Münxen təhlükəsizlik konfransı: Yeni dünya düzəninin kölgəsində Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi
62-ci Münxen Təhlükəsizlik
Konfransı təkcə növbəti diplomatik tədbir deyildi. Bu forum faktiki olaraq dəyişməkdə
olan qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının “canlı laboratoriyası” rolunu
oynadı. Münxen bu dəfə dünyaya bir həqiqəti daha açıq göstərdi: beynəlxalq
sistem post-soyuq müharibə dövrünün nisbi sabitliyindən çıxaraq rəqabətli
çoxqütblü mərhələyə daxil olur. Bu transformasiya fonunda Azərbaycanın ən yüksək
səviyyədə iştirakı isə ölkənin artıq regional deyil, geniş Avrasiya miqyasında
strateji aktor kimi qəbul edildiyini nümayiş etdirdi.
Konfransın ümumi
gündəliyinə baxdıqda aydın görünür ki, təhlükəsizlik anlayışı klassik hərbi çərçivəni
çoxdan aşmışdır. Münxendə müzakirələr Avropanın müdafiə arxitekturasından
tutmuş texnoloji təhlükəsizliyə, enerji marşrutlarından geoiqtisadi rəqabətə qədər
geniş spektri əhatə edirdi. Bu isə, beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizliyin
artıq kompleks, çoxsəviyyəli və qarşılıqlı asılılıqlar üzərində qurulan fenomenə
çevrildiyini təsdiqləyir.
Bu ilki konfransın əsas
xətti transatlantik münasibətlərdə yaranan gərginlik və Qərb daxilində strateji
koordinasiyanın zəifləməsi idi. ABŞ-Avropa münasibətlərində tonun sərtləşməsi,
NATO daxilində məsuliyyət bölgüsü mübahisələri və Avropanın “strateji muxtariyyət”
axtarışları Münxendə açıq şəkildə hiss olunurdu. Bu, əslində, beynəlxalq
sistemdə güc balansının yenidən qurulduğunu göstərən əlamətlərdən biridir.
Eyni zamanda regional
münaqişələrin qlobal təhlükəsizlik gündəminin mərkəzində qalması diqqət çəkdi.
Ukrayna müharibəsinin yaratdığı uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik, Yaxın Şərqdə gərginlik
ocaqları və Hind-Sakit okean regionunda artan rəqabət Münxendə aparılan müzakirələrin
əsas fonunu təşkil etdi. Bu kontekstdə Cənubi Qafqazın sabitliyi məsələsinin
ayrıca vurğulanması regionun geostrateji əhəmiyyətinin artdığını göstərir.
Texnologiyanın təhlükəsizlik müstəvisinə təsiri də bu konfransın aparıcı mövzularından biri oldu. Süni intellekt, rəqəmsal infrastruktur, kritik kommunikasiya xətləri və kiber təhlükələr artıq klassik hərbi risklərlə eyni səviyyədə qiymətləndirilir. Bu yanaşma gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının “hibrid” xarakter alacağını göstərir.

İlham Əliyevin Münxen mesajlarının strateji məntiqi
Prezident İlham
Əliyevin Münxendə verdiyi mesajlar situativ deyil, uzunmüddətli strateji xəttin
davamı kimi oxunmalıdır. Onun çıxış və müsahibələrində üç əsas xətt aydın
görünürdü: hüquqi əsaslı sülh konsepsiyası, nəqliyyat-enerji inteqrasiyası və
regionda post-münaqişə reallığının institusional möhkəmləndirilməsi.
Ən mühüm məqam Ermənistanla
sülh məsələsinə dair səsləndirilən mövqedir. “De-fakto sülh var, de-yure sülh
Ermənistanın addımından asılıdır” tezisi əslində Bakının danışıqlar
taktikasının mahiyyətini açır. Bu yanaşma bir tərəfdən konstruktivlik nümayiş
etdirir, digər tərəfdən isə, hüquqi zəmanət olmadan siyasi kompromisə getməyəcəyini
qəti şəkildə bildirir.
Konstitusiya məsələsinin
xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil. Bu, Azərbaycanın sülh prosesini yalnız
siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, geri dönməz hüquqi çərçivədə görmək istədiyini
göstərir. Başqa sözlə, Bakı münaqişənin “dondurulmuş risk” kimi gələcəyə
daşınmasına imkan vermək niyyətində deyil.
Prezidentin Münxendə
verdiyi digər mühüm mesaj Orta Dəhliz və Trans-Xəzər əməkdaşlığı ilə bağlı idi.
Bu çıxışlar Azərbaycanın özünü sadəcə enerji ixracatçısı kimi deyil, Avrasiya
logistik sisteminin açar qovşaqlarından biri kimi təqdim etdiyini göstərir.
Xüsusilə TRIPP marşrutu ilə bağlı səsləndirilən fikirlər regionda yeni
geoiqtisadi konfiqurasiyanın formalaşmaqda olduğuna işarədir.
Yeni dünya düzənində Münxenin funksiyası
Münxen Təhlükəsizlik
Konfransı formal qərarverici mexanizm olmasa da, qlobal gündəmin “sınaq meydanı”
kimi çıxış edir. Burada səslənən tezislər, aparılan qeyri-rəsmi danışıqlar və
formalaşan konsensuslar sonradan real siyasətdə öz əksini tapır. Bu baxımdan,
Münxen artıq klassik transatlantik forum çərçivəsini aşaraq qlobal strateji
dialoq platformasına çevrilib.
Mövcud mərhələdə
konfransın rolu üç istiqamətdə xüsusilə artır:
- qlobal güc mərkəzləri arasında strateji siqnalların ötürülməsi
- regional münaqişələrin beynəlxalq
çərçivəyə daşınması
- yeni təhlükəsizlik paradiqmalarının konseptual müzakirəsi
Bu funksiyalar fonunda Azərbaycanın burada aktiv iştirakı ölkənin beynəlxalq sistemdə “reaktiv obyekt” deyil, “proaktiv aktor” kimi çıxış etdiyini göstərir.

Azərbaycan üçün əldə
olunan geosiyasi dividendlər
Münxen
platformasında yüksək səviyyəli iştirak Azərbaycanın diplomatik manevr
imkanlarını genişləndirən mühüm amildir. Birincisi, bu forum ölkənin mövqeyini
birbaşa qərarverici dairələrə çatdırmaq imkanı yaradır. İkincisi, ikitərəfli
görüşlər vasitəsilə enerji, nəqliyyat və investisiya gündəliyinin irəlilədilməsi
mümkün olur. Üçüncüsü isə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik
arxitekturasında əsas söz sahibi kimi mövqeyini möhkəmləndirir.
Xüsusilə diqqətçəkən
məqam ondan ibarətdir ki, Bakı sülh gündəliyini müdafiə edərkən paralel olaraq
geoiqtisadi layihələri önə çıxarır. Bu, klassik güc siyasətindən daha çox
“bağlayıcı güc” (connectivity power) strategiyasına keçidin göstəricisidir.
Müasir beynəlxalq münasibətlərdə məhz bu model daha dayanıqlı təsir mexanizmi
hesab olunur.
Cənubi Qafqaz
üçün yeni pəncərə
Münxendə səslənən
tezislər göstərir ki, region post-münaqişə mərhələsinə daxil olmaq üzrədir,
lakin bu proses hələ tam formalaşmayıb. Azərbaycanın tələsməməsi də məhz bu
strateji hesablamadan qaynaqlanır. Bakı üçün əsas prioritet sürətli deyil,
dayanıqlı sülh modelidir.
Eyni zamanda region ətrafında
böyük güclərin rəqabətinin davam etməsi Cənubi Qafqazı hələ də həssas geosiyasi
zonada saxlayır. Bu baxımdan, Azərbaycan-Ermənistan normallaşmasının yalnız
ikitərəfli deyil, daha geniş Avrasiya sabitliyi üçün də əhəmiyyət daşıdığı
Münxendə dolayısı ilə qəbul edilmiş oldu.
62-ci Münxen Təhlükəsizlik
Konfransı bir daha göstərdi ki, dünya yeni güc balansı mərhələsinə daxil olur və
təhlükəsizlik anlayışı sürətlə transformasiya edir. Bu mürəkkəb keçid dövründə
Azərbaycanın sərgilədiyi diplomatik xətt diqqətçəkən dərəcədə praqmatik və
çoxşaxəlidir.
İlham Əliyevin
Münxendə verdiyi mesajların əsas mahiyyəti belə ümumiləşdirilə bilər: hüquqi əsaslı
sülh, regional bağlantıların genişləndirilməsi və Azərbaycanın Avrasiya məkanında
strateji qovşaq kimi möhkəmlənməsi. Bu yanaşma ölkənin yalnız regional deyil,
daha geniş geosiyasi kontekstdə rolunu artırmağa hesablanıb.
Münxen isə bir daha
təsdiqlədi ki, yeni dünya düzəni artıq konfrans salonlarında müzakirə mərhələsindən
çıxaraq real siyasətin gündəliyinə çevrilmək üzrədir. Bu prosesdə kimin
oyunqurucu, kimin isə müşahidəçi olacağı məhz belə platformalarda verilən
strateji siqnallarla müəyyənləşir. Azərbaycan isə görünən odur ki, bu oyunda
aktiv oyunçu statusunu qorumaqda qərarlıdır.
12:50 17.02.2026
Oxunuş sayı: 659