Rus və ingilis dillərinin cümlə quruluşu təqlid edilir - Mütəxəssis
Son dövrlərdə qloballaşma, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və xarici mədəni təsirlərin artması Azərbaycan dilinin istifadəsində yeni meyllər formalaşdırıb. Bu proses bir tərəfdən dilin zənginləşməsinə və müasir anlayışlara uyğunlaşmasına şərait yaratsa da, digər tərəfdən onun saflığı və milli üslubu üçün ciddi risklər ortaya çıxarır. Xüsusilə gündəlik ünsiyyətdə, mediada və sosial şəbəkələrdə yad sözlərin və sintaktik modellərin nəzarətsiz şəkildə işlədilməsi ana dilinin normativ çərçivələrini zəiflətməkdədir. Məhz bu məqamlar, mövcud vəziyyət Azərbaycan dilinin qorunması baxımından ciddi çağırışlar yaradır.
Məsələ ilə bağlı Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin elmi işlər üzrə dekan müavini, dosent Sevinc Əliyeva Crossmedia.az-a açıqlama verib:
"Xarici dillər və mədəniyyətlərlə geniş təmas Azərbaycan dilinə həm müsbət, həm də mənfi təsir göstərir. Məsələn, söz ehtiyatına təsirin həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri mövcuddur. Belə ki, elm, texnologiya, iqtisadiyyat və media sahələrində yeni anlayışların ifadəsi üçün yeni sözlər meydana çıxır: internet, onlayn, marketinq, platforma, kontent və s. Bu proses dilin inkişafına, yeni reallıqları ifadə etmək imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır. Bu, müsbət haldır.
Lakin mənfi tərəfi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan dilində qarşılığı olduğu halda, yad sözlərdən istifadəyə üstünlük verilir. Məsələn, "ok" əvəzinə "yaxşı" və ya "oldu" sözlərinin işlədilməsi daha düzgündür. Belə hallar dilin milli üslubunu zəiflədir".
O, əlavə edib ki, yad təsirlərin qrammatik və sintaktik quruluşa da təsiri müşahidə olunur: "Xüsusilə rus və ingilis dillərinin cümlə quruluşu təqlid edilir. Nəticədə bəzi cümlələr Azərbaycan dilinin təbii axarına uyğun olmur. Digər bir mənfi təsir xarici sözlərin tələffüzünün olduğu kimi saxlanılmasıdır. Məsələn, "menecer", "brend", "trend" kimi sözlər dilin səs ahənginə hər zaman uyğun gəlmir.
Mediada və sosial şəbəkələrdə də üslubi təsirlər açıq şəkildə hiss olunur. Danışıq dili ilə yazı dili qarışır, sleng və qarışıq dilli ifadələr geniş yayılır: "like eləmək", "share etmək", "storiyə atmaq" və s. Bu isə xüsusilə gənclər arasında dil normalarının zəifləməsinə səbəb olur.
Yad təsirlər təkcə dil sahəsində deyil, mədəni və psixoloji müstəvidə də özünü göstərir. Xarici sözlər bəzən “prestijli” hesab olunur, ana dilində danışmaq isə ikinci plana keçir. Nəticədə milli kimlik və dilə bağlılıq zəifləyir".
O bildirib ki, yad təsirlərdən tam şəkildə qaçmaq mümkün deyil: "Lakin onları şüurlu şəkildə qəbul etmək, Azərbaycan dilində qarşılığı olan sözlərə üstünlük vermək, təhsil və mediada dil normalarına ciddi şəkildə riayət etmək vacibdir.
Dil canlı bir orqanizmdir. Ancaq onun sağlam inkişafı üçün qorunması və düzgün istifadəsi zəruridir".
Ayhan
19:54 10.01.2026
Oxunuş sayı: 6799
