8 maydan 8 noyabra - Şuşa yalnız bir şəhər deyil, milli simvoldur
8 may Azərbaycan tarixində dərin iz buraxmış faciəli günlərdən biridir. 1992-ci il mayın 8-də Qarabağın ürəyi sayılan, Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi olan Şuşa Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi.
Bu hadisə yalnız hərbi məğlubiyyət deyildi; xalqın mənəviyyatına vurulan ağır zərbə, minlərlə insanın yurd-yuvasından didərgin düşməsi və milli-mədəni irsə qarşı törədilən böyük faciə idi.
Lakin tarix göstərdi ki, Azərbaycan xalqının iradəsini qırmaq mümkün deyil. Düz 28 il sonra - 2020-ci il noyabrın 8-də Azərbaycan Ordusu Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşanı işğaldan azad etdi. Bu hadisə yalnız hərbi uğur deyil, həm də milli qürurun, tarixi ədalətin və xalqın yenilməz ruhunun təntənəsi oldu.
Şuşanın tarixi və mədəni əhəmiyyəti
XVIII əsrin ortalarında Qarabağ xanlığının banisi Pənahəli xan Cavanşir tərəfindən salınan Şuşa qədim Azərbaycan şəhərləri arasında xüsusi yer tutur. Əvvəlcə “Pənahabad” adlandırılan şəhər yüksək dağ zirvəsində yerləşdiyindən həm strateji, həm də müdafiə baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Şuşa zaman keçdikcə Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və ədəbiyyatının inkişafında şəhərin böyük rolu olmuşdur.
Burada yetişən sənətkarlar Azərbaycan mədəniyyətini dünyaya tanıtmışdır. Şuşa dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun, məşhur xanəndə Bülbülin, şairə Xurşidbanu Natəvanın və alim-şair Mir Möhsün Nəvvabın vətəni olmuşdur.
Şəhərin memarlıq abidələri, məscidləri, karvansaraları və qədim yaşayış evləri Azərbaycan xalqının zəngin tarixini və milli-mədəni kimliyini əks etdirirdi. Buna görə də Şuşa yalnız strateji məkan deyil, həm də xalqımızın mənəvi simvolu hesab olunurdu.
Birinci Qarabağ müharibəsi və Şuşanın işğalı
1988-ci ildən etibarən Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və separatçı hərəkat bölgədə silahlı münaqişənin başlanmasına səbəb oldu. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Şuşa Azərbaycanın bölgədəki ən mühüm dayaq nöqtələrindən biri idi. Şəhərin strateji yüksəklikdə yerləşməsi ona xüsusi hərbi üstünlük verirdi.
1992-ci ilin may ayında Ermənistan silahlı qüvvələri keçmiş SSRİ-nin 366-cı motoatıcı alayının dəstəyi ilə Şuşaya genişmiqyaslı hücum həyata keçirdi.
“Dağlarda toy” adı verilən əməliyyat nəticəsində şəhər işğal edildi. Azərbaycan müdafiəçiləri qəhrəmanlıqla müqavimət göstərsələr də, texnika və canlı qüvvə baxımından üstün olan düşmən qarşısında şəhəri qorumaq mümkün olmadı.
Şuşanın işğalı Azərbaycan üçün çox ağır nəticələr doğurdu. Yüzlərlə insan şəhid oldu, yaralandı və əsir götürüldü. Təxminən 22 min sakin doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qaldı. Şəhərdə yerləşən tarixi və dini abidələr dağıdıldı, mədəni irsə qarşı vandalizm aktları törədildi.
Şuşanın itirilməsi həm də strateji baxımdan mühüm nəticələrə səbəb oldu. Bu işğal Ermənistan qüvvələrinin Laçın dəhlizinə nəzarət etməsinə imkan yaratdı və Qarabağda hərbi üstünlüyün dəyişməsinə gətirib çıxardı. Azərbaycan xalqı həmin dövrü böyük ağrı və acı ilə xatırlayır.
İşğal illəri: dağıdılmış şəhər və bitməyən həsrət
Şuşa işğal altında olduğu 28 il ərzində ağır dağıntılara məruz qaldı. Məscidlər, tarixi binalar, muzeylər və mədəniyyət ocaqları viran edildi. Şəhərin Azərbaycan ruhunu əks etdirən izləri silinməyə çalışıldı.
Bununla belə, Azərbaycan dövləti və xalqı heç vaxt Şuşanı unutmadı. Beynəlxalq təşkilatlar və BMT Təhlükəsizlik Şurası Ermənistan qoşunlarının işğal olunmuş ərazilərdən çıxmasını tələb edən qətnamələr qəbul etsə də, uzun illər ərzində bu qərarlar icra edilmədi.
Bu dövrdə Azərbaycan iqtisadi və hərbi baxımdan gücləndi. Ordunun modernləşdirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin inkişafı və xalqın milli birliyi gələcək zəfərin əsasını formalaşdırdı.
2020-ci il Vətən müharibəsi və Şuşanın azadlığı
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən biri oldu. Azərbaycan Ordusu 44 gün ərzində işğal altındakı torpaqları azad etmək üçün böyük qəhrəmanlıq göstərdi.
Şuşa uğrunda döyüşlər müharibənin ən həlledici mərhələsi hesab olunur. Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri çətin dağ yolları və sıldırım qayalar vasitəsilə şəhərə daxil olaraq misilsiz igidlik nümayiş etdirdi. Ağır döyüşlər nəticəsində düşmən ordusu məğlub edildi.
2020-ci il noyabrın 8-də Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edərək tarixi sözləri səsləndirdi:
“Şuşa azaddır! Şuşa bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!”
Bu xəbər bütün ölkədə böyük sevinc və qürur hissi yaratdı. Şuşanın azad olunması müharibənin taleyini həll etdi və Ermənistanı kapitulyasiyaya məcbur etdi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla müharibə Azərbaycanın qələbəsi ilə başa çatdı.
Şuşanın azad olunmasının tarixi əhəmiyyəti
Şuşanın azadlığı Azərbaycanın hərbi gücünün, xalq-iqtidar birliyinin və milli həmrəyliyinin bariz nümunəsi oldu. Bu qələbə illərlə davam edən həsrətə son qoydu və xalqın öz tarixi torpaqlarına qayıdış ümidini reallığa çevirdi.
Bu gün Şuşada genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Şəhər yenidən Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi dirçəlir. Burada beynəlxalq tədbirlər, musiqi festivalları və mədəni layihələr keçirilir. Şuşa artıq yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də Azərbaycanın gələcəyinin simvoludur.
Şuşanın işğalı Azərbaycan xalqının yaddaşında böyük faciə kimi qalsa da, onun azad olunması milli qürurun və tarixi ədalətin bərpası kimi tarixə həkk olundu. Azərbaycan xalqı sübut etdi ki, Vətən sevgisi, birlik və sarsılmaz iradə qarşısında heç bir işğal davamlı ola bilməz.
8 may xalqımızın hüzn günü, 8 noyabr isə Zəfər Günüdür. Bu iki tarix Azərbaycan xalqının həm ağrısını, həm də qələbəsini özündə birləşdirir.
Şuşa azaddır. Qarabağ azaddır. Azərbaycan qalibdir!
12:45 08.05.2026
Oxunuş sayı: 45
