanlarını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, münaqişənin diplomatik həll perspektivlərini də qeyri-müəyyən saxlayır. Bu fonda Qərb-Rusiya münasibətlərinin gərginliyi, Avropa təhlükəsizlik arxitekturasının transformasiyası və qlobal güc mərkəzlərinin strateji maraqları prosesə əlavə çoxqatlı dinamika qazandırır.
Digər tərəfdən, müharibənin davam etməsi təkcə regional deyil, qlobal siyasi gündəmin prioritetlərini də formalaşdıran faktora çevrilib. Transatlantik məkan daxilində qərarvermə mexanizmləri, ABŞ-ın daxili siyasi konfiqurasiyası və seçki dövrünün yaratdığı strateji ehtiyatlılıq, həmçinin müxtəlif dövlətlərin geosiyasi və iqtisadi maraqları sülh təşəbbüslərinin istiqamətini və tempini müəyyənləşdirən mühüm dəyişənlər kimi çıxış edir.
Bu mürəkkəb siyasi reallıq şəraitində diplomatiyanın mümkün manevr imkanları geniş müzakirə olunsa da, mövcud ziddiyyətlərin dərinliyi yaxın perspektivdə konsensusun əldə olunmasını çətinləşdirən əsas determinant olaraq qalır.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında politoloq Tofiq Abbasov bildirib ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskini legitim dövlət başçısı kimi qəbul etmədiyini dəfələrlə vurğulayıb. Rəsmi Moskvanın mövqeyinə görə, Zelenskinin prezidentlik müddəti başa çatıb. Rəsmi Kiyev isə müharibə şəraitində seçkilərin keçirilməsinin mümkün olmadığını əsas gətirərək, sülh əldə olunduqdan sonra siyasi proseslərin yenidən qiymətləndirilə biləcəyini qeyd edir.
Politoloqun fikrincə, məhz bu legitimlik məsələsi tərəflər arasında birbaşa dialoqun qarşısında əsas siyasi maneələrdən biridir. Bu səbəbdən Kremlin Zelenski ilə bir masa arxasında əyləşməkdə maraqlı olmadığı, əvəzində Ukrayna Ali Radasının nümayəndələri ilə mümkün dialoq variantını daha real hesab etdiyi ehtimal olunur.
Tofiq Abbasov qeyd edir ki, Zelenskinin Qərb ölkələri, xüsusilə Avropa ilə sıx əməkdaşlığı və Rusiyaya qarşı sərt siyasi xətt yürütməsi Moskvanın narazılığını artıran əsas faktorlar sırasındadır.
Bununla belə, diplomatiyanın çevik və praqmatik yanaşması müəyyən nəticələr verə bilər. Lakin indiyədək belə bir görüşün baş tutmaması prosesin gələcəkdə də ciddi çətinliklərlə müşayiət olunacağını göstərir.
Politoloq xatırladır ki, 2022-ci ildə müharibənin ilk mərhələsində Moskva və Kiyev arasında danışıqlar üçün müəyyən zəmin formalaşmışdı. Həmin prosesin dayandırılması ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar mövcuddur və bəzi şərhlərdə Böyük Britaniyanın o zamankı baş naziri Boris Consonun rolu da qeyd olunur. Bu iddialar beynəlxalq siyasi müzakirələrdə yer alsa da, məsələyə dair fərqli qiymətləndirmələr mövcuddur.
Ekspertin sözlərinə görə, müharibənin uzanmasında müxtəlif geosiyasi maraqların olması ilə bağlı fikirlər də beynəlxalq diskursda səsləndirilir. Rusiyanın zəiflədilməsi strategiyası, silah bazarı və iqtisadi maraqlar kimi faktorlar tez-tez müzakirə edilsə də, bu məsələlərə yanaşmalar birmənalı deyil və müxtəlif siyasi mövqelərdən şərh olunur.
ABŞ-ın daxili siyasi vəziyyəti də sülh prosesinə təsir edən mühüm amillərdən biri hesab olunur. ABŞ-da seçki dövrünün yaxınlaşması fonunda xarici siyasət qərarlarının daha ehtiyatlı şəkildə verilməsi ehtimalı artır. Donald Trampın sərt ritorikası daha çox siyasi mesaj xarakteri daşıya bilər və bu bəyanatların praktik addımlara çevrilməsi hər zaman real görünmür. Çünki mümkün hərbi eskalasiya həm regionda, həm də ABŞ daxilində siyasi balanslara təsir göstərə bilər.
Tofiq Abbasov hesab edir ki, ABŞ seçicisi və vergi ödəyicisi üçün daxili sosial-iqtisadi məsələlər daha prioritetdir və bu səbəbdən xarici münaqişələrə münasibətdə daha praqmatik yanaşma üstünlük təşkil edir. Bu baxımdan, yaxın dövrdə Vaşinqtonun daha ehtiyatlı və riskləri minimuma endirməyə yönəlmiş strategiyaya üstünlük verməsi ehtimal olunur.
11:10 10.02.2026
Oxunuş sayı: 604
