20 Sentyabr Suverenliyin Zirvəsi və Dövlətçilik Salnaməsi
Tarixdə elə günlər var ki, onların mənası təqvimdə tutduğu yerlə deyil, bir xalqın taleyində yaratdığı dəyişikliklə ölçülür. 20 sentyabr Azərbaycan üçün məhz belə tarixlərdəndir. Bu gün yalnız 2023-cü ilin sentyabrında baş vermiş hərbi-siyasi hadisələrin xatırlanması deyil, Azərbaycan dövlətinin öz ərazisi üzərində tam hakimiyyətini bərpa etməsinin, milli iradənin və dövlətçilik əzminin ifadəsidir.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə sentyabrın 20-si Dövlət Suverenliyi Günü elan edilmişdir. Sərəncamda 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın bütün ərazisində qanunun aliliyinin təmin olunması və dövlət suverenliyinin bərpa edilməsi bu tarixin təsis edilməsinin əsasını təşkil edən hadisə kimi qeyd olunur.
Suverenlik nədir? İlk baxışda bu anlayış hüquqi və siyasi termin kimi görünə bilər. Əslində isə suverenlik dövlətin mövcudluğunun əsas şərtlərindən biridir. Dövlətin öz ərazisində Konstitusiyasını və qanunlarını tətbiq edə bilməsi, dövlət hakimiyyətinin vahidliyi, ərazi bütövlüyünün qorunması və milli iradənin sərbəst ifadəsi suveren dövlətçiliyin fundamental göstəriciləridir.
Bu baxımdan 20 sentyabrın mahiyyətini yalnız bir hərbi əməliyyatın nəticəsi kimi qiymətləndirmək tarixin siyasi məzmununu daraltmaq olardı. 20 sentyabr uzun illər davam edən mürəkkəb proseslərin yekunlaşdığı və Azərbaycanın bütün ərazisində vahid dövlət hakimiyyətinin bərqərar olduğu mühüm tarixi mərhələdir.
Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində üzləşdiyi işğal və ərazi itkiləri dövlətimizin qarşısında yalnız hərbi deyil, həm də siyasi, iqtisadi və diplomatik baxımdan böyük çağırışlar yaratmışdı. Ərazilərin işğalı ilə yanaşı, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşmüş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi və mədəni irsə ciddi ziyan dəymişdi.
Lakin işğal faktı Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsini zəiflətmədi. Əksinə, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası uzun illər ərzində Azərbaycanın dövlət siyasətinin əsas strateji istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Bu məqsədə gedən yol yalnız döyüş meydanından keçmirdi. Güclü dövlət institutlarının formalaşdırılması, iqtisadi potensialın artırılması, ordunun modernləşdirilməsi, beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycanın mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və milli maraqların ardıcıl şəkildə müdafiəsi bu tarixi prosesin müxtəlif istiqamətlərini təşkil edirdi.
2020-ci il Vətən müharibəsi həmin prosesin həlledici mərhələlərindən biri oldu. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsi bərpa edildi və regionda yeni siyasi reallıq yarandı. Lakin 2020-ci ildən sonra qarşıda daha bir mühüm məsələ qalırdı: Azərbaycan dövlətinin bütün ərazisində suveren hüquqlarının tam təmin edilməsi.
2023-cü il sentyabrın 19-da Qarabağ iqtisadi rayonunda baş verən təxribatların qarşısının alınması, Ermənistan silahlı qüvvələrinin birləşmələrinin tərksilah edilərək ərazilərimizdən çıxarılması və konstitusiya quruluşunun bərpa edilməsi məqsədilə lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. 23 saat davam edən əməliyyat sentyabrın 20-də başa çatdı və Azərbaycan Respublikasının dövlət suverenliyi tam bərpa edildi.
Bu hadisənin siyasi əhəmiyyəti onun nəticələrində özünü göstərdi. Azərbaycanın bütün ərazisində vahid dövlət hakimiyyətinin təmin olunması ilə uzun illər mövcud olmuş hüquqi və siyasi parçalanma aradan qalxdı. Azərbaycan ərazisində Konstitusiyanın və qanunların aliliyinin tam təmin edilməsi üçün yeni mərhələ başlandı.
Başqa sözlə, 20 sentyabr bir son olduğu qədər, həm də yeni başlanğıcdır.
Bu tarix bir məsələyə xüsusi diqqət yetirməyi tələb edir: dövlət suverenliyi yalnız sərhədlərin və ərazinin nəzarətdə saxlanılması demək deyil. Suverenlik həm də dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti, qanunun aliliyi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin olunması, iqtisadi müstəqillik və milli maraqların qorunması ilə tamamlanan bütöv bir dövlətçilik anlayışıdır.
Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi nəticə qarşıya yeni vəzifələr də qoyur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, insanların öz doğma yurdlarına qayıtması, yeni şəhər və kəndlərin salınması, iqtisadi və sosial həyatın canlandırılması suverenliyin praktiki məzmununu formalaşdıran proseslərdir.
Bu gün Qarabağda görülən işlərə yalnız tikinti və infrastruktur layihələri kimi yanaşmaq kifayət deyil. Burada söhbət uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların öz doğma torpaqlarına qayıtmasından, həmin ərazilərdə davamlı yaşayış mühitinin yaradılmasından və dövlət idarəçiliyinin bütün istiqamətlər üzrə yenidən qurulmasından gedir.
Yeni yolların çəkilməsi, enerji və su sistemlərinin yaradılması, yaşayış məntəqələrinin salınması, məktəblərin, səhiyyə müəssisələrinin və digər sosial obyektlərin tikilməsi dövlət suverenliyinin gündəlik həyatda hiss olunan nəticələridir.
Böyük Qayıdış isə bu prosesin ən mühüm sosial istiqamətlərindən biridir. İnsanların doğma yurdlarına qayıtması yalnız məcburi köçkünlük dövrünün başa çatması deyil, həm də tarixi yaddaşın real məkanda yenidən canlanması deməkdir.
Bu mənada Qarabağda bərpa prosesi keçmişi geri qaytarmaqdan daha böyük məna daşıyır. Qarşıda duran məqsəd həmin əraziləri müasir, təhlükəsiz, dayanıqlı və insanların rifah içində yaşaya biləcəyi məkanlara çevirməkdir.
20 sentyabrın siyasi məzmunu həm də ondan ibarətdir ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası məsələsini artıq tarixə çevrilmiş bir münaqişənin nəticəsi kimi deyil, yeni dövlətçilik mərhələsinin başlanğıcı kimi təqdim edir.
Bu mərhələdə dövlətin qarşısında duran əsas məsələ əldə edilmiş nəticələrin qorunması və inkişaf etdirilməsidir. Çünki tarix göstərir ki, dövlətçilik yalnız qazanılmır, həm də hər nəsil tərəfindən qorunur və möhkəmləndirilir.
20 sentyabr bizə bir həqiqəti də xatırladır: müstəqillik yalnız dövlətin adına deyil, onun real imkanlarına söykənəndə davamlı olur. Güclü dövlətçilik siyasi iradə, iqtisadi dayanıqlıq, müdafiə qabiliyyəti, hüquqi institutlar və milli həmrəylik kimi amillərin vəhdətindən formalaşır.
Azərbaycanın son illərdə keçdiyi yol bu baxımdan mühüm tarixi təcrübədir. Ərazi bütövlüyünün bərpası ilə dövlət suverenliyinin təmin edilməsi bir-birini tamamlayan iki mərhələ oldu. 2020-ci il Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixində yeni səhifə açdısa, 2023-cü il həmin prosesin suverenliyin tam bərpası ilə nəticələnən mərhələsini tamamladı. Azərbaycan Prezidentinin 2025-ci ili “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan etməsi də bu tarixi nəticənin dövlətçilik baxımından əhəmiyyətini xüsusi olaraq vurğuladı.
Bu gün 20 sentyabrın siyasi mahiyyətinə nəzər salarkən bir sual üzərində düşünmək vacibdir: Suverenliyi bərpa edən dövlət bundan sonra öz qarşısına hansı məqsədləri qoymalıdır?
Cavab yalnız yeni yolların, binaların və infrastrukturun yaradılmasından ibarət deyil. Əsas məqsəd suverenliyin yaratdığı imkanları güclü dövlət, dayanıqlı iqtisadiyyat, yüksək rifah və gələcək nəsillərin təhlükəsizliyi ilə tamamlayan inkişaf modelinin qurulmasıdır.
Dövlət suverenliyinin bərpası həm də milli yaddaş məsələsidir. Şəhidlərimizin həyatları bahasına əldə edilən Zəfər, qazilərimizin fədakarlığı və Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı bu tarixin mənəvi təməlini təşkil edir. Buna görə 20 sentyabr yalnız qələbənin qeyd olunduğu deyil, həmin qələbənin hansı qiymət bahasına əldə edildiyinin xatırlandığı gündür.
Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə və Ağdərədə Azərbaycan Dövlət Bayrağının dalğalanması bu baxımdan yalnız dövlət rəmzinin ucaldılması deyil. Bu, Azərbaycanın öz ərazisi üzərində suveren hüquqlarının bərpasının, dövlət idarəçiliyinin və vahid hüquqi məkanın təcəssümüdür. 2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin həmin şəhərlərdə Dövlət Bayrağını ucaltması bu tarixi prosesin mühüm simvolik mərhələlərindən biri olmuşdur.
20 sentyabrın mahiyyətində həm tarix, həm siyasi iradə, həm də gələcəyə məsuliyyət anlayışı var.
Bu tarix Azərbaycan xalqına yalnız nəyə nail olduğunu deyil, əldə olunan nailiyyətləri necə qorumağın və gələcək nəsillərə necə ötürməyin vacibliyini də xatırladır.
Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycanın müasir tarixində bir dövrün yekunu və yeni dövlətçilik mərhələsinin başlanğıcı kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu günün əsas mesajı aydındır: suveren dövlət öz taleyinin sahibidir, öz ərazisində öz qanunlarını tətbiq edir və gələcəyini özü müəyyənləşdirir.
20 sentyabr Azərbaycan dövlətçiliyinin yaddaşında yalnız keçmişin qürur səhifəsi kimi deyil, gələcəyə yönəlmiş siyasi məsuliyyətin rəmzi kimi də yaşamalıdır.
Bu əlamətdar gün münasibətilə bütün Azərbaycan xalqını Dövlət Suverenliyi Günü münasibətilə təbrik edir, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edir, qazilərimizə və Vətənimizin müdafiəsində xidmət göstərmiş hərbçilərimizə minnətdarlığımızı bildiririk.
20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü mübarək!
Kamran Quliyev
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının sədr müavini.
09:41 18.09.2026
Oxunuş sayı: 49
