Söz azadlığı və məsuliyyət: Mətbuatın cəmiyyət qarşısında missiyası
Hər il 3 may tarixində qeyd olunan Beynəlxalq Mətbuat Azadlığı Günü müasir dünyanın ən mühüm dəyərlərindən biri olan söz və informasiya azadlığının mahiyyətini bir daha diqqət mərkəzinə gətirir. Bu gün yalnız jurnalistlərin peşə bayramı deyil, eyni zamanda cəmiyyətin özünüdərk günü, demokratik prinsiplərin möhkəmləndirilməsi üçün bir çağırışdır. Çünki azad mətbuat olmayan yerdə obyektiv informasiya yoxdur, obyektiv informasiya olmayan yerdə isə sağlam ictimai rəy formalaşa bilməz.
Mətbuat tarixən cəmiyyətin düşüncə tərzini formalaşdıran, ictimai-siyasi proseslərə təsir edən ən güclü vasitələrdən biri olmuşdur. O, yalnız hadisələri işıqlandırmır, eyni zamanda onları şərh edir, təhlil edir və ictimaiyyətə düzgün istiqamət verir. Bu baxımdan mətbuatın rolu sadəcə informativ deyil, həm də maarifləndirici və tərbiyəedicidir. Hər bir yazı, hər bir reportaj, hər bir araşdırma cəmiyyətin şüuruna təsir edən bir amilə çevrilir.
Məhz bu əhəmiyyətə görə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 1993-cü ildə bu günü təsis edərək dünya ictimaiyyətinə açıq mesaj vermişdir: azad söz və müstəqil mətbuat insan hüquqlarının ayrılmaz hissəsidir. Bu ideyanın təməlində isə Vindhuk Bəyannaməsi dayanır. Həmin sənəd azad, müstəqil və plüralist medianın demokratik cəmiyyətin əsas sütunlarından biri olduğunu bəyan etməklə yanaşı, dövlətləri bu prinsiplərə hörmət etməyə çağırır.
Azərbaycan mətbuatı da öz inkişaf yolunda müxtəlif mərhələlərdən keçmişdir. Milli mətbuatımızın əsası 1875-ci ildə görkəmli maarifçi Həsən bəy Zərdabi tərəfindən nəşr olunan Əkinçi qəzeti ilə qoyulmuşdur. Bu nəşr yalnız bir qəzet deyil, həm də milli oyanışın, maarifçiliyin və ictimai şüurun başlanğıcı idi. O vaxtdan bu günə qədər Azərbaycan mətbuatı cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynamış, ictimai fikrin formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir.
Müstəqillik dövründə isə media sahəsində yeni imkanlar yaranmış, söz azadlığı daha geniş müstəvidə inkişaf etməyə başlamışdır. Bu prosesdə ümummilli lider Heydər Əliyev xüsusi rol oynamışdır. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycanda mətbuatın hüquqi bazası təkmilləşdirilmiş, medianın sərbəst fəaliyyəti üçün mühüm zəmin yaradılmışdır. Xüsusilə senzuranın ləğvi qərarı söz azadlığının inkişafında dönüş nöqtəsi olmuş, milli mətbuatın azad və müstəqil fəaliyyətinə geniş imkanlar açmışdır.
Bu siyasət bu gün də uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən informasiya siyasətinin müasirləşdirilməsi, media mühitinin inkişafı və jurnalistlərin sosial rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir. Medianın maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə dəstək mexanizmlərinin yaradılması və informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması bu sahədə görülən işlərin əsas istiqamətlərindəndir.
İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, internet medianın yayılması və sosial şəbəkələrin həyatımıza daxil olması informasiya axınını sürətləndirmiş və əlçatan etmişdir. Artıq hər bir fərd informasiya istehsalçısına çevrilə bilir. Bu isə həm imkan, həm də məsuliyyət deməkdir.
Müasir dövrdə medianın qarşısında duran əsas çağırışlardan biri də dezinformasiya ilə mübarizədir. Sürətli informasiya mühiti bəzən yoxlanılmamış, qərəzli və ya yanlış məlumatların yayılmasına şərait yaradır. Bu halda peşəkar jurnalistikanın rolu daha da artır. Faktların dəqiqliyi, mənbələrin etibarlılığı və etik prinsiplərə riayət etmək jurnalist fəaliyyətinin əsas meyarları kimi ön plana çıxır.
Eyni zamanda, mətbuat azadlığı ilə yanaşı, mətbuat məsuliyyəti anlayışı da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azadlıq nə qədər genişdirsə, məsuliyyət də bir o qədər böyükdür. Sözün gücü ilə cəmiyyətə təsir edən media nümayəndələri hər bir informasiyanın ictimai nəticələrini nəzərə almalı, obyektivlik və ədalət prinsipinə sadiq qalmalıdırlar.
Bugünkü reallıqda media yalnız xəbər mənbəyi deyil, həm də ictimai nəzarət mexanizmidir. O, dövlət və cəmiyyət arasında körpü rolunu oynayır, problemləri gündəmə gətirir, həll yollarının müzakirəsinə şərait yaradır. Bu isə demokratik idarəetmənin əsas prinsiplərindən biri olan şəffaflığın təmin olunmasına xidmət edir.
Nəticə etibarilə, Beynəlxalq Mətbuat Azadlığı Günü bizə bir daha xatırladır ki, azad söz yalnız hüquq deyil, həm də böyük bir məsuliyyətdir. Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulan media siyasəti və bu gün İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilən islahatlar göstərir ki, güclü və inkişaf edən cəmiyyətin təməlində azad, məsuliyyətli və peşəkar mətbuat dayanır.
13:50 03.05.2026
Oxunuş sayı: 1836
