Demokratiya yalnız formal prosedur kimi qalarsa, narazılıq artacaq- Şərhçi
Avropada demokratiyanın vəziyyəti ilə bağlı aparılan son ictimai rəy sorğusu diqqətçəkən mənzərə ortaya qoyur. "Politico" nəşrinin, AboutPeople sorğusuna istinadən yaydığı məlumatlara görə, Avropa vətəndaşlarının əhəmiyyətli hissəsi demokratiyanın işləmə mexanizmlərindən narazıdır. Sorğu nəticələri göstərir ki, xüsusilə Yunanıstan, Fransa və Rumıniya kimi ölkələrdə narazılıq səviyyəsi yüksəkdir. Daha da diqqətçəkən məqam isə respondentlərin müəyyən qisminin alternativ idarəetmə modellərinə, o cümlədən diktaturaya açıq olduqlarını ifadə etməsidir.
Bu tendensiya Avropa cəmiyyətlərində siyasi institutlara etimad, idarəetmənin effektivliyi və demokratik dəyərlərin gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar doğurur. Sorğu həm də göstərir ki, vətəndaşların bir hissəsi demokratiyanın prinsiplərini dəstəkləsə də, onun praktik nəticələrindən məmnun deyil. Bu ziddiyyətli yanaşma Avropada siyasi sabitlik, liderlik modeli və dövlət institutlarının legitimliyi mövzusunda yeni müzakirələr üçün zəmin yaradır.
Məsələ ilə bağlı siyasi şərhçi Vüsalə Gülmalıyeva Crossmedia.az-a açıqlama verib:
“Avropada insanların demokratiyadan narazı olması o demək deyil ki, onlar azadlıq və ya seçki prinsipinə qarşıdırlar. Əksinə, bir çox insan demokratiyanı dəstəkləyir, amma onun necə işlədiyindən narazıdır. Yəni problem ideyada deyil, praktikadadır.Bunun bir neçə səbəbi var. Birincisi, demokratiya yalnız seçki mexanizmi deyil. İnsanlar gündəlik həyatlarında ədalət, sosial təminat, iqtisadi sabitlik və təhlükəsizlik görmək istəyirlər. Əgər demokratiya bu nəticələri vermirsə, vətəndaşda məyusluq yaranır. İkincisi, demokratiya “demos” – yəni siyasi icma anlayışına əsaslanır. Demokratiya hər zaman konkret bir siyasi birlik üzərində qurulur. Alman siyasi nəzəriyyəçisi Karl Şmitt qeyd edirdi ki, demokratik bərabərlik siyasi anlayışdır və bütün bəşəriyyət miqyasında abstrakt şəkildə tətbiq oluna bilməz; o, konkret bir xalqa və siyasi icmaya aiddir. Müasir Avropada isə milli siyasi icma ilə universal dəyərlər arasında müəyyən qarışıqlıq və gərginlik yaranıb”.
V.Gülmalıyeva əlavə edib ki, qloballaşma, miqrasiya və sürətli sosial dəyişikliklər bəzi vətəndaşlarda “öz siyasi icmam zəifləyir” hissini yaradır: “Bu da narazılığı artırır. Üçüncüsü, bir çox insan düşünür ki, siyasi qərarlar onlardan uzaqda – bürokratik və texnokratik dairələrdə verilir. İnsan öz səsinin real təsir göstərmədiyini hiss edəndə demokratiyaya inam zəifləyir. Dördüncüsü, iqtisadi amillər də mühüm rol oynayır: gəlir bərabərsizliyi, sosial təminat problemləri, enerji və təhlükəsizlik böhranları vətəndaşın sistemə etimadını sarsıdır. Bəzi hallarda “diktaturaya razılıq” ifadəsi ideoloji seçimdən çox emosional reaksiyadır. İnsanlar mürəkkəb və ləng qərar mexanizmlərindən bezdikdə, daha sürətli və qəti qərar verən modeli daha effektiv hesab edə bilirlər. Nəticə olaraq, bu tendensiya demokratiyanın sonu deyil. Bu, onun qarşısında duran ciddi suallardır: Demokratiya kim üçündür? Necə işləməlidir? Vətəndaşın həyatında hansı real dəyişiklikləri yaratmalıdır? Əgər demokratiya yalnız formal prosedur kimi qalarsa, narazılıq artacaq. Amma o, ədaləti, iştirak imkanlarını və sosial etimadı gücləndirə bilsə, legitimliyi də möhkəmlənəcək”.
Ayhan
11:02 19.02.2026
Oxunuş sayı: 636
