Sosium

Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsi

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri və səfərin sonunda Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə Naxçıvanın gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi mesajlarla yadda qaldı. Səfərin xarakterinə diqqət yetirdikdə aydın görünür ki, burada söhbət yalnız ayrı-ayrı sosial və iqtisadi obyektlərin açılışından və ya təməlqoyma mərasimlərindən getmir. Səfər bütövlükdə Naxçıvanın Azərbaycanın vahid iqtisadi, nəqliyyat, enerji, təhlükəsizlik və sosial inkişaf məkanına daha sıx inteqrasiyasını nəzərdə tutan genişmiqyaslı strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Prezidentin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu ümumi strategiyanın siyasi və iqtisadi mahiyyətini açıqlayır.

Səfərin diqqət çəkən xüsusiyyətlərindən biri onun çoxşaxəli xarakter daşımasıdır. Bir gün ərzində Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması, enerji layihələri ilə tanışlıq, yeni elektrik mühərrikli avtobusların təqdimatı, dəmir yolu infrastrukturunun yenidən qurulması, sosial evlər kompleksinin təməlinin qoyulması, DOST Regional Mərkəzinin açılışı, “Naxçıvan” mehmanxana kompleksinin təməlqoyması, Möminə xatun türbəsində bərpa işlərinin nəzərdən keçirilməsi, Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin açılışı, Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planın təqdim olunması və hərbi hissələrə Döyüş bayraqlarının verilməsi kimi müxtəlif istiqamətləri əhatə edən tədbirlərin keçirilməsi təsadüfi deyil. Bu, Naxçıvanın inkişafına kompleks yanaşmanın formalaşdığını göstərir.

Prezidentin müsahibəsinin əsas ideyalarından biri Naxçıvanın yalnız coğrafi baxımdan Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi deyil, həm də gələcək regional iqtisadi və nəqliyyat sisteminin mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilməsi ilə bağlıdır. Uzun illər Naxçıvanın əsas problemlərindən biri onun Azərbaycanın digər əraziləri ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması olub. Bu coğrafi xüsusiyyət həm iqtisadi əlaqələrin, həm nəqliyyat imkanlarının, həm də enerji təminatının inkişafında müəyyən məhdudiyyətlər yaradıb. Lakin hazırkı mərhələdə həyata keçirilən layihələr bu məhdudiyyətləri tədricən üstünlüyə çevirməyə yönəlib.

Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi məsələsi xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması uzunmüddətli strateji məqsəd kimi çıxış edir. Horadiz–Ağbənd avtomobil yolunun tamamlanması, dəmir yolunun tikintisinin davam etdirilməsi və elektrik xətlərinin layihələndirilməsi Naxçıvanın gələcəkdə daha geniş regional kommunikasiya sisteminin tərkib hissəsinə çevriləcəyini göstərir.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanın birləşdirilməsi məsələsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu bağlantı Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarında mövqeyini gücləndirə, Naxçıvanı isə regional tranzit qovşaqlarından birinə çevirə bilər. Başqa sözlə, Naxçıvanın coğrafi təcrid vəziyyətindən çıxaraq regional əlaqələndirici funksiyaya keçməsi perspektivi yaranır. Beləliklə, uzun müddət məhdudlaşdırıcı amil kimi qəbul olunan coğrafi mövqe gələcəkdə iqtisadi və geosiyasi üstünlüyə çevrilə bilər.

Müsahibənin digər mühüm istiqaməti enerji təhlükəsizliyi və yaşıl enerji potensialıdır. Naxçıvanın günəş enerjisi baxımından əlverişli coğrafi mövqeyə malik olması bu ərazinin Azərbaycanın bərpaolunan enerji strategiyasında xüsusi rol oynamasına imkan verir. Səfər zamanı günəş elektrik stansiyalarında aparılan işlərlə tanışlıq da bu istiqamətin praktiki əhəmiyyətini nümayiş etdirdi. Naxçıvanın günəş enerjisi potensialının daha böyük miqyasda istifadə edilməsi regionun enerji təminatında mühüm dəyişikliklər yarada bilər.

Enerji məsələsində diqqət çəkən digər layihə Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılmasıdır. Sənaye Parkının yaradılması və burada böyük gücə malik istilik elektrik stansiyasının tikintisinin nəzərdə tutulması Naxçıvanın yalnız enerji istehlak edən region deyil, eyni zamanda enerji istehsalı və sənaye potensialı formalaşdıran ərazi kimi inkişaf etdirilməsinə hesablanıb. Bu layihələrin reallaşması yeni iş yerlərinin yaranmasına, sənaye istehsalının genişlənməsinə və yerli iqtisadi aktivliyin artmasına şərait yarada bilər.

Bu mənada Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması ayrıca iqtisadi layihə olmaqdan daha geniş məna daşıyır. Naxçıvanın iqtisadi modelinin yalnız dövlət investisiyalarından asılı olmaması, özəl sektorun və investisiyaların cəlb edilməsi, istehsal sahələrinin genişləndirilməsi və regionun rəqabətqabiliyyətinin artırılması gələcək inkişafın mühüm istiqamətlərindən biri kimi görünür. Enerji, sənaye və nəqliyyat layihələrinin paralel şəkildə həyata keçirilməsi isə bir-birini tamamlayan iqtisadi sistem yaratmaq imkanını artırır.

Müsahibədə diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri də Naxçıvanın Şərqi Zəngəzur və Qarabağla vahid inkişaf konsepsiyası əsasında əlaqələndirilməsidir. Bu yanaşma Naxçıvanın ayrıca və təcrid olunmuş regional inkişaf modeli kimi deyil, Azərbaycanın postmüharibə dövründə formalaşdırdığı yeni iqtisadi-coğrafi məkanın bir hissəsi kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir. Qarşıdakı mərhələdə bu ərazilər arasında nəqliyyat, enerji, iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı və turizm əlaqələrinin gücləndirilməsi Azərbaycanın regional inkişaf siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.

Bu strategiyanın sosial aspekti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvan Regional DOST Mərkəzinin açılması və sosial evlər kompleksinin təməlinin qoyulması dövlət siyasətində iqtisadi inkişafla sosial rifahın paralel aparıldığını göstərən nümunələrdir. Regionun inkişafı yalnız yeni yolların, sənaye müəssisələrinin və enerji obyektlərinin yaradılması ilə məhdudlaşdırılmır; eyni zamanda insanların sosial xidmətlərə çıxışının yaxşılaşdırılması, yaşayış şəraitinin yüksəldilməsi və müasir şəhər mühitinin formalaşdırılması da inkişaf strategiyasının tərkib hissəsinə çevrilir.

Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planın təqdim olunması isə prosesə uzunmüddətli perspektivdən yanaşıldığını göstərir. Bu, ayrı-ayrı layihələrin həyata keçirilməsindən fərqli olaraq, şəhərin gələcək demoqrafik, sosial və iqtisadi inkişafının əvvəlcədən planlaşdırılması deməkdir. Şəhər ərazisinin genişləndirilməsi, əhali artımının nəzərə alınması, yeni yaşayış və xidmət infrastrukturlarının yaradılması Naxçıvanın gələcəkdə daha müasir urbanistik model əsasında inkişaf etdirilməsi məqsədini ortaya qoyur.

Müsahibənin digər mühüm istiqaməti Naxçıvanın tarixi-mədəni irsinin qorunması məsələsidir. Möminə xatun türbəsində bərpa işlərinin aparılması və memar Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin açılışı göstərir ki, modernləşmə prosesi Naxçıvanın tarixi kimliyinin qorunması ilə paralel həyata keçirilir. Bu, xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki Naxçıvan Azərbaycanın qədim dövlətçilik, memarlıq və mədəniyyət tarixində xüsusi yer tutur. Tarixi abidələrin qorunması yalnız mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından deyil, həm də turizm potensialının artırılması baxımından mühüm amildir.

Turizm məsələsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvanın zəngin tarixi abidələri, təbiəti, iqlimi və müalicəvi-rekreasiya imkanları region üçün böyük turizm potensialı yaradır. Lakin bunun tam reallaşdırılması üçün müasir otel, nəqliyyat və xidmət infrastrukturunun inkişafına ehtiyac var. “Naxçıvan” mehmanxana kompleksinin təməlinin qoyulması da məhz bu istiqamətdə atılan addımlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Müsahibənin təhlükəsizlik aspekti də xüsusi diqqət tələb edir. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı coğrafi mövqedə yerləşməsi onun müdafiə potensialının daim yüksək səviyyədə saxlanmasını zəruri edir. Səfər zamanı Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun yeni yaradılmış komando hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlərin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Beləliklə, Naxçıvanın inkişaf strategiyası yalnız iqtisadi və sosial layihələrdən ibarət deyil; təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri də həmin strategiyanın fundamental komponentlərindən biri olaraq qalır.

Ümumilikdə, 11 avqust səfəri və Prezident İlham Əliyevin AzTV-yə müsahibəsi Naxçıvanın inkişafında yeni mərhələnin konturlarını müəyyənləşdirən siyasi və strateji mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Burada diqqət çəkən əsas məqam ayrı-ayrı layihələrin çoxluğu deyil, həmin layihələrin vahid məqsəd ətrafında birləşdirilməsidir. Sənaye parkı iqtisadi inkişafı, enerji layihələri enerji təhlükəsizliyini və ixrac imkanlarını, Zəngəzur istiqaməti nəqliyyat bağlantısını, Baş Plan şəhərsalma perspektivini, DOST və sosial evlər sosial rifahı, tarixi abidələrin bərpası isə mədəni irsin qorunmasını təmin edən elementlər kimi çıxış edir.

Bu baxımdan Prezidentin müsahibəsində səslənən fikirlər Naxçıvanın gələcəyinə dair üç əsas istiqaməti ön plana çıxarır: Naxçıvanın təhlükəsiz və dayanıqlı inkişaf edən regiona çevrilməsi, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə nəqliyyat və enerji bağlantılarının gücləndirilməsi və Naxçıvanın regional iqtisadi-turizm mərkəzi kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi.