AMEA-da “Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti” kitabının təqdimatı keçirilib
AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasında Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri, Milli Məclisin Toponimiya komissiyasının sədr müavini, t.ü.f.d. Musa Urudun (Quliyev) "Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti" kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.
Əvvəlcə iştirakçılar AMEA-da nəşr edilmiş Qərbi Azərbaycana aid kitabların sərgisi ilə tanış olublar.
Tədbiri giriş sözü ilə açan AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli bildirib ki, Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin AMEA-nın 80 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirdə çıxışı, eləcə də yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibə Azərbaycan dili və tarixinin öyrənilməsi sahəsində alimlər qarşısında mühüm vəzifələr müəyyənləşdirib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan dilinin saflığının qorunması və daxili imkanlar hesabına zənginləşdirilməsi müxtəlif mənbələr vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Bu baxımdan zəngin şifahi xalq ədəbiyyatı, yazıçıların söz yaradıcılığı, dilçi alimlərin milli terminologiyanın formalaşdırılması istiqamətində apardıqları işlər mühüm rol oynayır. Bu prosesdə lüğət yaradıcılığı da dilin inkişafı və sistemli şəkildə formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir.
Akademik İsa Həbibbəyli ictimaiyyətə təqdim olunan “Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti” kitabını Azərbaycan dilinin daxili imkanları hesabına zənginləşməsi baxımından mühüm elmi mənbə kimi dəyərləndirib. AMEA rəhbəri qeyd edib ki, müəllif Qərbi Zəngəzur toponimlərini tədqiq etməklə bölgənin tarixi coğrafiyasını, ictimai-mədəni həyatını və görkəmli simalarını Azərbaycan cəmiyyətinə təqdim edir və bu istiqamətdə aparılan dövlət siyasətinə elmi-ictimai baxımdan mühüm töhfələr verir.
O, “Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti”nin qədim dövrdən bu günə qədər olan müxtəlif tarixi mənbələr, arxiv sənədləri, kameral təsvirlər, elmi ədəbiyyat və xəritələr, eləcə də yerli sakinlərin məlumatları əsasında hazırlandığını söyləyib, kitabda Qərbi Zəngəzur ərazisindəki toponimlərin tarixi və bölgənin mədəni-etnoqrafik mənzərəsinin geniş şəkildə tədqiq olunduğunu vurğulayıb. Bildirib ki, müəllif əsərdə yer alan 506 toponim vasitəsilə bölgənin tarixi-coğrafi xüsusiyyətləri, inzibati ərazi bölgüsü, kəndləri, rayon mərkəzləri, dağları, zirvələri, qalaları, çayları və bulaqları haqqında geniş elmi məlumatlar təqdim edib.
Müəllifin topladığı zəngin materiallar, apardığı təhlillər və araşdırmalar nəticəsində kitabın Qərbi Zəngəzurun tarixi-coğrafi salnaməsini əks etdirən mühüm elmi mənbə olduğunu deyən akademik İsa Həbibbəyli kitabın həm linqvistik, həm də tarixi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıdığını bildirib.
AMEA prezidenti qeyd edib ki, mahiyyət etibarilə bu nəşr yalnız izahlı lüğət deyil, eyni zamanda ensiklopedik xarakter daşıyan fundamental elmi əsərdir. O, müəllifin kitabda yer alan bütün yer adlarının tarixini, mənşəyini və etimologiyasını araşdıraraq Zəngəzurun qədim türk torpağı, Azərbaycan diyarı olduğunu elmi faktlar və mənbələr əsasında əsaslandırdığını və bu yanaşmanın azərbaycançılıq ideologiyasının möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi önəm daşıdığını söyləyib. Akademik İsa Həbibbəyli qeyd edib ki, əsərdə təqdim olunan faktlar və tarixi sübutlar Zəngəzurla bağlı tarixi həqiqətlərin elmi şəkildə ortaya qoyulması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Akademik İsa Həbibbəyli çıxışının sonunda vurğulayıb ki, "Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti" kitabı müstəqil Azərbaycan dövlətinin Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində apardığı mübarizənin haqlı və ədalətli olduğunu elmi faktlar və mənbələr əsasında əyani şəkildə nümayiş etdirən mühüm tədqiqat əsəridir.
Sonra çıxış edən Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədri, Qərbi Azərbaycan İcmasının Ağsaqqallar Şurasının sədri, akademik Əhliman Əmiraslanov Qərbi Zəngəzurdakı toponimlərin ətraflı və sistemli tədqiqinə həsr olunmuş kitabın bölgənin tarixi yaddaşının bərpası baxımından mühüm elmi əhəmiyyət daşıdığını bildirib. Qeyd edib ki, bu nəşr müəllifin Zəngəzurun tarixinə həsr edilmiş yeddinci tədqiqat əsəridir.
Prezident İlham Əliyevin Qərbi Azərbaycandan olan bir qrup ziyalı ilə görüşünü xatırladan akademik Əhliman Əmiraslanov vurğulayıb ki, görüş zamanı dövlət başçısı xalqımızın tarixi həqiqətlərini bir daha diqqətə çatdıraraq icma qarşısında mühüm tapşırıqlar qoyub. Eyni zamanda, ölkə başçısı AMEA-nın 80 illik yubileyindəki parlaq nitqi zamanı Azərbaycanın qədim dövlətçilik tarixinin, orta əsrlər tarixinin, müasir tarixinin tədqiqi, Qərbi Azərbaycan tarixinin və tarixi coğrafiyasının öyrənilməsi istiqamətində alimlər qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirib. Akademik Əhliman Əmiraslanov qeyd edib ki, Musa Urudun bu kitabı ölkə başçısının çağırışlarına və qarşıya qoyduğu vəzifələrə uyğun olaraq Qərbi Azərbaycanın tarixi-coğrafi irsinin araşdırılması, toponimlərinin öyrənilməsi və tarixi həqiqətlərin elmi əsaslarla təqdim olunması istiqamətində mühüm töhfədir.
O, lüğətlərin hazırlanmasının son dərəcə çətin və böyük zəhmət tələb edən elmi iş olduğuna diqqət çəkərək, daha mürəkkəb proses olan izahlı lüğətlərin tərtibinin çox vaxt geniş tədqiqatçı kollektivin əməyinin məhsulu olduğunu bildirib. Akademik Əhliman Əmiraslanov vurğulayıb ki, Musa Urud bu məsuliyyətli işin öhdəsindən tək başına uğurla gəlib: “Xüsusilə kitabda təqdim olunan əhalinin tarix boyu dinamikasını və yaşayış məntəqələrinin adlarının dəyişdirilməsini əks etdirən cədvəllər nəşrin informativliyini və elmi dəyərini daha da artırır”.
Tədbirdə Qərbi Azərbaycan İcmasının İdarə Heyətinin sədri, Milli Məclisin deputatı, fil.ü.f.d., dos. Əziz Ələkbərli, Elm və Təhsil Nazirliyi Coğrafiya İnstitutunun baş direktoru v.i.e., c.e.d. Zaur İmrani, Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, AMEA-nın müxbir üzvü Elşad Qurbanov, Tarix və Etnologiya İnstitutunun Qərbi Azərbaycan tarixi şöbəsinin müdiri, t.ü.f.d. Cəbi Bəhramov, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin prorektoru, professor Mahirə Hüseynova, professor İsrafil İsmayılov və Dilçilik İnstitutunun Toponimika şöbəsinin müdiri, fil.ü.f.d., dos. Elçin İsmayılov çıxış edərək kitabın məziyyətlərindən danışıb, nəşri mühüm elmi-tarixi hadisə kimi yüksək dəyərləndiriblər.
Çıxışlarda kitabın Qərbi Azərbaycan irsinin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımdan önəmi qeyd edilib.
Sonda kitabın müəllifi Musa Urud çıxış edərək nəşrin hazırlanma prosesi, aparılan araşdırmalar və istifadə olunan mənbələr barədə məlumat verib, tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına minnətdarlığını bildirib.
Qeyd edək ki, 316 səhifəlik "Qərbi Zəngəzur toponimlərinin izahlı lüğəti" kitabının elmi redaktoru akademik İsa Həbibbəyli, rəyçiləri professor Hikmət Məmmədov, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Əziz Ələkbərli və coğrafiya elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Mahirə Abbasovadır.
Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.science.gov.az saytına istinad zəruridir.
19:29 11.03.2026
Oxunuş sayı: 46
