Cəmiyyət

Nikahların azalması doğum səviyyəsinə də təsir edir: Azərbaycanı nə gözləyir?

Ailə cəmiyyətin ən qədim və fundamental institutlarından biri olsa da, zaman keçdikcə onun strukturu, münasibət formaları və insanlar üçün daşıdığı məna dəyişir. Əvvəllər ailə yalnız fərdlərin birgə yaşadığı məkan deyil, həm də sosial, iqtisadi və mənəvi dayaqların əsas mənbəyi hesab olunurdu. Bu gün isə müasir həyat tərzi, fərdi azadlıqlara artan maraq, karyera planları və dəyişən dünyagörüşü ailə münasibətlərinə yeni yanaşma formalaşdırır.

Müşahidə olunur ki, bir çox gənc ailə qurmağa əvvəlki nəsillərlə müqayisədə daha ehtiyatlı yanaşır, evlilik qərarını təxirə salır, bəziləri isə ümumiyyətlə ailə qurmağı həyatının əsas məqsədlərindən biri hesab etmir. Digər tərəfdən, ailə quran gənclər arasında da valideynlərdən ayrı yaşamaq, şəxsi sərhədlərini qorumaq, qərarları müstəqil vermək istəyi güclənir. Bu, heç də bütün hallarda ailə dəyərlərinin zəifləməsi demək deyil. Sadəcə, gənc nəslin ailədən gözləntiləri və münasibətlərə yanaşması dəyişir.

Bu dəyişikliklərin arxasında həm iqtisadi, həm də sosial-psixoloji amillər dayanır. Mənzil qiymətlərinin və yaşayış xərclərinin artması, işsizlik və gəlir qeyri-sabitliyi gənclərin ailə qurmaq qərarına təsir edir. Eyni zamanda, təhsil və karyera imkanlarının genişlənməsi, qadınların iqtisadi müstəqilliyinin artması, sosial şəbəkələrin və rəqəmsal dünyanın insan münasibətlərinə təsiri də ənənəvi ailə modelini dəyişdirir. Gənclər artıq ailəni yalnız sosial zərurət və ya cəmiyyətin gözləntisi kimi deyil, şəxsi seçim və məsuliyyət kimi qiymətləndirməyə başlayırlar.

Digər tərəfdən, nəsillər arasında dəyərlər və həyat tərzi ilə bağlı fərqlər də ailədaxili münasibətlərdə gərginlik yarada bilir. Valideynlərin övladlarından gözləntiləri ilə gənclərin gələcək planları üst-üstə düşmədikdə anlaşılmazlıqlar yaranır. Bəzən həddindən artıq müdaxilə, sərt ailə qaydaları və fərdi qərarlara hörmətin olmaması gəncləri ailədən emosional cəhətdən uzaqlaşdırır.

Burada əsas sual budur: müasir gənclər həqiqətən ailə institutundan uzaqlaşırlar, yoxsa sadəcə özlərinə uyğun yeni ailə modeli formalaşdırırlar?

Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında sosioloq Mail Yaqub bildirib ki, son illərdə Azərbaycanda nikahların sayı azalır, boşanmaların sayı isə artır:

“Bunun nəticəsində doğum səviyyəsində də azalma müşahidə olunur. Bu tendensiya davam edərsə, təəssüflər olsun ki, Azərbaycan da əhalisinin sayının azaldığı ölkələr sırasına daxil ola bilər. Rusiya və bir sıra Avropa ölkələrində də oxşar demoqrafik proseslər yaşanır.

Bu tendensiyanın bir neçə səbəbi var. İlk növbədə, insanların həyatdan gözləntiləri artıb. Gənclər ailə qurmadan əvvəl evlərinin, avtomobillərinin, sabit işlərinin və müəyyən maddi təminatlarının olmasını istəyirlər. Lakin bunlara nail olmaq əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha da çətinləşib. Mənzil qiymətlərinin kəskin artması, iş imkanlarının məhdudlaşması və digər iqtisadi amillər ailə qurmaq istəyənlərin qarşısında ciddi maneələr yaradır.

Həm xanımların, həm də bəylərin gözləntiləri yüksəlib. Onlar daha yüksək həyat standartlarına sahib olduqdan sonra ailə qurmaq istəyirlər. Bu isə bir çox hallarda evliliyin təxirə salınmasına gətirib çıxarır.

Digər tərəfdən, maddi imkanları yüksək olan ailələrdə böyüyən gənclər arasında da ailə qurmağa meyillilik azalıb. Bu, artıq mənəvi-psixoloji məsələdir. Gənclərin bir qismi daha sərbəst yaşamaq istəyir, ailəni isə məsuliyyət və öhdəlik kimi qəbul edir. Buna görə də öz üzərlərinə belə bir məsuliyyət götürməyə və ailə qurmağa tələsmirlər.

Üçüncü mühüm səbəb boşanmaların sayının artmasıdır. Boşanma hallarının çoxalması ailə qurmaq istəyən gənclərdə müəyyən qorxu və tərəddüd yaradır. Onlar ətraflarında uğursuz ailə münasibətlərini gördükcə evlilik qərarını verməkdə daha ehtiyatlı davranırlar.

Digər səbəb isə romantik münasibətlərin zəifləməsidir. Ailə qurmaq üçün romantika və uzunmüddətli münasibətə inam vacibdir. Təəssüflər olsun ki, son illərdə bu tendensiya bütün dünyada, o cümlədən Azərbaycanda da zəifləyib. Ömürlük münasibət anlayışına əvvəlki kimi yanaşılmır. Müasir həyat tərzi və dəyişən sosial münasibətlər də bu prosesə təsir göstərir.

Bütün bunların nəticələri olduqca ciddi ola bilər. Xüsusilə Azərbaycan kimi əhalisinin sayı çox böyük olmayan ölkələrdə demoqrafik məsələlərə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Dövlət bu istiqamətdə addımlar atmalı, ailə qurmağı təşviq etməli, gənclərə dəstək göstərməli və maarifləndirmə işləri aparmalıdır.

Xüsusilə gənc ailələrin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi mühüm təşviq vasitəsi ola bilər. Düşünürəm ki, bu sahədə real addımlar atılarsa, gənclərin ailə qurmağa marağının artmasına müsbət təsir göstərmək mümkündür”.

Məhəbbət Tərlanoğlu

🖨 Çap et

12:00 11.11.2026

Oxunuş sayı: 42