Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı sarsılmazdır: Şuşadan dünyaya verilən birlik mesajı

Bəzi münasibətlər var ki, onları zamanın sınaqları, siyasi dəyişikliklər, coğrafi məsafələr və beynəlxalq proseslər dəyişə bilmir. Çünki həmin münasibətlərin təməlində yalnız siyasi maraqlar deyil, ortaq tarix, milli kimlik, mənəvi bağlılıq və eyni taleyi bölüşmək dayanır. Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri məhz belə bir qardaşlığın nümunəsidir. 8 Noyabr – Zəfər Gününün altıncı ildönümündə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycana səfəri və Şuşada Prezident İlham Əliyevlə keçirdiyi görüş bu həqiqəti bir daha nümayiş etdirdi.

2026-cı il noyabrın 8-də Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycana səfəri sıradan diplomatik təmas və ya ənənəvi dövlət protokolu çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Bu səfərin ünvanı, tarixi və daşıdığı siyasi məna onun əhəmiyyətini daha da artırırdı. Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərin altıncı ildönümündə Türkiyə Prezidentinin məhz Azərbaycanda, özü də Qarabağın incisi Şuşada olması iki dövlət arasındakı münasibətlərin mahiyyətini ifadə edən mühüm siyasi və mənəvi hadisə idi.

Füzuli Beynəlxalq Hava Limanında Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva tərəfindən qarşılanan Rəcəb Tayyib Ərdoğan və xanımı Əminə Ərdoğanın isti, səmimi və qardaşcasına qarşılanması bu səfərin ilk mesajı oldu. İki ölkə liderinin səmimi münasibəti, birlikdə hərəkət etməsi və bir-birinə nümayiş etdirdiyi ehtiram diplomatik protokoldan daha böyük məna daşıyırdı. Bu mənzərə bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlər yalnız dövlət başçıları səviyyəsində qurulmuş əməkdaşlıq deyil, xalqların qəlbində kök salmış tarixi bağlılığın siyasi ifadəsidir.

Daha sonra Şuşada keçirilən rəsmi qarşılama mərasimi, iki liderin təkbətək görüşü və birgə mətbuat konfransı münasibətlərin gələcək istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Lakin bu görüşlərin ən diqqətçəkən tərəfi verilən mesajların aydınlığı idi: Türkiyə və Azərbaycan birliyi dəyişməzdir, bu münasibətləri zəiflətməyə yönələn cəhdlər isə nəticəsiz qalmağa məhkumdur.

Bir millət, iki dövlət – şüardan daha böyük həqiqət

Türkiyə və Azərbaycan münasibətlərini xarakterizə edən “Bir millət, iki dövlət” ifadəsi artıq uzun illərdir ki, iki ölkənin siyasi və ictimai həyatının əsas ideoloji dayaqlarından birinə çevrilib. Lakin bu ifadənin mahiyyəti yalnız eyni dilə, dinə, mədəniyyətə və etnik köklərə bağlılıqla məhdudlaşmır. Burada ortaq tarixi yaddaş, qarşılıqlı etimad, çətin günlərdə bir-birinin yanında olmaq iradəsi və gələcəyə birlikdə addımlamaq əzmi də var.

Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Şuşadakı çıxışında səsləndirdiyi fikirlər bu mənəvi bağlılığın dərinliyini bir daha ortaya qoydu. Türkiyə lideri “Bir millət, iki dövlət” şüarı ilə ifadə olunan könül birliyinin müştərək keçmişdən güc aldığını, gələcəyə işıq tutan sönməz məşəl olduğunu vurğuladı. Onun sözlərinə görə, Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı ortaq dilin, tarixin və mədəniyyətin sərhədlərini aşan bir münasibətdir.

Bu fikirlər təsadüfi siyasi ritorika deyil. Çünki Türkiyə və Azərbaycan münasibətlərinin tarixinə nəzər saldıqda görürük ki, bu birlik müxtəlif dövrlərdə fərqli sınaqlardan keçib, lakin öz mahiyyətini qoruyub saxlayıb. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin mövcud olduğu dövrdə də Türkiyə ilə münasibətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. 1918-ci ildə Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusunun Bakının azad edilməsində iştirakı iki xalqın tarixində silinməz iz buraxıb. Bu hadisə yalnız hərbi yardım faktı deyil, eyni zamanda qardaşlıq münasibətlərinin tarixi yaddaşımıza həkk olunmuş nümunəsidir.

Sonrakı onilliklərdə siyasi reallıqlar dəyişsə də, xalqlar arasında mənəvi bağlılıq itməyib. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlət kimi tarixə düşüb. Bu addım yeni dövrdə iki ölkə münasibətlərinin inkişafı üçün möhkəm təməl yaradıb.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi strateji xətt əsasında inkişaf edən münasibətlər Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə daha da genişlənərək müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Beləliklə, tarixi və mənəvi bağlılıq müasir dövlətlərarası münasibətlərin güclü siyasi və hüquqi əsasları ilə tamamlanıb.

Şuşa Bəyannaməsi – qardaşlığın strateji müttəfiqliyə çevrilməsi

2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanan Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Bəyannamə iki ölkənin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu sənəd əsrlərdən gələn qardaşlıq münasibətlərini müasir dövrün geosiyasi və təhlükəsizlik çağırışlarına uyğun strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltdi.

Şuşa Bəyannaməsinin məhz Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtında, tarixi Qələbədən sonra imzalanması da xüsusi rəmzi məna daşıyırdı. Bir vaxtlar işğal altında olan, Azərbaycan xalqının həsrətini və mübarizə əzmini təcəssüm etdirən Şuşa artıq iki qardaş dövlətin strateji birliyinin simvoluna çevrilmişdi.

Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bugünkü çıxışında Şuşa Bəyannaməsinə xüsusi diqqət yetirməsi də bu sənədin əhəmiyyətini bir daha təsdiqlədi. Türkiyə Prezidenti müttəfiqlik bağını zəiflətmək istəyənlərin dünən olduğu kimi bu gün və sabah da məqsədlərinə çata bilməyəcəklərini vurğuladı.

Prezident İlham Əliyevin “Türkiyə-Azərbaycan birliyi əbədi və sarsılmazdır. Heç kimin aramıza girməsinə izin vermərik” fikri isə bu münasibətlərin siyasi iradə baxımından nə qədər qətiyyətli olduğunu göstərdi.

Əslində, Şuşa Bəyannaməsinin əhəmiyyəti yalnız iki ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmır. Sənəd siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, mədəniyyət, humanitar və digər istiqamətlərdə münasibətlərin dərinləşdirilməsi üçün geniş imkanlar yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyi regional əməkdaşlığın, təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın mühüm dayaqlarından biridir.

44 günlük Vətən müharibəsi – qardaşlığın sınaqdan çıxdığı tarixi mərhələ

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ən mühüm sınaqlarından biri 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi oldu. Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda mübarizə apararkən Türkiyə dövləti və türk xalqı Azərbaycanın yanında olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

Türkiyənin siyasi və diplomatik dəstəyi, Azərbaycan xalqına göstərdiyi mənəvi həmrəylik həmin günlərdə böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə və haqq mübarizəsinə verdiyi dəstək ölkəmizdə yüksək qiymətləndirildi.

Bu dəstək Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutdu. Çünki müharibə yalnız hərbi əməliyyatların getdiyi bir dövr deyildi. Bu, həm də beynəlxalq siyasi müstəvidə Azərbaycanın haqlı mövqeyinin müdafiə edildiyi, informasiya mübarizəsinin aparıldığı və milli iradənin nümayiş olunduğu tarixi mərhələ idi.

Prezident İlham Əliyevin Şuşadakı çıxışında 44 günlük müharibə zamanı Türkiyənin və qardaş türk xalqının Azərbaycanın yanında olmasını xüsusi vurğulaması da məhz bu tarixi yaddaşa əsaslanırdı. Azərbaycan Prezidenti həmin dəstəyin heç vaxt unudulmayacağını bildirməklə bir daha göstərdi ki, dövlətlərarası münasibətlərdə etimadın ən möhkəm dayaqlarından biri çətin günlərdə nümayiş etdirilən həmrəylikdir.

Bu gün Şuşada keçirilən görüşün Zəfər Gününə təsadüf etməsi də təsadüfi deyil. Zəfər yalnız Azərbaycanın hərbi və siyasi uğuru deyil, eyni zamanda Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının tarixində mühüm mərhələdir. Çünki bu Qələbə iki dövlətin ortaq maraqlarının, qarşılıqlı etimadının və siyasi həmrəyliyinin əhəmiyyətini bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Qarabağda yeni həyat – iki qardaş dövlətin ortaq töhfəsi

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığının real nəticələrinin göründüyü istiqamətlərdən biridir.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni yaşayış məntəqələri salınır, yollar, tunellər, körpülər, məktəblər və digər infrastruktur obyektləri inşa edilir. Uzun illər dağıntılar və xarabalıqlar içərisində qalan ərazilərimizdə həyat yenidən canlanır. Bu prosesdə Türkiyə şirkətlərinin, mütəxəssislərinin və müvafiq qurumlarının iştirakı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Füzuli Beynəlxalq Hava Limanından Şuşaya uzanan yol, inşa edilən tunellər, yenidən qurulan infrastruktur və həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın quruculuq əzminin göstəricisidir. Bu mənzərə eyni zamanda qardaş ölkələr arasında əməkdaşlığın konkret nəticələrini nümayiş etdirir.

Qarabağın bərpası sadəcə fiziki infrastrukturun yenilənməsi deyil. Burada əsas məqsəd insanların doğma yurdlarına qayıtması, sosial həyatın bərpası, iqtisadi imkanların yaradılması və bölgənin davamlı inkişafının təmin edilməsidir. Türkiyə ilə bu istiqamətdə qurulan əməkdaşlıq isə Azərbaycanın qarşıya qoyduğu hədəflərə çatmasında mühüm tərəfdaşlıq nümunəsidir.

Şuşanın yenidən qurulması, mədəni irsinin dirçəldilməsi və əvvəlki tarixi mövqeyinin bərpası da xüsusi məna daşıyır. Çünki Şuşa Azərbaycan xalqı üçün yalnız coğrafi məkan deyil, milli kimliyin, mədəniyyətin və tarixi yaddaşın mühüm rəmzidir. Türkiyə Prezidentinin Zəfər Günündə məhz bu şəhərdə olması qardaşlığın həm keçmişə ehtiram, həm də gələcəyə inam üzərində qurulduğunu göstərir.

İqtisadiyyat, enerji və nəqliyyat: qardaşlığın real gücü

Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biri də iqtisadi və strateji əməkdaşlığın genişlənməsidir. İki ölkə arasında enerji sahəsində qurulan tərəfdaşlıq regional və qlobal əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın enerji resurslarının Türkiyə vasitəsilə dünya bazarlarına çatdırılması, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və TANAP kimi layihələr iki dövlətin əməkdaşlığının strateji miqyasını ortaya qoyur. Bu layihələr yalnız iqtisadi gəlir və enerji təhlükəsizliyi baxımından deyil, həm də regionun beynəlxalq əhəmiyyətinin artması baxımından mühüm rol oynayır.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi perspektivlərə malikdir. Orta Dəhlizin inkişafı, regional nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması perspektivləri Azərbaycan və Türkiyənin geoiqtisadi mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Bütün bunlar göstərir ki, iki ölkənin münasibətləri yalnız tarixi və mənəvi bağlılıq üzərində qurulmayıb. Bu qardaşlıq həm də qarşılıqlı iqtisadi maraqlar, ortaq strateji hədəflər və uzunmüddətli inkişaf perspektivləri ilə möhkəmlənir.

Qardaşlıq regional sabitliyin və təhlükəsizliyin mühüm amilidir

Cənubi Qafqaz mürəkkəb geosiyasi maraqların toqquşduğu regionlardan biridir. Burada sülhün, təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın təmin olunması yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütövlükdə regionun gələcəyi üçün vacibdir.

Azərbaycan və Türkiyənin strateji müttəfiqliyi bu baxımdan mühüm sabitlik faktorudur. İki ölkənin siyasi koordinasiyası, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı və regional məsələlərdə ortaq mövqedən çıxış etməsi regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına təsir göstərir.

Azərbaycanın regionda sülh gündəliyinin irəli aparılması istiqamətində fəaliyyəti, Türkiyənin regional əməkdaşlığın genişləndirilməsinə verdiyi önəm və iki ölkənin Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində həyata keçirdiyi fəaliyyətlər ortaq maraqların coğrafiyasını daha da genişləndirir.

Türkiyə və Azərbaycanın güclü olması yalnız bu iki dövlətin maraqlarına xidmət etmir. Bu güc regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin, iqtisadi inkişafın və yeni əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi üçün də əhəmiyyətlidir.

Prezident İlham Əliyevin “Biz birlikdə daha güclüyük. Bu sabitlik, təhlükəsizlik və sülh faktorudur” fikri məhz bu reallığın siyasi ifadəsidir.

Süni soyuqluq yaratmaq cəhdləri və dəyişməyən tarixi həqiqət

Son dövrlərdə Azərbaycan və Türkiyə arasında guya müəyyən fikir ayrılıqlarının, münasibətlərdə soyuqluğun yarandığını göstərməyə çalışan müxtəlif yanaşmaların gündəmə gətirilməsi diqqətdən yayınmır. Ayrı-ayrı məsələlərin kontekstdən çıxarılması, sosial şəbəkələrdə mübahisələrin süni şəkildə böyüdülməsi və bəzi hadisələrin iki dövlət arasında münasibətlərin ümumi vəziyyətini xarakterizə edən amil kimi təqdim edilməsi bu qəbildəndir.

Lakin dövlətlərarası münasibətləri ayrı-ayrı sosial şəbəkə müzakirələri, emosional reaksiyalar və ya müvəqqəti gündəmlər əsasında qiymətləndirmək doğru deyil. Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri onilliklər ərzində formalaşmış siyasi, iqtisadi, hərbi, diplomatik və mənəvi təməllərə söykənir. Bu qədər dərin köklərə malik münasibətlərin hansısa süni informasiya kampaniyaları ilə sarsıdılması mümkün deyil.

Əlbəttə, iki müstəqil dövlətin bütün məsələlərdə eyni yanaşmaya malik olması zəruri şərt deyil. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə hər bir dövlətin öz milli maraqları, siyasi prioritetləri və qərarvermə mexanizmləri var. Əsas məsələ ortaq strateji maraqların qorunması, qarşılıqlı hörmətin saxlanılması və yarana biləcək məsələlərin dostluq və dialoq müstəvisində həll edilməsidir.

Azərbaycan və Türkiyənin münasibətlərində də məhz bu yanaşma üstünlük təşkil edir. İki dövlətin rəhbərləri dəfələrlə nümayiş etdiriblər ki, ortaq maraqlar və strateji hədəflər ayrı-ayrı məsələlərdən daha geniş və əhatəlidir.

Bu gün Şuşadan verilən mesaj da həmin həqiqəti təsdiqləyir: Türkiyə və Azərbaycan arasında münasibətləri kənar dairələrin istəkləri deyil, iki xalqın iradəsi və dövlətlərin strateji seçimləri müəyyən edir.

Sabahın qardaşlığı: yeni nəsillərə ötürülən məsuliyyət

Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının gələcək taleyi yalnız bugünkü siyasi münasibətlərdən asılı deyil. Bu birliyin qorunması və daha da möhkəmləndirilməsi üçün onun gələcək nəsillərə ötürülməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Təhsil, elm, mədəniyyət, media, gənclər siyasəti və humanitar əlaqələr bu istiqamətdə əsas vasitələrdir. Azərbaycan və Türkiyə gəncləri bir-birinin tarixini, mədəniyyətini, milli dəyərlərini və dövlətçilik ənənələrini daha yaxından tanımalı, ortaq gələcəyin qurulmasında fəal iştirak etməlidirlər.

Çünki qardaşlıq yalnız keçmişlə fəxr etmək deyil, gələcək qarşısında məsuliyyət daşımaqdır. Bu münasibətlərin möhkəmləndirilməsi üçün hər iki ölkənin ziyalıları, jurnalistləri, alimləri, siyasətçiləri və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri də mühüm rol oynayırlar.

Azərbaycan və Türkiyə birliyinin gücü həm də ondan ibarətdir ki, bu münasibətlər dövlət başçılarının siyasi iradəsindən daha geniş məzmun daşıyır. Türkiyədə Azərbaycanın uğurlarını öz uğuru hesab edən milyonlarla insan, Azərbaycanda isə Türkiyənin sevincinə öz sevinci kimi yanaşan bütöv bir xalq var. Bu, siyasi sənədlərlə ifadə olunan müttəfiqliyin arxasında dayanan ən böyük mənəvi qüvvədir.

Şuşadan dünyaya verilən mesaj

8 Noyabr 2026-cı ildə Şuşada baş tutan görüş bir daha sübut etdi ki, Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri keçmişin xatirələri ilə məhdudlaşmır, bu günün reallıqlarını formalaşdırır və gələcəyin strateji hədəflərinə istiqamət verir.

Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Zəfər Günündə Azərbaycana gəlməsi, İlham Əliyevlə birlikdə Şuşada olması və iki liderin verdiyi açıq mesajlar qardaşlığın sarsılmazlığını nümayiş etdirdi. Bu səfər dostlara etimad, tərəfdaşlara əməkdaşlıq, regiona sabitlik, münasibətləri pozmağa çalışan dairələrə isə aydın siyasi mesaj idi.

Prezident İlham Əliyevin və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın çıxışlarında səsləndirilən fikirlərin ortaq məğzi budur: Türkiyə və Azərbaycan bir-birinin sevincini bölüşən, çətin günlərdə bir-birinə dayaq olan, ortaq strateji hədəflər naminə əməkdaşlıq edən iki qardaş dövlətdir.

Bu gün Şuşa yalnız Azərbaycanın Zəfərinin deyil, həm də Azərbaycan-Türkiyə birliyinin rəmzidir. Burada səslənən fikirlər, nümayiş etdirilən səmimiyyət və verilən siyasi mesajlar bir daha göstərdi ki, iki ölkənin münasibətləri keçici siyasi maraqlara deyil, tarixin dərinliklərindən gələn və gələcəyə uzanan möhkəm təməllərə söykənir.

Bir zamanlar eyni amal uğrunda mübarizə aparan, tarixin müxtəlif mərhələlərində bir-birinə arxa duran iki xalq bu gün müstəqil dövlətlər kimi ortaq gələcəyini qurur. Azərbaycan və Türkiyə üçün bu qardaşlıq həm milli sərvət, həm strateji üstünlük, həm də gələcək nəsillərə ötürülməli olan böyük tarixi mirasdır.

Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ifadə etdiyi kimi, bu qardaşlıq sönməz məşəldir. Prezident İlham Əliyevin qətiyyətlə vurğuladığı kimi, Türkiyə-Azərbaycan birliyi əbədi və sarsılmazdır.

Və Şuşadan bir daha bütün dünyaya bəyan edildi: Azərbaycan və Türkiyə iki müstəqil dövlət, bir millət, bir ürək və ortaq gələcəyə doğru irəliləyən sarsılmaz qardaşlardır!

Ayhan