Milli Ordumuzu formalaşdıran adam - Səməd bəy Mehmandarovun anım günüdür
Bu gün, 12 fevral Azərbaycan tarixinin hərbi qəhrəmanlarından biri olan Səməd bəy Mehmandarovun anım günüdür.
1855-ci il oktyabrın 16-da Lənkəranda doğulan Səməd bəy Mehmandarov Azərbaycan və Rusiya hərb tarixində dərin iz buraxmış bir şəxsiyyətdir. O, yalnız Rusiya ordusunda tam artilleriya generalı kimi xidmət etməyib, eyni zamanda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Hərbi naziri və Parlamentinin Müstəqillər fraksiyasının üzvü olub.
S.Mehmandarovun hərbi karyerası erkən yaşlarından başlayıb. Bakı gimnaziyasında ümumi təhsilini tamamladıqdan sonra, 1873-cü ildə Sankt-Peterburqdakı 2-ci Konstantinov Hərbi Məktəbinə yunker kimi daxil olub, məzun olduqdan sonra 1-ci Türküstan artilleriya briqadasına göndərilib.
Kokand xanlığına yürüşdə iştirak edərək, “Matçin dağlılarına qarşı yürüşdə göstərdiyi xidmətlərə görə” 3-cü dərəcəli “Müqəddəs Stanislav” ordeni ilə təltif olunub.
1880-ci illərin sonunda S.Mehmandarov Qafqazda 38-ci artilleriya briqadasında xidmət edərək, artilleriya divizionlarına komandanlıq edib, həmçinin müstəqil məhkəmə işlərində iştirak edib.
Onun xidməti dövründə aldığı orden və medallar, o cümlədən “Müqəddəs Anna”, “Müqəddəs Vladimir” və “Müqəddəs Stanislav” ordenləri, həmçinin Brilyantlı Georgi silahı, Mehmandarovun peşəkarlığının və cəsarətinin təsdiqi olub.
1900–1901-ci illərdə Mehmandarov Çində Boksçular üsyanının yatırılmasında iştirak edib, silahsız Çin qoşunlarına qarşı əmri yerinə yetirərkən onların həyatını da qorumalı olub.
1904-1905-ci illərdə isə rus-yapon müharibəsi zamanı Port-Artur qalasının müdafiəsində ön cəbhədə xidmət edib, artilleriya komandanı kimi böyük cəsarət göstərib. Burada aldığı yaralardan və əsirlikdən sonra, o, qətiyyətini və vətənpərvərliyini bir daha sübut edib. Əsirlikdə keçirdiyi dövr də xidmət vaxtı hesab edilib, qayıtdıqdan sonra general-mayor rütbəsinə yüksəlib.
I Dünya müharibəsi zamanı S.Mehmandarov 21-ci piyada diviziyasına rəhbərlik edib, Alman və Avstriya qoşunlarına qarşı uğurlu əməliyyatlar həyata keçirib. Onun strateji qərarları, diviziyasının döyüş meydanında fədakarlığı və şəxsi cəsarəti sayəsində çoxsaylı hücumlar dəf edilib, itkilər minimuma endirilib və geri çəkilən rus ordusu mühasirədən xilas olub. Bu uğurlara görə Mehmandarov həm Rusiya, həm də xarici orden və medallarla təltif olunub.
1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti elan olunduqdan sonra S.Mehmandarov hökumətə dəvət edilib, bir neçə kabinetdə hərbi nazir vəzifəsini icra edib.
1920-ci ildə Sovet Rusiyası tərəfindən Azərbaycan işğal edildikdən sonra o, hərbi məktəblərdə dərs deyib, Azərbaycan Hərbi və Dəniz İşləri Xalq Komissarlığında müşavir kimi çalışıb. 1928-ci ildə təqaüdə çıxıb və ömrünün son illərini sakit bir şəraitdə keçirib.
S.Mehmandarov ailə həyatı ilə də diqqət çəkir. O, Kiyev zadəganlarından olan Yelizaveta Nikolayevna Teslavla ailə qurub və 1908-ci ildə oğulları Pir dünyaya gəlib. Sonrakı illərdə ailə üzvləri Sovet İttifaqının təzyiqlərinə məruz qalıb, sürgün edilib və ağır sınaqlardan keçib. Səməd bəyin yeganə övladı İqor Mehmandarov 1989-cu ildə vəfat edib.
Səməd bəy Mehmandarov 1931-ci il fevralın 12-də Bakı şəhərində vəfat edib, Çəmbərəkənd qəbiristanlığında dəfn olunub. O xalqımızın tarixi yaddaşında yalnız bir zabit və general kimi deyil, həm də vətəninə sədaqətli və cəsarət nümunəsi olan bir şəxsiyyət kimi qalıb.
Bu gün onun vəfatının ildönümü olaraq, Səməd bəy Mehmandarovun Azərbaycan hərbi tarixində tutduğu mövqe və göstərdiyi fədakarlıq bir daha xatırlanır və əbədi hörmətlə yad edilir.
Fatimə Məmmədova
13:45 12.02.2026
Oxunuş sayı: 586
