Bakıdan verilən mesajlar: İlham Əliyevin çıxışının görünən və görünməyən tərəfləri

İslam İnkişaf Bankının Bakıda keçirilən illik toplantısında Prezident İlham Əliyevin çıxışı ilk baxışdan ənənəvi iqtisadi hesabat xarakteri daşıyırdı. Enerji, nəqliyyat, investisiyalar, xarici borc, Qarabağın bərpası, ərzaq təhlükəsizliyi və yaşıl enerji kimi mövzular ard-arda sadalanırdı. Ancaq çıxış diqqətlə oxunduqda görünür ki, burada söhbət təkcə iqtisadiyyatdan getmir. Əslində, Azərbaycan rəhbərliyi yeni beynəlxalq şəraitdə ölkənin özünü necə gördüyünü və dünyaya necə təqdim etmək istədiyini izah etməyə çalışırdı.

Bu baxımdan Bakıdakı çıxış yalnız iqtisadi məruzə deyil, müəyyən mənada Azərbaycanın yeni geosiyasi özünüqavrayışının proqram sənədi təsiri bağışlayır.

"Sabitlik" əslində iqtisadi termin deyil

Prezidentin çıxışında ən çox təkrarlanan anlayışlardan biri sabitlik idi. İlk baxışda bu, adi iqtisadi kateqoriya kimi görünür. Lakin əslində burada daha dərin məna var. "İnvestorlar sabit yerlər axtarırlar. Təəssüf ki, sabit yerlərin sayı artmır." Bu cümlə dünyanın indiki vəziyyətinə verilmiş diaqnozdur. 2026-cı ildə dünya Soyuq müharibədən sonrakı dövrdən tamamilə fərqli vəziyyətdədir. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə böhran, İran-İsrail qarşıdurması, ABŞ-Çin rəqabəti, Avropadakı enerji problemləri, qlobal təchizat zəncirlərinin pozulması beynəlxalq sistemin sabitliyini sarsıdıb. Prezidentin fikrində əsas ideya bundan ibarətdir:

Dünyada enerji qıtlığından daha böyük problem sabitlik qıtlığıdır.

Başqa sözlə, Azərbaycan özünü artıq neft ölkəsi kimi deyil, sabitlik resursuna malik ölkə kimi təqdim etməyə çalışır. Bu, əslində Sinqapurun, BƏƏ-nin və Qətərin istifadə etdiyi modelə yaxın yanaşmadır.

"Milli maraqlar" ifadəsinin arxasında nə dayanır?

Prezident çıxışında bir neçə dəfə "milli maraqlara əsaslanan siyasət" ifadəsini işlətdi. Bu cümlə təsadüfi deyil. Əslində, son illərdə beynəlxalq münasibətlərdə ideologiyalar zəifləyir, milli maraqlar isə yenidən ön plana çıxır. Azərbaycan rəhbərliyi demək istəyir ki, ölkə özünü hansısa blokun ideoloji layihəsinin iştirakçısı hesab etmir. Bu, həm Qərbə, həm Rusiyaya, həm Çinə, həm də region dövlətlərinə ünvanlanan mesajdır. Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsipi müttəfiqlik deyil, balansdır. Başqa sözlə, Bakı heç bir geosiyasi düşərgənin "ön xətt dövləti" olmaq istəmir. Bu, xüsusilə İran-İsrail müharibəsi fonunda daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Ən maraqlı hissə: "Beynəlxalq ictimaiyyət" anlayışına etiraz

Çıxışın ən diqqətçəkən hissələrindən biri "beynəlxalq ictimaiyyət" anlayışının şərhi idi. Prezident açıq şəkildə bildirdi ki, beynəlxalq ictimaiyyət müəyyən ölkələr qrupu deyil, BMT-yə üzv olan bütün dövlətlərdir. Bu, əslində çox ciddi siyasi tezisdir. Son onilliklər ərzində "beynəlxalq ictimaiyyət" anlayışı faktiki olaraq ABŞ, Avropa Birliyi və onların yaxın müttəfiqləri ilə eyniləşdirilib. İlham Əliyev isə həmin konsepsiyanı qəbul etmədiyini nümayiş etdirdi. Bu, təkcə Azərbaycanın mövqeyi deyil. Bu gün Hindistan, Braziliya, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə, İndoneziya, Cənubi Afrika və digər ölkələr də oxşar yanaşma sərgiləyirlər. Başqa sözlə, Bakı qlobal siyasi mərkəzin Qərbdən daha geniş coğrafiyaya doğru dəyişdiyi barədə formalaşan yeni düşüncəyə qoşulur.

Əslində Minsk qrupuna siyasi nekroloq yazıldı

Çıxışın ən sərt hissəsi Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə aid idi. Prezident ilk dəfə ABŞ, Rusiya və Fransanın adını birlikdə çəkərək onların məqsədinin torpaqları əbədi işğal altında saxlamaq olduğunu bildirdi. Bu ifadə çox ağır ittihamdır. Burada söhbət artıq keçmiş vasitəçilərin uğursuzluğundan getmir. Burada həmin mexanizmin legitimliyinin inkar edilməsindən gedir. Əslində Prezident Minsk qrupuna siyasi nekroloq yazdı. Bu o deməkdir ki, Bakı artıq həmin dövrü tarix hesab edir və gələcəkdə oxşar vasitəçilik formatlarının bərpasına ehtiyac görmür.

Çıxışın ən sərt cümləsi diqqətdən yayınır

Prezidentin çıxışındakı ən mühüm cümlələrdən biri budur:

"Dünya siyasətində qərar verən qüvvələrin torpaqlarımızın əbədi işğal altında qalmasına qərar verdiyini anladığımız zaman biz öz qərarımızı verdik."

Əslində bütün çıxışın fəlsəfəsi bu cümlədə cəmlənib.

Burada əsas fikir belədir:

Böyük güclərin qərarı ilə razılaşmaq məcburi deyil.

Bu, kiçik və orta dövlətlər üçün tamamilə yeni düşüncə modelidir.

Bakı öz təcrübəsini belə təqdim edir:

Əgər milli güc, iqtisadi resurs və siyasi iradə varsa, böyük güclərin müəyyən etdiyi status-kvo dəyişdirilə bilər.

Diqqət mərkəzi artıq Qarabağ deyil

Çıxışda maraqlı məqamlardan biri də Qarabağ mövzusunun artıq əvvəlki emosional yükünü itirməsidir. Əvvəllər çıxışların mərkəzində münaqişə dayanırdı. Bu dəfə isə əsas vurğu logistika, enerji, investisiya, ərzaq təhlükəsizliyi və yaşıl iqtisadiyyat üzərində idi. Bu dəyişiklik təsadüfi deyil. Azərbaycan rəhbərliyi artıq postmüharibə mərhələsindən postmünaqişə mərhələsinə keçmək istədiyini nümayiş etdirir.

Yeni iqtisadi modelin konturları

Prezidentin çıxışından görünür ki, Azərbaycanın gələcək inkişaf modeli dörd sütun üzərində qurulur. Birinci sütun enerji ixracıdır. İkinci sütun nəqliyyat-logistika qovşağıdır. Üçüncü sütun ərzaq təhlükəsizliyi və aqrar inkişafdır. Dördüncü sütun isə yaşıl enerji iqtisadiyyatıdır. Əslində burada neftdən sonrakı dövrün konturları görünür. Maraqlıdır ki, Prezident yaşıl enerji ilə bağlı danışarkən əsas diqqəti daxili istehlaka deyil, ixraca yönəltdi. Bu, o deməkdir ki, Bakı gələcəkdə Avropanın elektrik enerjisi bazarında mühüm oyunçu olmağa çalışır.

Azərbaycan artıq özünü Cənubi Qafqaz dövləti kimi görmür

Çıxış boyu diqqət çəkən başqa bir məqam coğrafiyanın dəyişməsidir. Prezident bir neçə dəfə Avrasiya, enerji dəhlizləri, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutları haqqında danışdı. Burada artıq Cənubi Qafqaz anlayışı ikinci plana keçir. Azərbaycan özünü region dövləti kimi deyil, Avrasiya bağlantılarının mərkəzində yerləşən dövlət kimi təqdim edir. Bu, geosiyasi özünüdərkin dəyişməsi deməkdir.

İslam İnkişaf Bankı tribunası niyə seçilmişdi?

Bəlkə də ən maraqlı sual budur.

Nəyə görə bu mesajlar məhz İslam İnkişaf Bankının tədbirində verildi?

Çünki dünya dəyişir. Qlobal iqtisadi ağırlıq tədricən Asiyaya, Körfəz ölkələrinə və Qlobal Cənuba doğru keçir. Azərbaycan rəhbərliyi də görünür ki, bu transformasiyanı nəzərə alaraq yeni tərəfdaşlıq arxitekturası qurmağa çalışır. Bu baxımdan İslam İnkişaf Bankı sadəcə maliyyə institutu deyil. Bu platforma Qərbdən kənarda formalaşan yeni iqtisadi və siyasi məkanın elementlərindən biridir.

Əslində Bakıdan verilən əsas mesaj nə idi?

Əgər bütün çıxışı bir cümləyə çevirmək lazım gəlsə, onu belə ifadə etmək olar:

Azərbaycan artıq keçmiş problemlərini həll etmiş ölkə kimi deyil, dəyişən dünya düzənində öz yerini müəyyənləşdirməyə çalışan və bunu milli maraqlar, sabitlik, geoiqtisadiyyat və çoxtərəfli əlaqələr üzərində quran dövlət kimi çıxış edir. Bu yanaşmanın nə dərəcədə uğurlu olacağını zaman göstərəcək. Ancaq bir məqam artıq aydındır. Bakıda səslənən fikirlər göstərir ki, Azərbaycan rəhbərliyi XXI əsrin ikinci rübünə keçidi yalnız iqtisadi transformasiya kimi deyil, həm də geosiyasi identikliyin yenidən qurulması prosesi kimi qiymətləndirir.

Və bəlkə də çıxışın ən vacib mesajı məhz budur:

Azərbaycan özünü artıq hadisələrin obyekti deyil, hadisələrin iştirakçısı hesab edir.

🖨 Çap et

19:30 20.06.2026

Oxunuş sayı: 84