Payız gələndə şəhərin rəngi niyə dəyişir?
Payız gələndə şəhərdə ilk dəyişən hava olmur. Əvvəlcə işıq dəyişir. Günəş əvvəlki kimi uzun müddət küçələrin üstündə qalmır, axşamlar tez düşür, səhərlər isə havada yaydan fərqli bir sərinlik hiss olunur. Bir müddət sonra bunun ardınca geyimlər, küçələrin ritmi, kafelərdəki sifarişlər, parklardakı səslər və hətta insanların əhvalı dəyişməyə başlayır.
Payız əslində təbiətin rəng dəyişdirdiyi bir mövsümdən daha çoxudur. Bu, şəhərin öz ritmini yenidən qurduğu dövrdür.
Yayda şəhər daha çox açıq məkanlarla yaşayır. İnsanlar gec saatlara qədər küçələrdə olur, parklar və bulvar daha çox insanla dolur, axşamlar uzun çəkir. Payız gəldikcə bu mənzərə tədricən dəyişir. İnsanlar daha tez evə qayıdır, qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirir, küçələrdə isə yaydakı tələskənlikdən fərqli bir sakitlik yaranır.
Bunun bir səbəbi də gün işığının azalmasıdır. Günlərin qısalması insanın yuxu-oyanıqlıq ritminə təsir edə bilər. Orqanizm işıq dəyişikliklərinə həssasdır və mövsümlə birlikdə yuxu, enerji və gündəlik fəaliyyətlərdə müəyyən dəyişikliklər baş verə bilər. Yəni payızda “bir az daha çox yatmaq istəyirəm” hissi yalnız təsəvvür deyil.
Amma payızın şəhərə təsiri təkcə biologiya ilə izah olunmur.
Bu fəsil həm də xatirələri oyadır.
Uşaqlıqdan payız məktəb zəngi, təzə dəftər, forma, yağışlı səhər və evə qayıdanda islanan ayaqqabılarla yadda qala bilər. Sonralar həmin hiss universitetin ilk günü, yeni iş, başqa bir küçə, başqa bir insanla bağlı xatirəyə çevrilir. Ona görə də bəzən payız gələndə konkret bir hadisəni xatırlamasanız belə, qəribə bir tanışlıq hissi yaşayırsınız.
Sanki şəhər sizə nəyisə xatırladır.
Bəlkə də buna görə payızda küçələrə başqa gözlə baxırıq. Ağacların yarpaqları saraldıqca binaların rəngi daha aydın görünür. Yağışdan sonra asfaltın parıltısı küçə işıqlarını əks etdirir. Kafelərin pəncərələrində isti işıqlar yanır. İnsanların əlində çətirlər, üstündə palto və gödəkçələr görünür.
Şəhər əvvəlki şəhərdir.
Sadəcə onun işığı dəyişib.
Payız həm də qəribə bir başlanğıc hissi yaradır. Təqvimdə yeni il deyil, amma insanlar yeni planlar qurmağa başlayırlar. Universitetlər açılır, iş rejimi sürətlənir, yeni kurslar, yeni layihələr, yeni məqsədlər ortaya çıxır. Sanki yay insanı bir az dayandırır, payız isə yenidən hərəkətə gətirir.
Bəlkə də payızı digər fəsillərdən fərqləndirən əsas şey budur: o, bitişlə başlanğıcın arasında dayanır.
Yayın bitdiyini qəbul etməyə çalışırsan, amma qış hələ qapını döyməyib. Ağaclar hələ tam çılpaq deyil, havada hələ isti günlərin izi var. Buna görə payız bir keçid mövsümüdür — nə tam dünəndir, nə də tam sabah.
Və şəhər də bu keçidi öz üzərində daşıyır.
Bir gün küçədə yay köynəyində insan görürsən, ertəsi gün kiminsə əlində çətir olur. Bir kafedə soyuq içki sifariş edənlə isti qəhvə istəyən eyni masada oturur. Mağazaların vitrinlərində rənglər tədricən dəyişir. Parklarda isə yerə düşən ilk yarpaqlar sanki şəhərin yeni fəslə keçdiyini elan edir.
Payız gələndə şəhər əslində rəngini itirmir.
Sadəcə parlaq rənglərdən sakit rənglərə keçir.
Bəlkə də buna görə payızın şəhəri bir az daha düşüncəli görünür. İnsanların addımları, küçələrin işığı, yağışın səsi, pəncərələrin arxasındakı isti otaqlar — hamısı bizə eyni şeyi xatırladır:
Hər mövsüm bir şeyləri aparır.
Amma hər fəsil öz rəngini də özü ilə gətirir.
Payız da şəhərə sarı yarpaqlardan çox, sakitlik gətirir.
Zeynəb Həsənli
15:00 29.09.2026
Oxunuş sayı: 32
