Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan səfəri: Azərbaycanın regional mövqeyi və çoxşaxəli xarici siyasətinin əsas istiqamətləri

Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8–9-da Türkmənistana işgüzar səfəri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin inkişafı, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və regional əməkdaşlıq platformalarında iştirakının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Səfər çərçivəsində Prezident İlham Əliyev Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə, MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclaslarında və Xəzər Ekoloji Sammitində iştirak edib, Türkmənistan və İran prezidentləri ilə görüşlər keçirib.

Keçirilən görüşlər və səsləndirilən mesajlar Azərbaycanın xarici siyasətinin bir neçə əsas istiqamətini eyni gündəmdə birləşdirib: dövlətlərin suverenliyinə və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlıq, regional iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, nəqliyyat-logistika imkanlarından səmərəli istifadə, enerji təhlükəsizliyinə töhfə və Xəzər hövzəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi.

Səfərin ümumi siyasi məzmunu göstərir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, daha geniş regional əməkdaşlıq sisteminin tərkib hissəsi kimi inkişaf etdirməyə çalışır. Bu yanaşma ölkənin coğrafi mövqeyindən irəli gələn imkanların iqtisadi və siyasi üstünlüklərə çevrilməsinə xidmət edir.

Mərkəzi Asiya ilə strateji yaxınlaşma: Azərbaycanın regional əməkdaşlıqda yeni mərhələsi

Prezident İlham Əliyevin səfərinin əsas hadisələrindən biri Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü olub. Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulması ölkənin Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində mühüm institusional mərhələdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu qərara görə həmkarlarına təşəkkür edib, Türkmənistanın və Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun rolunu xüsusi qeyd edib. 

Bu addımın əhəmiyyəti ilk növbədə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığının yeni siyasi çərçivə qazanmasında ifadə olunur. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən Xəzər dənizi, tarixi-mədəni əlaqələr, iqtisadi maraqlar və nəqliyyat marşrutları qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Rəsmi Bakının xarici siyasət kursu baxımından bu yaxınlaşma Azərbaycanın regional proseslərdə fəal iştirakının davamı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan bir tərəfdən Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsində iştirak edir, digər tərəfdən isə həmin dövlətlərlə ticarət, enerji, nəqliyyat və rəqəmsal bağlantılar sahəsində əməkdaşlığını inkişaf etdirir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında nəqliyyat əlaqələrinin, Xəzər üzərindən yükdaşımaların və Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin vurğulanması da bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regional əməkdaşlıq siyasi dialoqla məhdudlaşmamalı, qarşılıqlı iqtisadi maraqlara əsaslanan konkret layihələrlə möhkəmləndirilməlidir.

Eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin inkişafı Azərbaycanın xarici iqtisadi münasibətlərinin coğrafiyasını genişləndirmək, beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını artırmaq və regional nəqliyyat şəbəkələrindəki rolunu gücləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Orta Dəhliz və enerji əməkdaşlığı: Azərbaycanın strateji üstünlükləri

Prezident İlham Əliyevin Məşvərət görüşündəki çıxışının əsas istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika olub. Dövlət başçısı Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyindən istifadə edərək müasir nəqliyyat infrastrukturu qurduğunu, ölkənin Şimal–Cənub və Şərq–Qərb beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində əsas tranzit mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini möhkəmləndirdiyini bildirib.

Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına əsasən, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımalarının həcmi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə təxminən 20 faiz artıb. Dövlət başçısı həmçinin Xəzər dənizinin hər iki sahilində nəqliyyat infrastrukturunun inkişafının Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı və daha geniş beynəlxalq bazarları birləşdirmək baxımından vacibliyini vurğulayıb.

Bu mesaj Azərbaycanın tranzit siyasətinin iqtisadi və geosiyasi ölçülərini ortaya qoyur. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə nəqliyyat marşrutları yalnız yükdaşımaların həyata keçirilməsi üçün istifadə edilən yollar deyil. Onlar dövlətlər arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığı gücləndirir, ticarət əlaqələrinin istiqamətinə təsir göstərir və regional əməkdaşlığın davamlılığına töhfə verir.

Azərbaycanın əsas məqsədlərindən biri Şərqlə Qərb arasında etibarlı, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı nəqliyyat bağlantılarının inkişafında iştirak etməkdir. Bu siyasət ölkənin coğrafi mövqeyinin verdiyi imkanlardan istifadə etməklə yanaşı, limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və logistika mərkəzlərinin inkişafını da nəzərdə tutur.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında rəqəmsal bağlantılara da diqqət yetirilib. Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabellərin çəkilməsi və “Digital Silk Way” layihəsinin həyata keçirilməsi regionun yalnız fiziki nəqliyyat deyil, rəqəmsal kommunikasiya baxımından da inteqrasiyasına xidmət edir. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq məlumat mübadiləsinin sürətlənməsi, rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və region ölkələrinin beynəlxalq kommunikasiya şəbəkələrinə inteqrasiyası üçün yeni imkanlar yarada bilər. 

Enerji sahəsi də Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindəndir. Prezident İlham Əliyev Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisindən keçməklə beynəlxalq bazarlara daşındığını və bu daşımaların həcminin artdığını qeyd edib. Eyni zamanda, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində işlərin aparılması regionun enerji əməkdaşlığında yeni imkanlar açır.

Beləliklə, Azərbaycanın yanaşması ənənəvi enerji resurslarının daşınması ilə bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığı paralel inkişaf etdirməkdən ibarətdir. Bu, həm mövcud enerji infrastrukturunun əhəmiyyətini qoruyur, həm də region ölkələrinin gələcək enerji bazarlarına uyğunlaşmasına şərait yaradır.

Azərbaycan–Türkmənistan münasibətləri: qardaşlıq əlaqələrindən strateji tərəfdaşlığa

Prezident İlham Əliyevin türkmənistanlı həmkarı Sərdar Berdiməhəmmədovla oktyabrın 8-də keçirdiyi görüş səfərin ikitərəfli münasibətlər baxımından əsas hadisələrindən biri olub. Görüşdə tərəflər Azərbaycanla Türkmənistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin inkişafını, yüksək səviyyəli təmasların intensivliyini və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər.

Görüş zamanı ötən ildən bəri iki ölkə arasında yüksək səviyyədə beş səfərin həyata keçirildiyi qeyd olunub. Bu dinamika siyasi dialoqun davamlı xarakter daşıdığını və ikitərəfli münasibətlərin inkişafı üçün əlverişli şəraitin mövcudluğunu göstərir. 

Azərbaycan və Türkmənistan münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri Xəzər dənizi vasitəsilə nəqliyyat və logistika əlaqələrinin genişləndirilməsidir. Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələn yüklərin Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çatdırılması hər iki dövlət üçün iqtisadi əhəmiyyət daşıyır.

Bununla yanaşı, enerji əməkdaşlığı, ticarət, mədəni-humanitar əlaqələr və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyət ikitərəfli münasibətlərin gündəliyini genişləndirir. Rəsmi Bakının xarici siyasət kursu baxımından Türkmənistanla əlaqələrin inkişafı Xəzər hövzəsində mehriban qonşuluq münasibətlərinin və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi ilə uzlaşır.

Burada əsas məsələ əldə olunmuş siyasi yaxınlığın iqtisadi nəticələrlə möhkəmləndirilməsidir. Nəqliyyat infrastrukturunun uyğunlaşdırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və tranzit imkanlarının səmərəli təşkili ikitərəfli əməkdaşlığın praktiki nəticələrini artıran əsas amillərdir.

MDB sammiti: qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq və Azərbaycanın gələcək sədrliyi

Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfərinin digər mühüm istiqaməti MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclaslarında iştirakı olub. Oktyabrın 9-da keçirilən iclaslarda təşkilat daxilində əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətləri müzakirə edilib.

Prezident İlham Əliyev çıxışında MDB-nin siyasi dialoqun qorunması, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafı və dövlətlər arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. Dövlət başçısı Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin və qurduğu müasir nəqliyyat-logistika infrastrukturunun ölkəni Şimal–Cənub və Şərq–Qərb dəhlizlərində mühüm tranzit mərkəzinə çevirdiyini bildirib.

Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına görə, 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmi 10 faiz artaraq təxminən 8 milyon tona çatıb. Orta müddətli hədəf isə Şərq–Qərb və Şimal–Cənub marşrutlarının hər biri üzrə yükdaşımaların həcmini 15 milyon tona çatdırmaqdır. 

Bu göstəricilər Azərbaycanın nəqliyyat siyasətindəki prioritetləri aydın şəkildə nümayiş etdirir. Ölkənin məqsədi yalnız tranzit yüklərin həcmini artırmaq deyil, həm də beynəlxalq daşımalarda etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirməkdir.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın 2027-ci ildə MDB-yə həmsədrlik etmək qərarına dəstəyə görə təşəkkür edib və ölkənin 2028-ci ildə təşkilata sədrlik etməyə, həmin ilin payızında MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasına ev sahibliyi etməyə hazır olduğunu bildirib. 

Bu açıqlama Azərbaycanın MDB çərçivəsində gələcək fəaliyyətinin təşkilati və siyasi istiqamətlərinə dair mövqeyini ifadə edir. Bakı təşkilat daxilində əməkdaşlığın iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və digər praktiki sahələrdə davam etdirilməsində maraqlıdır.

Azərbaycanın xarici siyasət kursunda müxtəlif çoxtərəfli platformalarda iştirak mühüm yer tutur. Bu yanaşma ölkəyə ayrı-ayrı dövlətlərlə ikitərəfli münasibətləri inkişaf etdirməklə yanaşı, ortaq maraqların müzakirəsi üçün regional və beynəlxalq mexanizmlərdən də istifadə etmək imkanı verir.

Xəzər Ekoloji Sammiti: regional məsuliyyət və dayanıqlı inkişaf

Prezident İlham Əliyevin səfər proqramında Xəzər Ekoloji Sammitində iştirak da xüsusi yer tutub. Xəzər dənizinin ekoloji vəziyyəti, dəniz mühitinin qorunması və sahilyanı ölkələr arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi regionun uzunmüddətli inkişafı baxımından mühüm məsələlərdir.

Xəzər dənizinin səviyyəsində dəyişikliklər, biomüxtəlifliyin qorunması, çirklənmənin qarşısının alınması və iqtisadi fəaliyyətin ətraf mühitə təsiri yalnız bir ölkənin səyləri ilə həll edilə bilməyən problemlərdir. Bu məsələlər sahilyanı dövlətlərin əlaqələndirilmiş fəaliyyətini tələb edir.

Azərbaycan üçün Xəzər həm iqtisadi inkişafın, həm nəqliyyat bağlantılarının, həm də enerji əməkdaşlığının mühüm hissəsidir. Buna görə də dənizin ekoloji təhlükəsizliyinin qorunması ölkənin regional maraqları ilə birbaşa bağlıdır.

Rəsmi Bakının mövqeyi baxımından iqtisadi inkişafla ekoloji təhlükəsizlik arasında tarazlığın qorunması vacibdir. Nəqliyyat və liman infrastrukturunun genişləndirilməsi, enerji layihələrinin həyata keçirilməsi və dəniz resurslarından istifadə ekoloji məsuliyyətlə müşayiət olunmalıdır.

Xəzər Ekoloji Sammitinin əhəmiyyəti də bu ortaq məsuliyyətin yüksək siyasi səviyyədə müzakirə edilməsindədir. Növbəti mərhələdə əsas məsələ razılaşdırılan yanaşmaların praktiki tədbirlərə, məlumat mübadiləsinə və birgə ekoloji təşəbbüslərə çevrilməsidir.

İran Prezidenti ilə görüş: regional sabitlik və nəqliyyat bağlantıları

Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfəri çərçivəsində İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla görüşü də keçirilib. Bu təmas Azərbaycan–İran münasibətlərinin regional əməkdaşlıq kontekstində müzakirəsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan və İran arasında münasibətlərdə iqtisadi əlaqələr, nəqliyyat marşrutları, sərhədyanı əməkdaşlıq və regional sabitlik məsələləri mühüm yer tutur. Xüsusilə Şimal–Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi hər iki ölkənin regional bağlantılar baxımından maraqlarını birləşdirən istiqamətlərdən biridir.

Azərbaycanın xarici siyasətində qonşu dövlətlərlə münasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və regional əməkdaşlıq imkanlarının qorunması mühüm istiqamətlərdəndir. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin iranlı həmkarı ilə görüşü regional məsələlərin dialoq yolu ilə müzakirəsi üçün əlavə siyasi təmas imkanı kimi qiymətləndirilə bilər.

Eyni zamanda, bu cür görüşlərin nəticələrini konkret razılaşmalarla qarışdırmaq olmaz. İkitərəfli münasibətlərin inkişafına təsir göstərən əsas amil görüşlərin keçirilməsindən əlavə, razılaşdırılmış məsələlər üzrə davamlı işin aparılması və qarşılıqlı faydalı layihələrin həyata keçirilməsidir.

Humanitar diplomatiya: Laçının statusu və MDB Oyunlarının əhəmiyyəti

Prezident İlham Əliyevin MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasındakı çıxışında humanitar əməkdaşlıq məsələlərinə də diqqət yetirilib. Dövlət başçısı Laçının MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsinə göstərilən dəstəyə görə təşəkkür edib, Azərbaycanda keçirilən III MDB Oyunlarının əhəmiyyətini vurğulayıb.

MDB Oyunlarının Azərbaycanın yeddi şəhərində keçirilməsi və müxtəlif ölkələrdən minlərlə idmançı ilə qonağın iştirak etməsi ölkənin idman və humanitar əlaqələrinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu tədbirlər dövlətlər arasında rəsmi dialoqu tamamlayır, insanlar arasında təmasları artırır və qarşılıqlı tanışlıq üçün imkan yaradır. 

Laçının mədəniyyət paytaxtı statusu da Azərbaycanın mədəni irsinin və Qarabağda aparılan bərpa prosesinin beynəlxalq humanitar platformada təqdim olunması baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Rəsmi Bakının yanaşmasında humanitar diplomatiya xarici siyasətin əlavə elementi olmaqla yanaşı, ölkənin tarixi-mədəni irsinin tanıdılması və dövlətlərarası əlaqələrin möhkəmləndirilməsi vasitəsidir. Mədəniyyət və idman sahəsində təşəbbüslər siyasi dialoqun cəmiyyətlərarası əlaqələrlə tamamlanmasına şərait yaradır.

Sənədlər və regional əməkdaşlığın institusional əsasları

Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü çərçivəsində Birgə Bəyanatın və görüşün tənzimləyici sənədləri ilə bağlı qərarın imzalanması regional əməkdaşlığın institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulması və əməkdaşlığın təşkilati çərçivəsinin inkişaf etdirilməsi region ölkələri arasında müntəzəm siyasi dialoq üçün imkanları genişləndirir. Bununla yanaşı, belə sənədlərin real əhəmiyyəti onların müddəalarının praktik əməkdaşlıqla tamamlanmasından asılıdır.

Bu baxımdan gələcək mərhələdə nəqliyyat və logistika layihələrinin inkişafı, enerji sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi, rəqəmsal bağlantıların qurulması və ekoloji məsələlər üzrə koordinasiyanın gücləndirilməsi əsas istiqamətlər olaraq qalır.

Azərbaycanın xarici siyasət kursunun mühüm xüsusiyyətlərindən biri siyasi dialoqu iqtisadi və praktiki əməkdaşlıqla əlaqələndirməkdir. Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərin inkişafı da bu yanaşmanın regional səviyyədə tətbiqi kimi çıxış edir.

Nəticə: Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasətinin regional ölçüsü

Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana işgüzar səfəri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin inkişafı, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində mövqelərinin gücləndirilməsi və çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarında iştirakının genişləndirilməsi baxımından mühüm siyasi hadisədir.

Səfər çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışları və keçirdiyi görüşlər Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini bir daha ön plana çıxarıb. Mərkəzi Asiya ilə institusional yaxınlaşma, Orta Dəhlizin inkişafı, enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılması, rəqəmsal bağlantıların genişləndirilməsi və Xəzər dənizinin ekoloji təhlükəsizliyi bu gündəliyin əsas elementləridir.

Azərbaycanın regional siyasətinin əsas məqsədlərindən biri coğrafi mövqeyindən irəli gələn imkanları davamlı iqtisadi əməkdaşlığa çevirməkdir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin genişlənməsi bu baxımdan həm Azərbaycanın tranzit potensialının artırılması, həm də region ölkələrinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının inkişafı üçün əhəmiyyət daşıyır.

MDB çərçivəsində gələcək sədrliyə hazırlıq isə Azərbaycanın çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarında daha fəal iştirak etmək niyyətini nümayiş etdirir. Eyni zamanda, Türkmənistan və İran prezidentləri ilə görüşlər regional məsələlərin siyasi dialoq vasitəsilə müzakirəsi üçün əlavə imkanlar yaradır.

Səfərin strateji əhəmiyyəti ayrı-ayrı görüşlərin keçirilməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məsələ bu siyasi təmasların konkret iqtisadi layihələrə, daha səmərəli nəqliyyat əlaqələrinə, enerji əməkdaşlığının genişlənməsinə və Xəzər hövzəsində ortaq problemlərin həllinə töhfə verməsidir.

Nəticə etibarilə, Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan səfəri Azərbaycanın müstəqil, çoxşaxəli və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun regional istiqamətlərini nümayiş etdirir. Bu kursun praktik nəticələri isə Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığın dərinliyi, nəqliyyat dəhlizlərinin rəqabətqabiliyyətliliyi və regional təşəbbüslərin davamlı iqtisadi nəticələrə çevrilməsi ilə ölçüləcək.

Müşahidəçi