Aktau faciəsinin bir ili: Unudulmayan kədər və cavabsız suallar
Bu gün, 25 dekabr 2025-ci il, Azərbaycan Hava Yollarına (AZAL) məxsus Embraer 190 tipli təyyarənin Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında qəzaya uğramasından tam bir il ötür. Bakıdan Qroznıya uçan reysdə 67 nəfər — 62 sərnişin və 5 ekipaj üzvü olub. Faciə nəticəsində 38 nəfər həyatını itirib, 29 nəfər isə ağır xəsarətlərlə xilas edilib.
Bu hadisə sadəcə aviasiya qəzası deyil. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, təyyarə Rusiya hava məkanında hava hücumundan müdafiə sistemi tərəfindən səhvən vurulub. Ukraynaya qarşı dron hücumlarını dəf etmək məqsədilə aktivləşdirilən “Pantsir-S” sistemi təyyarəyə zərər yetirib, onun hidravlik sistemini sıradan çıxarıb və nəticədə idarəetmə tam itirilib.
Faciənin detalları son dərəcə ürəkdağlayıcıdır. Təyyarə Qroznıya yaxınlaşarkən partlayış səsi eşidilib, gövdəsində çoxsaylı deşiklər əmələ gəlib. Ekipajın peşəkarlığı və fədakarlığı sayəsində təyyarə Xəzər dənizini keçərək Aktauya çatdırılsa da, hava limanından cəmi 3 kilometr aralıda yerə çırpılıb.
Həlak olanlar arasında hər iki pilot — kapitan İqor Kşnyakin, birinci pilot Aleksandr Kalyaninov, eləcə də stüardessa Hökumə Əliyeva var. Onların son ana qədər göstərdiyi qəhrəmanlıq Azərbaycan xalqı tərəfindən yüksək qiymətləndirilib. Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə onlar ölümündən sonra “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adına layiq görülüblər.
Azərbaycan dövləti və AZAL faciədən dərhal sonra zərərçəkənlərə dəstək göstərib. AZAL-ın Nəzarət Şurasının qərarına əsasən, hər bir xəsarət alan sərnişinə 20 min manat, həlak olanların ailələrinə isə 40 min manat birdəfəlik kompensasiya ödənilib. Bundan əlavə, bütün sərnişinlərə qanunvericiliyə uyğun olaraq sığorta ödənişləri ödənildi.
Yaralılar operativ şəkildə xəstəxanalara yerləşdirilib, onların bir qismi Azərbaycana gətirilərək müalicə olunub. Hadisə ilə bağlı Dövlət Komissiyası yaradılıb, xilasetmə əməliyyatlarında iştirak edən şəxslərə dəstək göstərilib. Bu addımlar dövlətin öz vətəndaşlarına göstərdiyi real qayğının təzahürüdür — faciə anından etibarən heç bir ailə tək buraxılmayıb.
Lakin aradan bir il keçməsinə baxmayaraq, faciənin əsas məsuliyyətini daşıyan Rusiya tərəfi hələ də tam cavabdehlik qəbul etməyib. Prezident Vladimir Putin 2024-cü ilin sonunda “Rusiya hava məkanında baş vermiş faciəvi hadisə” ilə bağlı üzrxahlıq etsə də, bu, rəsmi məsuliyyət etirafı anlamına gəlmir.
2025-ci ilin oktyabrında Düşənbədə keçirilən görüşdə kompensasiya ödəniləcəyi vəd edilsə də, bir il ərzində Rusiya dövləti tərəfindən rəsmi üzrxahlıq və ya birbaşa dövlət kompensasiyası həyata keçirilməyib. Ödənilən məbləğlər yalnız sığorta şirkətləri — “AlfaStrakhovanie” və Rusiya Milli Sığorta Şirkəti tərəfindən təmin edilib. Təyyarənin gövdəsi üçün təxminən 25–30 milyon dollar, eləcə də bəzi sərnişinlərə ödənişlər həyata keçirilib. Azərbaycan tərəfi isə açıq şəkildə bildirir ki, bu ödənişlər dövlət məsuliyyəti deyil, sadəcə sığorta öhdəliyidir.
Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb ki, Azərbaycana Rusiyadan gözlənilən addımlar olduqca aydındır: rəsmi etiraf, günahkarların cəzalandırılması və zərərçəkənlərə, ailələrə, eləcə də AZAL-a dövlət səviyyəsində kompensasiya. Bu tələblər beynəlxalq hüquqa və qonşuluq prinsiplərinə tam uyğundur. Lakin bir il keçsə də, istintaq yekunlaşdırılmayıb və gözlənilən addımlar atılmayıb.
Aktau faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxıb. Bu gün həlak olanların xatirəsini ehtiramla yad edir, ailələrinə səbir diləyirik. Eyni zamanda, ədalətin gec-tez bərqərar olacağına, cavabsız sualların cavabını tapacağına ümid edirik.
Bu faciə bir daha xatırladır ki, həyat nə qədər qırılğandır və ədalət nə qədər vacibdir.
Allah rəhmət eləsin. Ruhları şad olsun.
Ayhan
09:47 25.12.2025
Oxunuş sayı: 7105
