Aləmdə səsi qalan ana: Əzizə Cəfərzadənin anım günü
Sentyabrın 4-ü 2003-cü ildə dünyasını dəyişən böyük sənətkarın xatirəsi bu gün də ürəklərdədir. Əzizə Məmməd qızı Cəfərzadə (29 dekabr 1921 – 4 sentyabr 2003) Azərbaycan ədəbiyyatının ən parlaq simalarından biri, tarixi roman janrının yenidən dirçəldicisi, ədəbiyyatşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor və xalq yazıçısı idi.
O, Bakıda doğulub. Əslən Şamaxının Sarıtorpaq məhəlləsindən olan bu qadın ömrünü xalqının tarixinə, dilinə, folkloruna və ədəbiyyatına həsr etdi. 16 yaşında “Əzrayıl” hekayəsi ilə ədəbiyyata girdi. İlk kitabı 1948-ci ildə çap olundu, lakin Moskvanın qərarı ilə satışa çıxmadan yandırıldı. Bu, onun yolunun nə qədər çətin olduğunu göstərirdi. Amma Əzizə Cəfərzadə heç vaxt geri çəkilmədi.
O, “Aləmdə səsim var mənim”, “Vətənə qayıt”, “Yad et məni” trilogiyası ilə Seyid Əzim Şirvani, Nişat Şirvani, Sabir və Səhhət kimi şəxsiyyətlərin obrazlarını canlandırdı. “Bakı-1501” romanında Şah İsmayıl Xətainin dövrünü, “Sabir”də böyük satirikin həyatını, “Cəlaliyyə”də qadın qəhrəmanını, “Eldən elə”də Zeynalabdin Şirvanini, “Bir səsin faciəsi”ndə Mirzə Gülləri oxucuya təqdim etdi. Onun qələmi tarixi canlı və milli ruhla dolu şəkildə canlandırırdı. Xalq dilinin gözəlliyi, bayatılar, nağıllar, adət-ənənələr əsərlərinin canına hopmuşdu.
Alim kimi də böyük yol keçdi. XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı üzrə mütəxəssis idi. Namizədlik və doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etdi, Əlyazmalar İnstitutunda, sonra isə Bakı Dövlət Universitetində professor kimi gənc nəsli yetişdirdi. Folkloru, milli mərasimləri, unudulmaqda olan adət-ənənələri təbliğ etdi. “Azərbaycan Anası” adı və Xalq yazıçısı fəxri adı ona 2001-ci ildə verildi. “Şöhrət” ordeni ilə təltif olundu.
Həyatı asan olmadı. Körpə qızını itirdi, qardaş övladlarını öz övladı kimi böyütdü, ilk kitabını yandırıldığını gördü, amma heç vaxt qələmi yerə qoymadı. Vəsiyyətinə əsasən Hacıqabulun Tağılı kəndində, valideynlərinin və yaxınlarının yanında dəfn edildi.
Bu gün, anım günündə Əzizə Cəfərzadəni xatırlayarkən onun əsərlərini yenidən oxumaq, gənc nəslə tanıtdırmaq, milli tariximizi və ədəbiyyatımızı yaşatmaq ən gözəl ehtiramdır. Onun səsi aləmdə qaldı. Və bu səs hələ uzun illər eşidiləcək.
Nigar Xəlilli
12:30 04.09.2026
Oxunuş sayı: 52
