Borclanma tələsi - Azərbaycanda kredit faizləri niyə yüksəkdir?
Azərbaycanda kredit bazarı son illərdə iqtisadi həyatın ən çox müzakirə olunan sahələrindən birinə çevrilib. Xüsusilə, kredit faizlərinin 14-18 faiz aralığında dəyişməsi əhali arasında geniş narahatlıq və müzakirələr doğurur. Bir çox vətəndaş bu göstəriciləri yüksək hesab edərək, onların gündəlik həyat və ailə büdcəsinə ciddi təsir etdiyini bildirir.
Bu vəziyyət həm kredit götürmə davranışına, həm də ümumi maliyyə sabitliyinə birbaşa təsir göstərən mühüm amil kimi qiymətləndirilir.
Digər tərəfdən, beynəlxalq təcrübəyə baxdıqda bir sıra ölkələrdə kredit faizlərinin daha aşağı səviyyədə olduğu müşahidə edilir.
Bu fərq Azərbaycan və dünya maliyyə sistemləri arasında müqayisə aparmağı zəruri edir və mövzunu daha geniş iqtisadi kontekstdə araşdırmağa imkan yaradır.
Məhz buna görə də, kredit faizlərinin formalaşma səbəbləri, onların sosial-iqtisadi təsirləri və beynəlxalq fərqləri ciddi elmi və analitik yanaşma tələb edir.
Məsələ ilə bağlı Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Aqil Eyvazov Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb:
"Azərbaycanda maliyyə resurslarına çıxışın məhdudluğu və kredit faizlərinin nisbətən yüksək olması bir neçə amillə bağlıdır.
İlk növbədə, bank sektorunda resursların maya dəyəri hələ də yüksəkdir. Banklar kreditləri əsasən depozitlər və xarici borclanma hesabına maliyyələşdirir və bu resursların qiyməti artdıqca kredit faizlərinə də təsir edir.
Eyni zamanda, risk amili də burada mühüm rol oynayır. Gəlir səviyyəsi, qeyri-rəsmi məşğulluq və kredit tarixçəsi ilə bağlı problemlər bankların risklərini artırır və nəticədə faizlər yüksək formalaşır.
Bununla yanaşı, makroiqtisadi sabitlik və inflyasiya gözləntiləri də kredit faizlərinə birbaşa təsir edir. Əgər inflyasiya riski yüksəkdirsə və ya gələcək qeyri-müəyyənliklər mövcuddursa, banklar bunu faizlərdə nəzərə alır. Bu, xüsusilə uzunmüddətli kreditlərdə daha aydın hiss olunur.
Amma məsələyə daha geniş baxanda burada həm maliyyə sistemi, həm də davranış amilləri rol oynayır.
Belə ki, son illər istehlak kreditlərinə, xüsusilə taksit kartları vasitəsilə alışlara meylin artması da diqqət çəkir. Müşahidə olunur ki, bəzi hallarda vətəndaşlar real gəlirlərini və ödəmə qabiliyyətlərini tam hesablamadan, ehtiyac olmayan və ya təxirə salına bilən xərclər üçün kreditlərə daxil olurlar. Bu isə sonradan borc yükünün artmasına, gecikmələrə və maliyyə çətinliklərinə səbəb olur.
Xüsusilə, istehlak yönümlü kreditlərin artması maliyyə intizamı məsələsini daha aktual edir. Bu baxımdan, məsələni yalnız ‘faiz yüksəkdir’ kimi deyil, həm də ‘borclanma mədəniyyəti necədir’ sualı ilə birlikdə qiymətləndirmək daha doğru olar.
Maliyyə savadlılığının artırılması, xərclərin planlaşdırılması və yalnız zəruri hallarda borclanmaya getmək çox vacibdir.
Ümumilikdə hesab edirəm ki, kredit əlçatanlığının yaxşılaşması üçün həm maliyyə sistemində risklərin azalması, həm də cəmiyyət səviyyəsində daha məsuliyyətli maliyyə davranışının formalaşması vacibdir. İnsanlar borclanmadan əvvəl öz gəlir və xərclərini düzgün analiz etməli, ehtiyac və istək arasında fərq qoymalı və uzunmüddətli öhdəliklərin məsuliyyətini nəzərə almalıdırlar".
Elmir Heydərli
10:30 29.04.2026
Oxunuş sayı: 64
