Dil siyasəti hər zaman Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas qayəsini təşkil edib - Deputat

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına müsahibəsində dövlət dilinin saflığının qorunması barədə danışıb. 

"Əgər biz müstəmləkəçilik illərində dilimizi qoruya bilmişiksə və bizim əcdadlarımız onu bizə əmanət veriblərsə, necə ola bilər ki, biz bu gün dilimizi qorumayaq? Bəzən bilərəkdən, bəzən bilməyərəkdən dilimizə daxil olan xarici kəlmələr - onlar dilimizi zənginləşdirmir və o kəlmələri istifadə edənləri daha ağıllı etmir", - o bildirib. 

"Əgər biz müstəmləkəçilik illərində dilimizi qoruya bilmişiksə və bizim əcdadlarımız onu bizə əmanət veriblərsə, necə ola bilər ki, biz bu gün dilimizi qorumayaq? Bəzən bilərəkdən, bəzən bilməyərəkdən dilimizə daxil olan xarici kəlmələr - onlar dilimizi zənginləşdirmir və o kəlmələri istifadə edənləri daha ağıllı etmir.

"Çox dil bilmək yaxşıdır, mən də onun tərəfdarıyam. Amma sən xarici dillərdə lazım olan vaxtda danış, biz öz dilimizi qorumalıyıq. Xarici kəlmələr dilimizi pozur, zənginləşdirmir və milli kimliyimizi də sarsıdır, damcı-damcı, yavaş-yavaş. Bəlkə də özümüz heç buna fikir vermirik, damcı-damcı sarsıdır. Dil əldən gedəndən sonra, yaxud da ki, pozulandan sonra, ya da başqa dilə tamamilə uyğunlaşandan sonra onda milli kimlik də gedəcək, ondan sonra dövlətçilik də gedəcək, ondan sonra, Allah eləməsin, ölkəmiz də, necə deyərlər, böyük fəlakətlə üzləşə bilər. Ona görə Azərbaycan dilini qorumaq hər birimizin vəzifəsidir. Bunu mən tam əminliklə deyirəm və hamını bu mübarizəyə dəvət edirəm", - deyə dövlət başçısı bildirib.

Ana dili hər bir xalqın milli kimliyini müəyyən edən, onun tarixi yaddaşını, mənəvi dəyərlərini və dövlətçilik ənənələrini nəsildən-nəslə ötürən əsas amildir. Xalqın mövcudluğu, milli bütövlüyü və gələcək inkişafı birbaşa dilin qorunması və yaşadılması ilə sıx bağlıdır. Azərbaycan xalqı əsrlər boyu müxtəlif imperiyalar və müstəmləkəçilik siyasətləri şəraitində yaşasa da, ana dilinə sahib çıxmağı bacarmış, onu milli varlığının əsas dayağı kimi qoruyub saxlamışdır. Bu tarixi davamlılıq xalqımızın gücünün, milli iradəsinin və mədəni dayanıqlığının ən parlaq göstəricilərindən biridir.

Müasir dövrdə qloballaşma proseslərinin sürətlənməsi, informasiya məkanının sərhədsizləşməsi və yad mədəni təsirlərin artması fonunda dil məsələsi daha da aktual xarakter alır. Xüsusilə gündəlik ünsiyyətdə, mediada və ictimai diskursda xarici söz və ifadələrin nəzarətsiz şəkildə işlədilməsi ana dilinin saflığına ciddi təhlükə yaradır. Bu proseslər zahirən təbii və zərərsiz görünsə də, əslində milli kimliyin tədricən aşınmasına, dilin daxili məntiqinin pozulmasına və mədəni yaddaşın zəifləməsinə səbəb olur. Dilin sarsıdılması isə yalnız dilin özü ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə milli şüurun və dövlətçilik düşüncəsinin zəifləməsinə gətirib çıxarır.

Məhz bu baxımdan Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycan dilinin qorunması ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər təkcə dil məsələsinə münasibət deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizlik, milli kimlik və dövlətçilik fəlsəfəsinə dair mühüm çağırış kimi qiymətləndirilməlidir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, əcdadlarımız müstəmləkəçilik dövrlərində belə ana dilini qoruyub gələcək nəsillərə əmanət etmişlərsə, bu gün müstəqil dövlət şəraitində dilimizi qorumaq hər bir vətəndaşın mənəvi və ictimai borcudur. Prezidentin çıxışı cəmiyyətə ünvanlanan açıq mesaj olmaqla yanaşı, hər kəsi ana dilinə qarşı məsuliyyətli davranmağa, milli kimliyimizi qorumaq naminə birgə mübarizəyə səsləyən prinsipial mövqedir.

Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər barədə Crossmedia.az-a danışıb: "Dil siyasəti hər zaman Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas qayəsini təşkil edib. Onun “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında” 12 yanvar 2004-cü il tarixli Sərəncamına əsasən 2004-2008-ci illərdə latın qrafikası ilə çap olunacaq əsərlərin siyahısı hazırlanmışdır. Yaxud 2004-cü il 14 yanvar tarixli “Azərbaycan Milli Ensiklopediyasının nəşri haqqında”, eləcə də 2007-ci il 30 dekabr tarixli “Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrinin Azərbaycan dilində nəşri nəzərdə tutulan əsərlərinin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” sərəncamları ilə ana dilinin həyatımızın bütün sahələrində müfəssəl tətbiqi gerçəkləşib. Dillə bağlı çıxışlarında Prezident İlham Əliyev dəfələrlə qeyd edir ki, “Azərbaycan dili o qədər zəngindir ki, heç bir xarici kəlməyə ehtiyac yoxdur. ... biz əsrlər boyu dilimizi qorumuşuq. Bu gün də qorumalıyıq. Biz Azərbaycan dilinin saflığını təmin etməliyik”. 

Deputat, həmçinin bütün bunların ölkə başçısının Azərbaycan ədəbi dilinə ayrıca diqqət yetirdiyini və dilin taleyini diqqət mərkəzində saxladığını bu istiqamətdə ardıcıl, məqsədyönlü siyasət apardığını qeyd edib: "Xüsusilə Azərbaycan klassiklərinin, ana dilinin saflığı uğrunda məramla çalışan yaradıcı ziyalıların irsinin qorunması və təbliği yönündə gördüyü işlər Prezidentin Azərbaycan milli ruhuna göstərdiyi ən önəmli xidmət olaraq dəyərləndirilməlidir. Yanvarın 5-də, yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibə zamanı ölkə başçısının dillə bağlı etdiyi çağırışları da elə bu kontekstdə - görülən işlərin, aparılan islahatların davamı kimi almalıyıq. Bu müsahibədə də möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyev dil məsələsinə xüsusi toxundu.  Qeyd etdi ki, Azərbaycan dili bizə xalq kimi var olmaq imkanı verib, milli kimliyimizin əsasında dayanıb.  Bu çağırış, əlbəttə ki, ana dilinə həssaslığı artırmağa xidmət edəcək, onun saflığının keşiyində daha əmin, arxayın dayanacağıq. Dilə qarşı müdaxilədə daha mühafizəkar olmaq lazımdır. Sistemli tədqiqatlar da öz yerində. Bu, onsuz da Azərbaycan alimləri tərəfindən daim aparılıb.  Eyni zamanda şair və yazıçıların mətnlərində Azərbaycan dilinin incəlikləri qorunub. İndi buna daha konseptual yanaşılacaq. Çünki Prezident İlham Əliyevin hər çıxışı dillə bağlı yaxşı bir məfkurə dalğası yaradır. Bir daha sübut edir ki, dil həm bir xalqın kimliyinin qoruyucusu, həm də cəmiyyətin formalaşmasının əsas dayağıdır. Onun qorunması və inkişafı yalnız elmi və təhsil sahəsi üçün deyil, milli birliyin və dövlətin davamlılığı üçün strateji məsələdir".

Parlamentari əlavə edib ki, Azərbaycan dilinin qorunması həm dövlət, həm də cəmiyyət səviyyəsində aparılmalı olan mühüm və çoxşaxəli bir prosesdir: "Bunu bir neçə istiqamətdə görüləcək işlərlə uğurlu şəkildə gerçəkləşdirmək olar. Dövlət səviyyəsində tədbirlər təşkil etməklə. Daha sonra elm, texnologiya, hüquq, tibb və digər sahələrdə Azərbaycan dilinə uyğun terminlərin yaradılması və standartlaşdırılması ilə.  Media və reklam nəzarəti mütləqdir. Televiziya, radio, internet və küçə reklamlarında dil normalarına riayət olunmasına ciddi nəzarət olmalıdır. Həmçinin Azərbaycan dilinin süni intellekt, mobil tətbiqlər və axtarış sistemlərində dəstəklənməsi üçün texnoloji layihələrə investisiya qoyulmalıdır. Digər əsas yük dillə bağlı təhsil və elm sahəsində aparılacaq işlərin üzərinə düşür. Tədris keyfiyyətinin artırılması bu gün ən vacib məsələdir. Azərbaycan dili və ədəbiyyatı dərslərində müasir, interaktiv tədris metodlarının tətbiqi lazımdır. Dil müəllimlərinin peşəkar inkişaf proqramları, seminar və treninqlərlə təmin olunmasına ehtiyac var. Amma ən vacib məsələ dərsliklərimizdə ana dilinə olan sevginin bitkin şəkildə olmasıdır. Daha çox öz yazıçılarımızın əsərlərinə yer verilməli, ana dilinin gözəlliklərini, incəliklərini ehtiva edən zövqlü bədii nümunələr dərsliklərdə yer almalıdır. Bu işə kortəbii yanaşmaq olmaz.  Dillə bağlı elmi tədqiqatlar dərinləşməlidir. Dilin tarixi, dialektləri və müasir inkişafı ilə bağlı tədqiqatlara dəstək verilməlidir.  Digər vacib məqam, dilin düzgün işlədilməsini təşviq edən sosial kampaniyalar, televiziya verilişləri və sosial media layihələri hazırlanmalıdır. Yazı müsabiqələri, ədəbi gecələr, gənclər üçün dil mədəniyyəti forumları təşkil olunmalıdır.  Bütün bunlar, əlbəttə ki, məişət səviyyəsində məsuliyyəti istisna etmir. Hər kəsin gündəlik ünsiyyətdə ana dilinə hörmətlə yanaşması, yad sözlərin yersiz istifadəsindən çəkinməsi önəmli məsələdir.Martin Haydegger dili “varlıq evi” adlandırırdı. Bu, doğrudan da, belədir. Xalqın, millətin varoluşunun başlıca şərti, gücü onun dilini qorumaqdır. Bütün yaradıcı resurslar məhz bu amilin yaşarılığına – dilin işığını qorumağa xidmət etməlidir. Səsimizi və sözümüzü gələcək nəsillərə aydın eşitdirmək üçün"! 

Elmir Heydərli