Sosium

28 May – Azərbaycanın Müstəqillik Tarixi və Müasir Dövlətçilik Yolu

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixinin ən möhtəşəm və qürurverici səhifələrindən biridir. Bu əlamətdar tarix yalnız bir bayram günü deyil, həm də xalqımızın azadlıq ruhunun, milli özünüdərkinin və müstəqil dövlət qurmaq iradəsinin parlaq təcəssümüdür. 1918-ci il mayın 28-də yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə müsəlman Şərqinin ilk parlamentli və demokratik respublikası kimi dünya tarixinə həkk olunmuşdur.

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan Rusiya imperiyasının tərkibində idi. 1917-ci ildə Rusiyada baş verən Fevral və Oktyabr inqilablarından sonra imperiyanın süqutu regionda ciddi siyasi dəyişikliklərə səbəb oldu. Yaranmış mürəkkəb şəraitdə Qafqaz xalqları öz talelərini müəyyən etmək zərurəti ilə üz-üzə qaldılar. 1918-ci ilin mayında Zaqafqaziya Seyminin dağılmasından sonra Azərbaycan nümayəndələri Tiflisdə toplaşaraq milli dövlətin yaradılması barədə tarixi qərar qəbul etdilər.

1918-ci il mayın 28-də Milli Şura tərəfindən qəbul edilən “İstiqlal Bəyannaməsi” ilə Azərbaycan xalqı öz müstəqilliyini bütün dünyaya bəyan etdi. Bu mühüm sənəd demokratiya, xalq hakimiyyəti, bərabərlik və insan hüquqları kimi ali prinsiplərə əsaslanırdı. Beləliklə, Azərbaycan xalqı öz dövlətçilik tarixində yeni bir mərhələnin əsasını qoydu.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və digər görkəmli ziyalıların rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qısa müddət ərzində mühüm dövlət quruculuğu işləri həyata keçirdi. Parlament və hökumət formalaşdırıldı, milli ordu yaradıldı, dövlət atributları qəbul olundu və ölkənin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən böyük nailiyyətlərindən biri demokratik idarəçilik modelinin tətbiqi idi. Parlamentdə müxtəlif millətlərin nümayəndələri təmsil olunurdu və bütün vətəndaşlara dinindən, milliyyətindən və sosial mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bərabər hüquqlar verilmişdi. Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan qadınlara seçki hüququ verən ilk müsəlman ölkəsi olmuşdur. Bu, həmin dövr üçün son dərəcə mütərəqqi və demokratik addım hesab edilirdi.

1918-ci ilin noyabr ayında qəbul edilən üçrəngli dövlət bayrağı xalqımızın milli ideallarını özündə əks etdirirdi. Mavi rəng türk mənşəyini, qırmızı müasirlik və inkişafı, yaşıl isə islam sivilizasiyasına bağlılığı ifadə edirdi. Bu bayraq zaman keçdikcə xalqımızın azadlıq və müstəqillik rəmzinə çevrildi.

ADR dövründə təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində də mühüm islahatlar həyata keçirildi. Azərbaycan dili dövlət dili elan olundu, milli mətbuat inkişaf etdirildi, gənclərin xarici ölkələrdə təhsil almasına şərait yaradıldı. Bütün bunlar milli dövlətçilik düşüncəsinin və milli şüurun formalaşmasında mühüm rol oynadı.

Lakin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti olduqca mürəkkəb beynəlxalq və siyasi şəraitdə fəaliyyət göstərirdi. Xarici müdaxilələr, daxili siyasi çətinliklər və bölgədə davam edən müharibələr cümhuriyyətin fəaliyyətini ağırlaşdırırdı. Nəticədə 1920-ci il aprelin 28-də bolşevik Rusiyasının XI Qırmızı Ordusunun Bakıya daxil olması ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi və ölkədə sovet hakimiyyəti quruldu.

Buna baxmayaraq, Azərbaycan xalqının azadlıq arzusu heç vaxt sönmədi. Sovet hakimiyyəti illərində belə xalqımız öz milli kimliyini, dilini, mədəniyyətini və dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlamağı bacardı.

1991-ci ildə Sovet İttifaqının süqutundan sonra Azərbaycan yenidən dövlət müstəqilliyini bərpa etdi. 18 oktyabr 1991-ci ildə qəbul olunan “Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı” ilə Azərbaycan özünü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hüquqi və siyasi varisi elan etdi.

Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə ağır siyasi və iqtisadi böhran hökm sürürdü. Ermənistanın hərbi təcavüzü, daxili qarşıdurmalar və vətəndaş müharibəsi təhlükəsi dövlətçiliyi ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Belə bir mürəkkəb dövrdə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev Azərbaycanın xilası və dövlətçiliyin qorunması missiyasını öz üzərinə götürdü.

Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Onun rəhbərliyi ilə ölkədə daxili sabitlik təmin edildi, dövlət institutları möhkəmləndirildi, nizami ordu quruculuğuna başlanıldı və ölkənin parçalanması təhlükəsinin qarşısı alındı. O, müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik ideologiyasını formalaşdıraraq azərbaycançılıq məfkurəsini milli birliyin əsas sütununa çevirdi.

1995-ci ildə yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsi hüquqi dövlət quruculuğunun təməlini qoydu. Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələri genişləndirildi, ölkənin dünya birliyində mövqeyi möhkəmləndirildi. Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevi müstəqil dövlətin memarı və ümummilli lideri kimi böyük ehtiramla yad edir. Onun “Müstəqilliyi qoruyub saxlamaq onu əldə etməkdən daha çətindir” fikri bu gün də dövlətçilik fəlsəfəsinin əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur.

Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Son illərdə ölkəmizdə iqtisadi inkişaf, müasir infrastruktur quruculuğu, ordu quruculuğu və beynəlxalq əməkdaşlıq sahələrində mühüm nailiyyətlər əldə edilmişdir. Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən birinə çevrilmişdir.

2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsində qazanılan möhtəşəm Zəfər Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin ən parlaq səhifələrindən biri oldu. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü böyük ölçüdə bərpa etdi. İşğaldan azad olunan torpaqlarda bu gün Azərbaycan bayrağının dalğalanması xalqımızın milli qürurunun və müstəqillik ruhunun təntənəsidir.

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdır ki, müasir Azərbaycan Respublikası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və mənəvi varisidir. Onun rəhbərliyi dövründə dövlətçilik ənənələri daha da möhkəmləndirilmiş, ölkənin iqtisadi və hərbi gücü artırılmış, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu yüksəlmişdir.

2021-ci ildə qəbul edilmiş qərarla “Respublika Günü”nün adının rəsmi şəkildə “Müstəqillik Günü” ilə əvəz olunması da tarixi həqiqətlərin daha düzgün ifadəsi kimi qiymətləndirilir. Bu addım bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın müstəqillik tarixi məhz 1918-ci ildən başlayır.

Bu gün 28 May Azərbaycanda böyük təntənə ilə qeyd olunur. Paytaxt Bakı və digər şəhərlərdə rəsmi mərasimlər, konsert proqramları, sərgilər və müxtəlif tədbirlər keçirilir. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlılar da bu əlamətdar günü böyük fəxr və qürur hissi ilə qeyd edirlər.

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının azadlıq əzminin, milli birliyinin və dövlətçilik iradəsinin rəmzidir. Bu müqəddəs tarix xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq və gələcək nəsillərə müstəqilliyin necə böyük bir nemət olduğunu daim xatırladacaqdır.

“Müstəqilliyimiz əbədidir, dönməzdir, sarsılmazdır!”

Prezident İlham Əliyev.