Ənənəvi yas məclisləri ilə vidalaşırıq: Yeni ehsan növü BELƏ OLACAQ
Azərbaycanda ehsan ənənələrinə fərqli və faydalı yanaşma ortaya çıxıb. Samux rayonunda bir sakin atasının vəfatından sonra yubiley ehsanı vermək əvəzinə, daha mənalı addım atmağı seçib.
O, şəxsi vəsaiti hesabına yaşadığı kənddə bərbad vəziyyətdə olan yolları təmir etdirib, küçələrə asfalt örtüyü çəkdirib. Bu addımı ilə həm atasının xatirəsini yaşadıb, həm də kənd sakinlərinin gündəlik həyatını xeyli asanlaşdırıb.
İlahiyyatçı Əkrəm Həsənov Crossmedia.az-a açıqlamasında bu addımın müsbət olduğunu hər kəsə örnək davranış olacağını qeyd edib:
"Amma cəmiyyətdə bu məsələyə fərqli yanaşmalar var. Bir çoxları belə addımı qəbul eləmək istəmirlər. Çünki, ənənəvi ehsan süfrələri verilməyəndə digər inansalar incik qalırlar. Həqiqətdə belə bir təşəbbüsü eşidəndə insanın daxilində bir rahatlıq yaranır. Çünki burada həm övladlıq borcu var, həm də cəmiyyətə fayda var. İnsan yaxınını itirəndə nə edəcəyini çox zaman adət müəyyən edir, yəni yaxınını itirən insana onun yaşadığı çevrə, insanlar, qonum-qonşu, nəslin ağsaqqalları təsir edirlər. Öz düşüncəsi ilə nəsə eləməyə ehtiyat edir. Qınanılmaqdan qorxur, təsir altında qalır. Bu cür yaxşı nümunədə isə adət yox, şüurlu seçim var. Çox vaxt yaxınını itirən insana şüurlu seçim etməkdə mane olunur.
Bildiyimiz kimi İslamda ehsanın mahiyyəti süfrənin böyüklüyü ilə yox, niyyətin və faydanın ölçüsü ilə dəyərləndirilir. Quranda buyurulur ki, “Allah yolunda xərclədiklərinizdən sizə qayıdacaqdır” (RED: Bəqərə, 272). Başqa bir ayədə isə “yaxşılıq və təqva üzərində bir-birinizə kömək edin” (RED: Maidə, 2) deyilir. Bu iki prinsip birləşəndə aydın olur ki, xərclənən vəsait insanlara real fayda verirsə, bu artıq sadəcə ehsan yox, davamlı savab mənbəyidir.
Peyğəmbərimiz Məhəmməd (s.ə.s) buyurur ki, insan vəfat etdikdən sonra əməli kəsilir, yalnız üç şey davam edir: sədəqəyi-cariyə (yəni, bulaq çəkdirmək, yol çəkdirmək, nəsə qalıcı və insanlara faydalı olan nəsnələr), faydalı elm və saleh övladın duası. Burada diqqət çəkən məqam sədəqəyi-cariyə anlayışıdır. Dediyimiz kimi davam edən, uzunmüddətli fayda verən xeyir işidir. Yol çəkdirmək, su gətirmək, körpü salmaq kimi işlər klassik fiqh kitablarında ən üstün sədəqə formalarından sayılır. İmam Nəvəvi və İbn Həcər kimi alimlər bu hədisi şərh edərkən qeyd edirlər ki, cəmiyyətin ehtiyacını aradan qaldıran hər bir iş bu kateqoriyaya daxildir.
Əslində tarixdə bu model yeni deyil. İslam mədəniyyətində “vəqf” anlayışı var idi. İnsanlar vəfat edən yaxınlarının ruhu üçün karvansara, yol, bulaq, məktəb tikdirirdilər. Bu, həm dini baxımdan savab, həm də sosial baxımdan inkişaf idi. Dünən Samuxda baş verən hadisə həmin ənənənin müasir formasıdır".
İlahiyyatçı əlavə edib ki, israf məsələsi də burada ciddi yer tutur: "Quranda açıq şəkildə buyurulur ki, “israf edənlər şeytanın qardaşlarıdır” (RED: İsra, 27). Böyük süfrələr açmaq, insanların ehtiyacından artıq xərcləmək, bəzən borca girmək artıq ibadət yox, sosial təzyiqə çevrilir. Bu isə nə ölənə fayda verir, nə də diriyə rahatlıq gətirir. Əksinə, psixoloji baxımdan yas sahibinin yükünü artırır. Müasir sosial psixologiya da göstərir ki, itki yaşayan insanın əsas ehtiyacı dəstək və sakitlikdir, nümayiş və təmtəraq yox. Bu baxımdan həmin şəxsin etdiyi seçim həm dini, həm də elmi baxımdan daha sağlamdır. Bir tərəfdən atasının ruhuna dua qazanır, digər tərəfdən yüzlərlə insanın həyatını asanlaşdırır. Bu, fərdi kədərin ictimai faydaya çevrilməsidir. Ən gözəl tərəfi isə odur ki, bu cür addımlar cəmiyyətdə yeni düşüncə formalaşdırır. İnsanlar anlayır ki, ehsan sadəcə yemək vermək deyil, problem həll etməkdir. Burada bir incə məqam da var. Ölən insanın ruhuna ən çox çatan şey onun adına edilən xeyir və onun yetişdirdiyi övladın doğru seçimidir. Saleh övladın özü artıq bir davam edən savabdır. Bu mənada həmin övlad atasına ən böyük ehsanı etmiş olur. Çünki həm dua edir, həm də onun adını xeyirlə yaşadır. Bilməliyik ki, belə təşəbbüslər ənənəni dağıtmır, əksinə onu mahiyyətinə qaytarır. İslamın məqsədi forma yox, faydadır. Əgər ehsan insanlara real xeyir gətirirsə, bu həm dini baxımdan daha dəyərlidir, həm də cəmiyyətin inkişafına xidmət edir. Bu cür nümunələrin yayılması artıq bir maarifçilik məsələsidir və gələcəkdə daha sağlam, daha düşüncəli bir dini praktikanın formalaşmasına səbəb ola bilər".
Fatimə
18:55 06.04.2026
Oxunuş sayı: 54
