“Gürcü dili" kitabının müəllifi: “Gürcü dilinin Azərbaycan dilində öyrədilməsi bu sahədə bir ilkdir”

Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin əməkdaşı, Gürcüstan üzrə mütəxəssis Nəsibə Mirzəyevan “Gürcü dili" kitabı nəşr olunub. Bu, Azərbaycanda ilk belə addımdır. Adı çəkilən Gürcüstanla müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. 

Kitabın müəllifi bu barədə Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb:

- Necə oldu ki, bu kitabı yazmaq qərarına gəldiniz?

- Artıq 5 ildir ki, Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin Regionşünaslıq (Qafqaz üzrə) ixtisasında təhsil alan tələbələrə “Gürcü dili” fənnini tədris edirəm. İlk illərdə öz dilimizdə gürcü dilini tədris etmək üçün Azərbaycanda nəşr olunmuş vəsait olmadığından tələbələrin çətinliklə qarşılaşacağını yəqin etmişdim. Bu səbəbdən tədrisi lazımi materialları tərcümə edərək aparırdım. Qərara gəldim ki, dərs prosesində istifadə etdiyim və mühazirəsini dediyim mövzuları vahid bir kitab halında toplayım. Bu sahədə tədqiqat apararkən çağdaş dövrümüzdə Azərbaycan dilində bu dili öyrənmək istəyənlər üçün əsaslı və sistematik qaynağın olmaması məni motivə edən başlıca amilə çevrildi. Məqsədim təkcə dili öyrətmək deyil, eyni zamanda Azərbaycan və gürcü dilləri arasında qrammatik paralelləri, habelə fərqləri aydın şəkildə ortaya qoymaqdır.

- Kitabı yazarkən hansı çətinliklərlə üzləşdiniz?

- Kitab ərsəyə gətirmək məsuliyyət, vaxt və səbir tələb edir. Bu tədqiqat işinə uzun zaman və sistemli yanaşma lazım gəldi. Bir dili öyrənərkən şəxs özü üçün individual olan üsulu axtarıb tapmağa çalışır. Müəllim üçün bu amil nisbətən daha mürəkkəbdir, çünki dili özün öyrənmirsən, başqalarına öyrətməyə çalışırsan. Ona görə də ilk dərs, məncə, həlledici rol oynayır. Ya maraq yaradıb tələbələrin diqqətini çəkə biləcəksən, nəticədə onlar bu yola davam edəcəklər, yaxud da əksinə... Digər məsələ monoton, sıxıcı olmamağa çalışmaqdır. Texnologiya inkişaf etdikcə, artıq gəncləri boz səhifələrlə cəlb etmək qəlizləşir. Vəsaitlər kimi dərslər də rəngarəng olmalıdır. Bütün bunların başında isə effektivlik dayanır. Çalışmaq lazımdır ki, mümkün qədər qısa bir zaman çərçivəsində, yorucu olmamaq şərtilə informativlik prosesin sonunadək davam etsin. Qarşılaşdığım çətinliklər məhz bu faktorlardan qaynaqlanırdı. Məsuliyyət və yüksək dəqiqlik tələb edən digər amil isə gürcü dili ilə Azərbaycan dili arasında müqayisənin aparılması idi. Gürcü dilinin qrammatikası ilə Azərbaycan dilinin qrammatikası arasında bağ yaratmaq yetəri qədər mürəkkəb işdir. Əvvəla, Azərbaycan dilində gürcü dilinin qrammatik sistemini tam və dəqiq şəkildə ifadə etmək üçün uyğun terminologiyanın mövcud olmaması ciddi problemdir. Əksərən müəyyən anlayışları izah etmək üçün mövcud terminlərə yeni mənalar yükləmək lazım gəlir. Strukturlaşdırılmış qrammatikanı oxucuya anlaşıqlı bir şəkildə çatdırmaq da prosesin məsuliyyətli tərəflərindəndir.

- Azərbaycan və gürcü əlifbaları arasında hansı oxşar və fərqli cəhətlər var?

Latın qrafikasına əsaslanan əlifbamızla gürcü əlifbası arasında oxşarlıqdan daha çox fərqliliklər özünü göstərir. Gürcü əlifbası unikal, qədim yazı sistemindədir, özünəməxsus qrafikaya malikdir və dünyada az sayda istifadə olunan orijinal əlifbalardandır. Dilimizdə hər bir hərfin iki yazılış forması var: böyük və kiçik. Lakin bu hal gürcü əlifbası üçün keçərli deyil. Bununla yanaşı, hərflər birləşdirilmir, onların sətrdə yerləşməsi də fərqlidir. Bundan əlavə, heç də bütün səslərin Azərbaycan dilində qarşılığı yoxdur. Qeyd edim ki, hər iki dilin qrammatik quruluşları arasında da kifayət qədər müxtəlifliklər mövcuddur.  

- Sizcə, belə təşəbbüslər iki ölkə arasında mədəni və təhsil sahəsində əlaqələrin inkişafına necə töhfə verə bilər?

- Düşünürəm ki, belə təşəbbüslər iki ölkə arasında elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində əlaqələrin dərinləşməsinə münbit zəmin yarada bilər. Dil mədəniyyətə aparan körpüdür və bir xalqın dilini öyrənmək, onun dünyagörüşünü, düşüncə tərzini və tarixini daha dərindən mənimsəməyə imkan verir. Gürcü dilinin Azərbaycan dilində öyrədilməsi bu sahədə bir ilkdir. Bu yenilik gürcü dilinə maraq göstərən tələbələr, tədqiqatçılar, yaxud da həvəskarlar üçün kifayət qədər spesifikdir. Bu cür təşəbbüslər təkcə fərdi deyil, institusional səviyyədə də yeni əməkdaşlıqların yaranmasına töhfə bilər. Ən əsası, qarşılıqlı anlaşma və mədəni yaxınlığı təşviq edə bilər ki, bu da regionda dayanıqlı və mehriban qonşuluq münasibətlərinin formalaşdırılması üçün vacibdir. 

- Sizcə, Gürcüstanda da oxşar addım atılmalıdırmı?

- Bəli, düşünürəm ki, Gürcüstanda da Azərbaycan dilinin təbliği ilə bağlı oxşar addımlar atılmalıdır. Çünki bu, yalnız qarşılıqlı anlaşmanı və mədəni yaxınlığı təşviq etmir, eyni zamanda iki xalq arasında dil baryerini aradan qaldırmağa, təhsil və əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməyə şərait yaradır. Əgər hər iki tərəfdən bu cür təşəbbüslər artarsa, nəticədə həm təhsil, həm mədəniyyət, həm də ictimai inteqrasiya baxımından əlaqələr daha da möhkəmlənə bilər. Dil öyrənmək təkcə seçim, yaxud da istək deyil, eyni zamanda digər xalqın irsinə hörmət və marağın göstəricisidir.

- Ümumiyyətlə, iki ölkə arasında mədəni, siyasi, iqtisadi əlaqələrin  genişlənməsi üçün başqa hansı addımların atılmasını lazım bilirsiniz?

- İki ölkə arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsi üçün düşünürəm ki, ictimaiyyətə yönəlik təşəbbüslər ön plana çıxmalıdır. Mədəni sahədə ortaq tədbirlərin, festivalların, ədəbi və bədii layihələrin təşviq edilməsi, gənclər və tələbələr arasında mübadilə proqramlarının genişləndirilməsi vacibdir. Təhsil sahəsində ikitərəfli təqaüd proqramları, birgə elmi-tədqiqat layihələri və dil kursları böyük rol oynaya bilər. Siyasi sferada isə mövcud əməkdaşlıq platformalarının genişləndirilməsi, münasibətlərin qarşılıqlı maraq əsasında formalaşdırılması tərəflərarası dialoqun sıxlaşdırılmasına zəmin yaradır.  İqtisadi baxımdan isə regional layihələri, biznes forumları, investisiya təşəbbüslərini əlaqələrin şaxələndirilməsində strateji addım kimi qiymətləndirirəm. 

- Azərbaycan və Gürcüstanın müxtəlif sahələrdə hazırki əməkdaşlıq səviyyəsini, o cümlədən regional və ikitərəfli siyasətlərini necə qiymətləndirirsiniz?

Azərbaycan və Gürcüstan arasında münasibətlər istər ikitərəfli, istərsə də regional səviyyədə strateji xarakter daşıyır. Hazırda iki ölkə təkcə siyasi deyil, o cümlədən iqtisadiyyat, energetika, nəqliyyat, elm, təhsil, mədəniyyət, idman və d. sahələrdə sıx əməkdaşlıq mövcuddur. Hər iki ölkə üçün regional sabitlik və təhlükəsizlik dövlət siyasətinin başlıca prioritetləridir. Rəsmi Bakı ilə Tbilisi arasında yüksək səviyyəli qarşılıqlı etimad və fəal siyasi dialoq müşahidə olunur. Dövlət başçıları səviyyəsində müntəzəm diplomatik səfərlər və təmaslar bu əlaqələri daha da stimullaşdırır. Sürətlə dəyişən geosiyasi proseslər fonunda mədəniyyət və təhsil sahələrində daha dərin əməkdaşlığa zərurət yaranıb. Ümumilikdə isə tərəflər arasında mövcud nümunəvi əməkdaşlıq modeli regional sabitliyin qarantı kimi çıxış edir. 

Kənan Novruzov