Gündəm,Siyasi

TDT-də təhlükəsizlik xətti: Prezident İlham Əliyevdən mühüm mesajlar

TDT üçün yeni təhlükəsizlik mərhələsi: Bakıdan verilən mesajlar nə deyir?

Dünyanın müxtəlif regionlarında münaqişələrin dərinləşdiyi, təhlükəsizlik arxitekturasının sürətlə dəyişdiyi bir vaxtda Türk Dövlətləri Təşkilatının gündəliyində təhlükəsizlik məsələlərinin çəkisi artır. Sentyabrın 17-də Prezident İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul etməsi də məhz bu kontekstdə diqqət çəkir. Görüşdə Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və digər türk dövlətlərini təmsil edən yüksək səviyyəli təhlükəsizlik rəsmiləri iştirak ediblər.

İlk baxışda bu, TDT Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Bakıda keçirilən beşinci iclası çərçivəsində baş tutan növbəti görüşdür. Lakin Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən fikirlər göstərir ki, məsələyə daha geniş prizmadan yanaşmaq lazımdır. Burada söhbət artıq yalnız ayrı-ayrı ölkələrin təhlükəsizlik qurumları arasında əlaqədən deyil, TDT məkanının kollektiv təhlükəsizlik imkanlarının gücləndirilməsindən gedir.

“Arxayınlaşmaq olmaz”: əsas mesaj

Prezident İlham Əliyevin çıxışındakı ən mühüm tezislərdən biri TDT ölkələrinin mövcud sabitliyinin ətraf mühitdəki proseslərdən təcrid olunmuş şəkildə qiymətləndirilə bilməyəcəyidir.

Dövlət başçısı qeyd edib ki, TDT məkanında ictimai asayiş və müxtəlif terror təhdidləri ilə bağlı vəziyyət nəzarətdədir. Bununla belə, o, regionda gedən müharibələr fonunda arxayınlaşmağın mümkün olmadığını bildirib və münaqişələrin coğrafiyasının genişləndiyini vurğulayıb.

Bu yanaşma Azərbaycanın təhlükəsizlik siyasətində son illərdə önə çıxan preventiv təhlükəsizlik anlayışına da uyğun gəlir. Yəni əsas məqsəd təhlükə meydana çıxdıqdan sonra ona reaksiya vermək deyil, mümkün riskləri əvvəlcədən müəyyənləşdirərək onların qarşısını almaqdır.

Azərbaycan Prezidenti məhz bu baxımdan təhlükəsizlik qurumları arasında məlumat mübadiləsinin, operativ koordinasiyanın və birgə fəaliyyətin gücləndirilməsini vacib hesab etdiyini bildirib.

Başqa sözlə, Bakıdan verilən mesaj belə oxuna bilər: TDT-nin təhlükəsizlik mexanizmləri hadisələrin arxasınca getməməli, mümkün təhdidləri əvvəlcədən müəyyənləşdirə bilən sistemə çevrilməlidir.

Təhlükəsizlik artıq yalnız hərbi məsələ deyil

Görüşün diqqətçəkən məqamlarından biri də təhlükəsizlik anlayışının geniş çərçivədə təqdim edilməsidir.

Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat dəhlizlərinin təhlükəsizliyi, informasiya məkanı, kibertəhlükələr, terrorizm, ekstremizm və hətta ideoloji təsirlər artıq eyni təhlükəsizlik zəncirinin elementləri kimi nəzərdən keçirilir.

İlham Əliyev xüsusilə enerji və nəqliyyat bağlantıları olmadan ümumi təhlükəsizlikdən danışmağın mümkün olmadığını vurğulayıb. Bunun səbəbi TDT coğrafiyasının həm enerji ehtiyatları, həm də Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutları baxımından strateji mövqeyə malik olmasıdır. Azərbaycan isə bu coğrafiyanın mərkəzi bağlantı nöqtələrindən biri kimi çıxış edir.

Bu məqam xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki müasir geosiyasətdə nəqliyyat dəhlizi sadəcə iqtisadi layihə deyil. Dəhlizin davamlılığı, sərhədlərin təhlükəsizliyi, enerji axınlarının qorunması və kommunikasiya xətlərinin sabitliyi birbaşa dövlətlərin strateji təhlükəsizlik maraqları ilə əlaqəlidir.

Azərbaycanın mövqeyi də məhz burada xüsusi əhəmiyyət qazanır. Ölkə bir tərəfdən Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Qərb bazarları ilə əlaqələndirən marşrutların mühüm hissəsidir, digər tərəfdən Türkiyə və Avropa ilə enerji və nəqliyyat əlaqələrində iştirak edir.

TDT-nin “ailə” formatından təhlükəsizlik platformasına

İlham Əliyevin çıxışında başqa bir mühüm məqam TDT-nin yalnız mədəni və tarixi yaxınlıq üzərində qurulan təşkilat kimi təqdim edilməməsidir.

Azərbaycan Prezidenti TDT ölkələri arasında Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla imzalanmış müttəfiqlik müqavilələri və bəyannamələrini xatırladıb. Eyni zamanda, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini xüsusi qeyd etməklə yanaşı, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə artan iqtisadi və siyasi əlaqələrə diqqət çəkib.

Burada prosesin məntiqi istiqaməti görünür: mədəni yaxınlıq → siyasi koordinasiya → iqtisadi inteqrasiya → təhlükəsizlik əməkdaşlığı.

TDT-nin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri də məhz bu müxtəlif istiqamətləri bir-birindən ayrı deyil, vahid strateji çərçivədə birləşdirməkdir.

TDT Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev də görüş zamanı təşkilat daxilində xarici siyasətdən mədəniyyətə qədər 63 mexanizm və platformanın fəaliyyət göstərdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, təhlükəsizlik məsələləri hazırda təşkilatın gündəliyində xüsusi aktuallıq daşıyır.

Dəyişən dünya nizamı və türk dövlətlərinin mövqeyi

Görüşdə səslənən digər mühüm mesaj dünyadakı güc balansının dəyişməsi ilə bağlıdır.

Türkiyənin Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi Okay Memiş çıxışında XX əsrin formalaşdırdığı balansın dəyişdiyini və beynəlxalq hüquq və prinsiplərlə bağlı yeni reallıqların meydana çıxdığını bildirib. Eyni zamanda, o, TDT ölkələrinin beynəlxalq hüquqa və beynəlxalq prinsiplərə bağlılığını vurğulayıb.

Bu yanaşma TDT-nin gələcək roluna dair mühüm istiqamət göstərir. Söhbət hərbi blok yaratmaqdan deyil, dəyişən beynəlxalq sistemdə türk dövlətlərinin daha koordinasiyalı siyasi və təhlükəsizlik aktoruna çevrilməsindən gedir.

Əliyevin çıxışında da TDT-nin beynəlxalq arenadakı rolunun gücləndirilməsinin ümumi məqsəd olduğu açıq şəkildə ifadə edilib. Prezident təşkilatın mövcud potensialının bunu mümkün etdiyini bildirib.

Azərbaycan niyə bu prosesdə önə çıxır?

Bakının seçilməsi də təsadüfi görünmür. Azərbaycan son illərdə TDT daxilində siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və enerji gündəliklərinin formalaşdırılmasında fəal iştirak edir.

Xüsusilə qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərinin keçirilməsi təşəbbüsü diqqət çəkir. İlham Əliyev bildirib ki, dövlət başçılarının ildə bir dəfə görüşməsi kifayət etmədiyindən bu formatın yaradılması təklif olunub və ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü Şuşada keçirilib.

Beləliklə, Bakı TDT-nin yalnız toplantılar keçirən diplomatik platforma deyil, müntəzəm koordinasiya mexanizmləri olan struktur kimi inkişaf etdirilməsini önə çəkir.

Bu baxımdan təhlükəsizlik şuraları katiblərinin görüşü də həmin institusional quruculuğun başqa bir həlqəsidir.

Yeni mərhələnin əsas sualı

Əslində Bakı görüşünün yaratdığı əsas sual bundan ibarətdir: TDT iqtisadi və siyasi əməkdaşlıqdan təhlükəsizlik sahəsində daha sıx koordinasiyaya nə dərəcədə keçə biləcək?

Hazırda təşkilatın qarşısında çoxsaylı ortaq çağırışlar dayanır. Terrorizm və ekstremizmdən tutmuş kibertəhlükəsizliyə, informasiya müharibələrindən sərhəd təhlükəsizliyinə, enerji və nəqliyyat xətlərinin qorunmasından regional böhranların mümkün təsirlərinə qədər geniş bir spektr mövcuddur.

Azərbaycan Prezidentinin çıxışında da əsas diqqət məhz məlumat mübadiləsi, təcrübə mübadiləsi, koordinasiya və preventiv tədbirlərə yönəldilib.

Bu isə onu göstərir ki, TDT daxilində təhlükəsizlik məsələləri artıq ayrıca və ikinci dərəcəli istiqamət kimi deyil, təşkilatın gələcək inkişafının əsas sütunlarından biri kimi nəzərdən keçirilir.

Nəticə etibarilə, sentyabrın 17-də Bakıda verilən mesajları yalnız bir görüşün yekunları kimi qiymətləndirmək kifayət deyil. Görüş TDT-nin transformasiya prosesinin daha geniş mənzərəsini ortaya qoyur: ortaq tarix və mədəniyyətdən ortaq iqtisadi maraqlara, oradan isə daha sıx təhlükəsizlik koordinasiyasına doğru hərəkət.

Dünya nizamının sürətlə dəyişdiyi, münaqişələrin coğrafiyasının genişləndiyi bir şəraitdə Bakıdan verilən əsas mesaj isə aydındır: türk dövlətləri üçün təhlükəsizlik artıq yalnız milli sərhədlər daxilində həll olunan məsələ deyil. Enerji, nəqliyyat, informasiya, iqtisadiyyat və regional sabitlik bir-birinə bağlandıqca, təhlükəsizlik sahəsində koordinasiyanın da paralel şəkildə gücləndirilməsi gündəmə gəlir.

Prezident İlham Əliyevin TDT-ni gələcəkdə aparıcı beynəlxalq institutlardan birinə çevirmək barədə səsləndirdiyi fikir də məhz bu kontekstdə xüsusi məna qazanır.

Bakı görüşü göstərir ki, TDT-nin növbəti mərhələsində əsas məsələ təkcə “birlik” ideyasını ifadə etmək deyil, bu birliyi real mexanizmlər, koordinasiya və ortaq təhlükəsizlik gündəliyi ilə möhkəmləndirmək olacaq.

Müşahidəçi

🖨 Çap et

14:10 18.09.2026

Oxunuş sayı: 61