Bakı – qlobal geosiyasətin yeni dialoq məkanı
XXI əsrin üçüncü onilliyində dünya siyasəti köklü dəyişikliklərin baş verdiyi mürəkkəb bir mərhələyə daxil olub. Soyuq müharibədən sonra formalaşmış beynəlxalq sistem artıq əvvəlki kimi sabit və proqnozlaşdırıla bilən deyil. Böyük güclər arasında rəqabət yenidən kəskinləşir, regional münaqişələr genişlənir, qlobal iqtisadi və enerji sistemləri dəyişir. Belə bir şəraitdə beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni dialoq platformalarına ehtiyac daha aydın görünür. Məhz bu kontekstdə Bakıda keçirilən Qlobal Bakı Forumu son illərin ən diqqətəlayiq geosiyasi platformalarından birinə çevrilmişdir.
2026-cı ilin mart ayında keçirilən XIII Qlobal Bakı Forumu “Keçid dövründə olan dünyada fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması” mövzusu ilə əslində müasir beynəlxalq sistemin əsas dilemmasını ifadə edir. Dünya siyasi baxımdan parçalanır, lakin eyni zamanda qlobal problemlərin həlli üçün əməkdaşlıq zərurəti daha da artır. Bu ziddiyyət müasir beynəlxalq siyasətin əsas paradoksudur. Bakı Forumu isə, bu paradoksun müzakirə edildiyi nadir qlobal platformalardan biridir.
Son illərdə beynəlxalq münasibətlərdə müşahidə olunan ən mühüm tendensiyalardan biri qlobal güc balansının dəyişməsidir. ABŞ uzun müddət dünya siyasətinin əsas hegemon gücü kimi çıxış etsə də, yeni geosiyasi reallıq çoxqütblü sistemin formalaşdığını göstərir. Bu mürəkkəb geosiyasi mənzərə beynəlxalq sistemdə yeni dialoq formatlarının yaranmasını zəruri edir.
Bakı Forumu məhz bu kontekstdə qlobal müzakirə platforması kimi çıxış edir. Burada dünyanın müxtəlif regionlarından sabiq və fəaliyyətdə olan dövlət başçıları, baş nazirlər, diplomatlar, beynəlxalq təşkilatların rəhbərləri, alimlər və ekspertlər bir araya gəlir. Bu müzakirələr yalnız formal diplomatik çıxışlarla məhdudlaşmır; burada beynəlxalq sistemin gələcəyi, qlobal təhlükəsizlik, enerji siyasəti, texnoloji transformasiya və geosiyasi rəqabət kimi fundamental məsələlər geniş şəkildə müzakirə olunur.
Bu forumun xüsusi əhəmiyyət kəsb etməsinin əsas səbəblərindən biri onun keçirildiyi məkanla bağlıdır. Azərbaycan son illərdə beynəlxalq siyasətdə balanslaşdırılmış diplomatiya modelini uğurla tətbiq edən dövlətlərdən biridir. Coğrafi baxımdan Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan tarixən sivilizasiyalar arasında körpü rolunu oynayıb. Bu coğrafi mövqe bu gün də öz geosiyasi əhəmiyyətini qoruyur.
Qlobal iqtisadiyyatın əsas arteriyalarından biri olan Avrasiya nəqliyyat dəhlizləri məhz bu regiondan keçir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutları beynəlxalq ticarətin yeni xəritəsini formalaşdırır. Çin ilə Avropa arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, Mərkəzi Asiya ölkələrinin qlobal iqtisadi sistemə daha fəal inteqrasiyası və Avropanın alternativ enerji mənbələri axtarışı Azərbaycanın strateji rolunu artırır.
Bu kontekstdə Orta Dəhliz layihəsi xüsusi diqqət çəkir. Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər regionu və Avropanı birləşdirən bu logistika marşrutu qlobal ticarətin yeni arteriyalarından birinə çevrilməkdədir. Bakı isə, bu marşrutun əsas logistika mərkəzlərindən biri kimi çıxış edir. Liman infrastrukturu, dəmir yolları və regional tranzit layihələri Azərbaycanın Avrasiya iqtisadi sistemindəki rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Enerji siyasəti də Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər, xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsi Xəzər regionunun strateji əhəmiyyətini artırıb. Azərbaycan qazı artıq Avropanın enerji sistemində mühüm yer tutur və bu proses gələcəkdə daha da genişlənə bilər.
Enerji təhlükəsizliyi məsələsinin bu qədər aktuallaşdığı bir dövrdə Bakı Forumunda bu mövzunun geniş müzakirə olunması təsadüfi deyil. Çünki enerji yalnız iqtisadi məsələ deyil; o, həm də geosiyasi güc alətidir. Neft və qaz bazarlarında baş verən dəyişikliklər dövlətlərin xarici siyasət strategiyasına birbaşa təsir göstərir.
Bakı Forumunun digər mühüm xüsusiyyəti onun “yumşaq güc” diplomatiyasının effektiv nümunəsi olmasıdır. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin təsiri təkcə hərbi və iqtisadi potensialla ölçülmür. Mədəni, intellektual və diplomatik təsir imkanları da getdikcə daha böyük rol oynayır.
Azərbaycan bu istiqamətdə xüsusi strategiya həyata keçirir. Multikulturalizm və sivilizasiyalararası əməkdaşlıq kimi ideyalar ölkənin beynəlxalq imicinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bakı Forumu bu strategiyanın əsas elementlərindən biridir.
Bu platforma vasitəsilə Azərbaycan yalnız regional aktor kimi deyil, qlobal dialoq mərkəzi kimi çıxış edir. Bu isə, ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artmasına mühüm töhfə verir.
Forumun müzakirə etdiyi mövzulara diqqət yetirdikdə müasir beynəlxalq sistemin əsas problemlərinin demək olar ki, hamısının burada əhatə olunduğunu görmək mümkündür. Qlobal təhlükəsizlik və güc balansı, çoxtərəfliliyin böhranı, BMT sisteminin gələcəyi, iqlim siyasəti, texnoloji transformasiya, süni intellektin etikası və beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlıq kimi məsələlər forumun əsas gündəmini təşkil edir.
Bu mövzuların hamısı müasir beynəlxalq sistemin yenidən qurulduğunu göstərir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşmış qlobal idarəetmə strukturları artıq yeni reallıqlara tam uyğun gəlmir. Dünya siyasəti yeni institutlar, yeni əməkdaşlıq formatları və yeni diplomatik mexanizmlər tələb edir.
Belə bir şəraitdə Bakı Forumu kimi platformalar qlobal diplomatiyanın qeyri-formal laboratoriyalarına çevrilir. Burada gələcək beynəlxalq sistemin konturları müzakirə olunur, yeni ideyalar formalaşır və müxtəlif siyasi mərkəzlər arasında dialoq qurulur.
Son illərdə Bakının bir neçə mühüm qlobal tədbirə ev sahibliyi etməsi də bu prosesin davamı kimi qiymətləndirilə bilər. İqlim dəyişikliklərinə həsr olunan COP29 konfransı, beynəlxalq iqtisadi forumlar və digər qlobal tədbirlər şəhərin diplomatik statusunu gücləndirir.
Bütün bunlar göstərir ki, Bakı tədricən beynəlxalq siyasətin mühüm müzakirə mərkəzlərindən birinə çevrilir. Tarixdə belə nümunələr az deyil. Vyana, Cenevrə və Davos kimi şəhərlər beynəlxalq diplomatiyanın əsas platformaları kimi tanınır. Bakı da son illərdə bu siyahıya daxil olmağa başlayan şəhərlərdən biridir.
Bu prosesin arxasında yalnız coğrafi mövqe və iqtisadi potensial dayanmır. Əsas amil Azərbaycanın dialoq və əməkdaşlıq siyasətidir. Müxtəlif siyasi mövqelərə malik dövlətləri və liderləri bir araya gətirmək bacarığı ölkənin diplomatik strategiyasının mühüm elementidir.
XIII Qlobal Bakı Forumu bir daha göstərdi ki, müasir dünya mürəkkəb və ziddiyyətli transformasiya mərhələsindən keçir. Geosiyasi rəqabətin artdığı, beynəlxalq institutların zəiflədiyi və qlobal problemlərin mürəkkəbləşdiyi bir dövrdə dialoq platformalarının əhəmiyyəti daha da artır.
Bakı Forumu məhz belə platformalardan biridir. Bu forum yalnız siyasi tədbir deyil; o, qlobal düşüncə mərkəzi, beynəlxalq dialoq platforması və yeni geosiyasi ideyaların formalaşdığı məkan kimi çıxış edir.
Dünya siyasəti dəyişir. Qlobal güc balansı yenidən formalaşır. Belə bir dövrdə müxtəlif sivilizasiyaları, siyasi sistemləri və maraqları bir masa arxasında birləşdirə bilən məkanlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bakı isə, artıq bu məkanlardan birinə çevrilmişdir.
11:38 17.03.2026
Oxunuş sayı: 63
