26 İyun – Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü: şanlı tarixdən zəfər zirvəsinə ucalan müzəffər ordu

Bu gün təqvimlərin ən şərəfli, qürurverici və müqəddəs günlərindən birini – 26 İyun Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Gününü qeyd edirik. Bu bayram sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil; o, xalqımızın minillik hərbi ənənələrinin, azadlıq və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin, sarsılmaz döyüş ruhunun və qazandığı tarixi qələbələrin parlaq rəmzidir. Bu müqəddəs gün 1918-ci ildə Şərqin ilk demokratik respublikası olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk mütəşəkkil hərbi birliyinin yaradıldığı tarixi köklərə əsaslanır və xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin 1998-ci ildə imzaladığı tarixi Fərmanla rəsmi dövlət bayramı statusu almışdır. Azərbaycan ordusu ötən onilliklər ərzində çətin, lakin şərəfli bir inkişaf yolu keçmiş, bu gün müasir quruculuq mərhələlərini tamamlayaraq dünya miqyaslı hərbi gücə çevrilmişdir.

Azərbaycan Ordusunun tarixi kökləri və Xalq Cümhuriyyəti dövrü

Azərbaycan torpaqları qədim dövrlərdən bəri geosiyasi cəhətdən strateji və mühüm bir məkanda yerləşdiyindən, tarix boyu müxtəlif imperiyaların və böyük dövlətlərin hücumlarına, maraq toqquşmalarına məruz qalmışdır. Lakin yerli əhali hər zaman öz milli kimliyini, torpağını və namusunu qorumaq üçün rəşadətlə vuruşmuş, qədim dövlətçilik ənənələrimizə uyğun olaraq güclü hərbi qüvvələr və ordular yaratmışdır. Cavanşirlərin, Babəklərin, Şah İsmayıl Xətainin rəhbərlik etdiyi orduların hərbi taktikaları bu gün də tarixin şanlı səhifələrini bəzəyir. XX əsrin əvvəllərində, xüsusilə Birinci Dünya Müharibəsinin gedişində Rusiya İmperiyasının zəifləməsi və çökməsi ilə yaranan tarixi şəraitdən istifadə edən Azərbaycanın mütərəqqi ziyalıları və siyasi xadimləri 28 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) müstəqilliyini bəyan etdilər. Müstəqilliyin qorunması, daxili və xarici təhdidlərin, xüsusən də erməni-bolşevik birləşmələrinin törətdiyi qırğınların qarşısının alınması üçün ən birinci addım nizami və güclü ordu qurmaq idi. Bu zərurətdən çıxış edərək, 26 iyun 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının qərarı ilə çar ordusunun tərkibindəki keçmiş Müsəlman Korpusunun bazasında Azərbaycan Ayrı Korpusu yaradıldı. Bu tarixi qərar müasir Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin formalaşmasının ilk rəsmi sənədi və təməl daşı oldu.

AXC hökuməti qısa müddətdə ordu quruculuğu sahəsində nəhəng islahatlara başladı. Tamhüquqlu Hərbi Nazirlik təsis edildi və bu nazirliyə rəhbərlik çar ordusunun məşhur generalları olan tam artilleriya generalı Səməd bəy Mehmandarova və general-leytenant Əliağa Şıxlinskiyə həvalə olundu. Onların gərgin əməyi sayəsində ordu tamamilə milliləşdirildi, nizam-intizam bərqərar edildi, peşəkar zabit kadrları hazırlanmağa başladı. Gənc Azərbaycan ordusu Qafqaz İslam Ordusu ilə birlikdə Bakını və ətraf rayonları düşmən işğalından azad edərək dövlətin suverenliyini təmin etdi. Lakin təəssüf ki, 1920-ci ilin aprelində baş verən bolşevik işğalı və XI Qırmızı Ordunun yürüşü nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi. Bu müstəqil ordu quruculuğu prosesini yarımçıq qoydu və gənc Azərbaycan ordusu ləğv edilərək Sovet ordusunun tərkibinə qatıldı. Sovet ittifaqı dövründə ikinci dünya müharibəsində və digər hərbi münaqişələrdə azərbaycanlı əsgər və zabitlər (məsələn, general Həzi Aslanov, Mehdi Hüseynzadə və b.) misilsiz qəhrəmanlıqlar göstərdilər. Lakin sovet hərbi doktrinası milli ordu ideyasını və azərbaycanlıların komandanlıq heyətində irəliləməsini arxa plana keçirməyə çalışırdı.

Bu çətin dövrdə, XX əsrin 70-ci illərində ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan SSR-ə rəhbərliyi dövründə çox uzaqgörən bir addım atıldı. O, Moskvadan gələn bütün maneələrə və təzyiqlərə sinə gərərək, 1971-ci ildə Bakıda Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin yaradılmasına nail oldu. Bu lisey gələcəkdə müstəqil Azərbaycanın milli hərbi kadrlar bazasını formalaşdıran yeganə və ən mühüm ocaq oldu. Bu gün ordumuzun rəhbər heyətində yer alan onlarla general və polkovnik məhz həmin liseyin yetirmələridir.

Müstəqilliyin bərpasından sonra ordu quruculuğu və qarşıya çıxan çətinliklər

1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması ilə Azərbaycan xalqı öz dövlət müstəqilliyini yenidən bərpa etdi. Müstəqilliyin ilk günlərində, hələ rəsmi təsisatların formalaşmadığı bir vaxtda, 9 oktyabr 1991-ci ildə Ali Sovet tərəfindən “Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri haqqında” qanun qəbul edildi. Bu qanun müasir Azərbaycan ordusunun hüquqi baxımdan doğum tarixi və əsası hesab olunur. Lakin müstəqilliyin ilk illəri (1991–1993) Azərbaycan üçün həm siyasi, həm də hərbi baxımdan fəlakətli və olduqca ağrılı bir dövr oldu. Ermənistanın xarici havadarlarının dəstəyi ilə başladığı hərbi təcavüz və torpaqlarımızı işğal etmək planları ölkəni hazırlıqsız yaxalamışdı. Digər tərəfdən, ölkədə mövcud olan daxili siyasi xaos, hakimiyyət uğrunda gedən didişmələr, dərin iqtisadi böhran və ən dəhşətlisi, mərkəzi rəhbərliyə tabe olmayan nizamsız, pərakəndə silahlı dəstələrin mövcudluğu vəziyyəti daha da gərginləşdirirdi. Vahid komandanlığın olmaması, hərbi sahədən uzaq şəxslərin cəbhədəki hərbi qüvvələri öz siyasi ambisiyalarına alət etməsi torpaqlarımızın bir-birinin ardınca işğalına şərait yaradırdı. Şuşanın, Laçının, Kəlbəcərin və digər rayonlarımızın itirilməsi məhz bu daxili idarəsizliyin, ordunun vahid bir orqan kimi fəaliyyət göstərə bilməməsinin acı nəticəsi idi. Ölkə faktiki olaraq həm vətəndaş müharibəsi, həm də tamamilə süqut etmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdı.

Heydər Əliyevin ordu siyasəti: vahid komandanlıq, peşəkarlaşma və atəşkəs dövrü

1993-cü ilin iyun ayında xalqın təkidli tələbi və dəvəti ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan ümummilli lider Heydər Əliyev dövləti bu böhrandan xilas etmək üçün dərhal qətiyyətli addımlar atdı. Ulu öndər yaxşı bilirdi ki, güclü ordusu olmayan dövlətin müstəqilliyi müvəqqətidir və "Güclü ordu – güclü dövlət" deməkdir. Buna görə də ordu quruculuğu dövlət siyasətinin mütləq prioritetinə çevrildi. Heydər Əliyevin atdığı ilk və ən strateji addım nizamsız, pərakəndə silahlı qruplaşmaların və könüllü batalyonların ləğv edilərək vahid mərkəzi komandanlıq sisteminin qurulması oldu. Cəbhədəki bütün qüvvələr Müdafiə Nazirliyinin vahid rəhbərliyi altında birləşdirildi. Dövlət üzrə hərbi səfərbərlik elan olundu, qısa müddətdə ordunun maddi-texniki bazası təkmilləşdirildi, intizamsızlığa yol verən şəxslər ciddi şəkildə cəzalandırıldı. Bu qətiyyətli islahatların bəhrəsi özünü çox gözlətmədi. Artıq 1993-cü ilin sonu, 1994-cü ilin əvvəllərində Azərbaycan ordusu düşmənə sarsıdıcı zərbələr vuraraq şanlı Horadiz əməliyyatını uğurla həyata keçirdi və Füzuli rayonunun böyük bir hissəsini, Horadiz qəsəbəsini işğaldan azad etdi. Bu qələbə ordunun və xalqın sarsılmış inamını özünə qaytardı. Azərbaycanın hərbi sahədə güclənməsini görən düşmən tərəfi geri çəkilməyə məcbur oldu və 1994-cü ilin mayında tərəflər arasında Bişkek atəşkəs protokolu imzalandı.

Atəşkəs dövrünü ulu öndər Heydər Əliyev ordunun peşəkarlaşması üçün böyük bir fürsətə çevirdi. Bu dövrdə:

-  Zabit hazırlığı sistemi kökündən yenidən quruldu, hərbi təhsil müəssisələri (o cümlədən Heydər Əliyev adına Ali Hərbi Məktəb) inkişaf etdirildi.

-  Azərbaycan ordusunun beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması istiqamətində NATO-nun "Sülh naminə tərəfdaşlıq" proqramına qoşulundu.

-  Müasir silah və sursatların alınması üçün ilkin hərbi büdcə formalaşdırıldı.

İlham Əliyevin ordu siyasəti: müasirləşmə və güclü orduya keçid dövrü

2003-cü ildən etibarən ulu öndərin siyasi kursunu layiqincə davam etdirən Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyev ordu quruculuğunu tamamilə yeni, keyfiyyətcə müasir bir mərhələyə qaldırdı. Dövlət başçısı bəyan etdi ki, Azərbaycan heç vaxt öz torpaqlarının işğalı ilə barışmayacaq və əgər sülh danışıqları nəticə verməsə, ordu öz sözünü deyəcəkdir. Bu strategiyaya uyğun olaraq, sürətlə artan neft gəlirləri birbaşa ölkənin müdafiə qüdrətinin gücləndirilməsinə yönəldildi. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən genişmiqyaslı islahatların əsas istiqamətləri bunlardır:

1. Müdafiə büdcəsinin rekord həddə çatdırılması: Ölkənin hərbi büdcəsi ildən-ilə artırılaraq Ermənistanın ümumi dövlət büdcəsindən belə dəfələrlə çox oldu.

2. Silah arsenalının yenilənməsi: Dünyanın ən qabaqcıl hərbi texnologiyaları Azərbaycana gətirildi. Türkiyə, İsrail, Rusiya, Belarus və digər ölkələrdən ən müasir hava hücumundan müdafiə sistemləri, uzaqmənzilli raketlər, zirehli texnikalar, artilleriya sistemləri və ən əsası, müharibələrin taleyini dəyişən yüksək dəqiqlikli pilotsuz uçuş aparatları (PUA - "Bayraktar TB2", "Harop" və s.) alındı.

3. Milli hərbi sənayenin yaradılması: 2005-ci ildə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi təsis edildi. Bununla da Azərbaycan xaricdən silah alan ölkədən, həm də öz ehtiyaclarını qarşılayan və silah ixrac edən ölkəyə çevrildi. Minlərlə adda hərbi təyinatlı məhsul, sursat və zirehli maşınlar yerli zavodlarda istehsal olunmağa başladı.

4. NATO standartları və beynəlxalq təcrübə: Azərbaycan ordusunun taktiki hazırlığı Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin modelinə uyğunlaşdırıldı. Əsgər və zabitlərimiz Kosovo, İraq və Əfqanıstanda beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştirak edərək real döyüş şəraitində böyük təcrübə qazandılar.

Artıq 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2018-ci ilin Günnüt əməliyyatı Azərbaycan ordusunun nəyə qadir olduğunu göstərən ilk ciddi siqnallar idi. Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə formalaşan bu qüdrətli qüvvə torpaqların azad edilməsi üçün tam hazır vəziyyətə gətirildi.

Qarabağı azad edən müzəffər ordu: 44 Günlük Vətən müharibəsi

27 sentyabr 2020-ci il tarixində Ermənistanın növbəti hərbi təxribatına cavab olaraq, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin əmri ilə Azərbaycan ordusu bütün cəbhə boyu əks-hücum əməliyyatına – "Dəmir Yumruq" əməliyyatına başladı. Bu, tariximizə 44 günlük Vətən Müharibəsi kimi düşən müqəddəs azadlıq savaşı idi. 44 gün ərzində rəşadətli Azərbaycan əsgər və zabiti düşmənin 30 il ərzində qurduğu keçilməz hesab olunan mühəndis-istehkam xətlərini, beton sədlərini darmadağın etdi. Azərbaycan ordusu müasir hərb tarixinə yeni səhifə yazdı. Vətən Müharibəsində tətbiq olunan yüksək texnoloji silahlar, dron idarəetmə taktikası, artilleriya və piyada qüvvələrinin koordinasiyalı hərəkəti bu gün dünyanın ən aparıcı hərbi akademiyalarında dərslik olaraq öyrənilir. Addım-addım, qarış-qarış irəliləyən ordumuz Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarını, saysız-hesabsız strateji yüksəklikləri (o cümlədən Murovdağ zirvəsini, Xudafərin körpüsünü) azad etdi. Müharibənin gedişatını və taleyini həll edən ən parlaq məqam isə 8 noyabr 2020-ci ildə Qarabağın tacı, keçilməz qala olan Şuşa şəhərinin azad edilməsi oldu. Azərbaycanın xüsusi təyinatlı qüvvələri heç bir ağır texnika olmadan, sıldırım qayaları dırmaşaraq, yüngül silahlar və bıçaqlarla əlbəyaxa döyüşdə düşməni Şuşada məhv etdi. Şuşanın azad olunması ilə Ermənistan hərbi baxımdan tamamilə iflas etdi və kapitulyasiya aktına – 10 noyabr Bəyanatına imza atmağa məcbur oldu. Bununla da Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları bir güllə belə atılmadan Azərbaycana qaytarıldı. Müzəffər Azərbaycan Ordusu xalqımızın 30 illik həsrətinə son qoyaraq tarixi ədaləti bərpa etdi.

Suverenliyi tam bərpa edən ordu: 2023-cü il lokal antiterror tədbirləri

Vətən Müharibəsindən sonra Qarabağda qalan qanunsuz erməni silahlı birləşmələri və separatçı rejim öz çirkin əməllərindən, təxribatlarından və torpaqlarımızı minalamaqdan əl çəkmədi. Dövlətimizin suverenliyinin bütün ölkə ərazisində tam təmin olunması zərurəti yarandı. Bu məqsədlə, 19-20 sentyabr 2023-cü il tarixlərində Azərbaycan ordusu Qarabağ iqtisadi rayonunda lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başladı. Cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam edən bu unikal əməliyyat nəticəsində düşmənin bütün hərbi infrastrukturu, komanda məntəqələri və silah anbarları yüksək dəqiqlikli silahlarla tamamilə sıradan çıxarıldı. Azərbaycan əsgəri mülki əhaliyə və qeyri-hərbi obyektlərə heç bir zərər vurmadan, inanılmaz bir peşəkarlıqla separatçıları təslim olmağa məcbur etdi. Separatçı rejim özünü buraxdığını elan etdi, qanunsuz xunta başçıları həbs olundu və Xankəndi, Xocalı, Ağdərə, Xocavənd kimi şəhərlərimizdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı ucaldıldı. Bu lokal antiterror əməliyyatı ilə Azərbaycan öz dövlət suverenliyini və konstitusiya quruluşunu bütün ölkə ərazisində tam və qəti şəkildə bərpa etdi.

Bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri təkcə Cənubi Qafqazın deyil, qlobal miqyasda regionun ən güclü, ən müasir və ən hazırlıqlı ordularından biridir. Ordumuz bu gün həm də Türkiyə modelinə əsaslanan "Komando" briqadaları ilə daha da çevik və sarsılmaz gücə çevrilmişdir. Peşəkar zabit kadrları, ən son texnoloji silahlar, döyüşlərdə bərkiyən yüksək motivasiyalı əsgərlər və ən əsası, sarsılmaz xalq-ordu birliyi Silahlı Qüvvələrimizin qüdrətinin əsas formulu daxilindədir. Bu möhtəşəm bayram günündə, Silahlı Qüvvələr Günü münasibətilə gecə-gündüz Vətənin keşiyində duran bütün hərbi qulluqçularımızı, gizirlərimizi, zabitlərimizi və generallarımızı ürəkdən təbrik edirik! Bizə bu qüruru yaşadan, torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canından keçən müqəddəs şəhidlərimizin əziz xatirəsi qarşısında baş əyir, onlara Allahdan rəhmət diləyirik. Qəhrəman qazilərimizə və veteranlarımıza uzun ömür, cansağlığı arzulayırıq.

Azərbaycan ordusu hər zaman dövlətimizin sarsılmaz dayağı, Vətənimizin qalası və xalqımızın sonsuz qürur mənbəyi olacaqdır!

Yaşasın Azərbaycan Ordusu!

Yaşasın Müzəffər Ali Baş Komandan!

Qələbələrimiz daimi, müstəqilliyimiz əbədi olsun! Qarabağ Azərbaycandır!