Diplom, yoxsa bacarıq: Gələcəyin iş bazarında nə daha vacib olacaq?
Bir vaxtlar yaxşı işə sahib olmağın ən etibarlı yolu universitet diplomu əldə etmək idi. Ali təhsil uğurlu karyeranın açarı, diplom isə insanın bilik və savadının əsas göstəricisi hesab olunurdu. Bəs bu gün diplom hələ də uğurun təminatıdırmı? İşəgötürənlər üçün universitetdə öyrənilən nəzəri biliklər daha vacibdir, yoxsa həmin bilikləri real həyatda tətbiq etmək bacarığı?
Süni intellektin, rəqəmsal texnologiyaların və sürətlə dəyişən əmək bazarının yeni qaydalar müəyyənləşdirdiyi bir dövrdə bu sual getdikcə daha aktual xarakter alır. Artıq təkcə diplomun olması deyil, insanın nəyi bacardığı, problemləri necə həll etdiyi və dəyişikliklərə nə dərəcədə uyğunlaşdığı da diqqət mərkəzindədir. Bir tərəfdə illərlə təhsil alaraq diplom qazananlar, digər tərəfdə isə praktiki bacarıqları və təcrübəsi ilə fərqlənənlər dayanır. Bəs gələcəyin iş bazarında hansı tərəf daha üstün olacaq? Diplom qapıları açan açar olaraq qalacaq, yoxsa real bacarıqlar bu açarı əvəz edəcək? Bəlkə də uğurun əsas şərti bu iki amil arasında düzgün tarazlıq qurmaqdır.
Bu mövzu ilə bağlı Crossmedia.az- a Fəlsəfə doktoru Azərbaycan Gənc Alim Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov açıqlamasında bildirib ki, klassik əmək bazarında ali təhsil müəssisəsi həm bilik verən, həm də həmin biliyi sertifikatlaşdıran yeganə inhisarçı subyekt rolunu oynayırdı:
"Lakin Dördüncü Sənaye İnqilabının diktə etdiyi sürətli texnoloji yeniliklər, süni intellektin istehsalat proseslərinə daxil olması və rəqəmsallaşma dalğası bu yanaşmanı kökündən dəyişdirməkdədir. Bu gün biz artıq tamamilə fərqli bir reallığın şahidlərinə çevrilirik. Belə ki, diplom müasir dünyada uğurun mütləq təminatı olmaq funksiyasını itirir və iş dünyasında güc balansı formal kağız üzərindəki statuslardan real kompetensiyalara doğru sürətlə yer dəyişir. Müasir işəgötürənlər üçün universitet auditoriyalarında illərlə öyrənilən fundamental nəzəri biliklər öz əhəmiyyətini tam itirməsə də, artıq yalnız ilkin şərt rolunu oynayır. İnformasiyanın və elmi materialların internet vasitəsilə cəmi bir neçə saniyəyə əlçatan olduğu bir dövrdə, insan kapitalının dəyəri məlumatın sadəcə yadda saxlanılması ilə deyil, onun emal edilməsi, analitik təhlili və praktik həllərə çevrilməsi qabiliyyəti ilə ölçülür. Şirkətlər bu gün sadəcə bilən deyil, öyrəndiyi nəzəriyyəni sürətlə dəyişən real böhran vəziyyətlərində tətbiq edə bilən, yəni bacaran mütəxəssislərin axtarışındadır. Problem həlletmə, çeviklik, kritik təfəkkür, adaptasiya qabiliyyəti və effektiv kommunikasiya kimi yumşaq bacarıqlar, bəzi hallarda diplom transkriptindəki yüksək qiymətlərdən daha üstün mövqeyə yüksəlir. Çünki statik nəzəriyyə sürətlə köhnəlir, lakin öyrənməyi öyrənmək bacarığı insanı hər zaman rəqabətədavamlı saxlayır. Gələcəyin iş bazarında isə bu tendensiya daha da kəskin və kompromissiz xarakter alacaq. Google, Apple, IBM kimi qlobal texnologiya nəhəngləri, eləcə də aparıcı maliyyə və konsaltinq institutları artıq bir çox istiqamətlər üzrə işə qəbul zamanı ali təhsil sənədi tələb etməyi dayandıraraq, birbaşa praktiki situasiya testlərinə, tətbiqi məsələlərin həllinə, fərdi portfoliolara və real layihə təcrübələrinə üstünlük verirlər. Bununla paralel olaraq ənənəvi 4 illik bakalavr təhsilinə alternativ olaraq çevik, hədəfəyönümlü və qısamüddətli sertifikat proqramları, sahəvi rəqəmsal kurslar sürətlə populyarlaşır. Əmək bazarı artıq uzunmüddətli akademik marşrutları gözləmək istəmir, o, sabahın deyil, bu günün texnoloji problemini dərhal həll edə biləcək funksional kadr tələb edir. Bununla belə, diplomun tamamilə sıradan çıxacağını və ali təhsilin əhəmiyyətini tam itirəcəyini iddia etmək də birtərəfli və yanlış bir yanaşma olardı və mən ali təhsilin önəmini azaltmaq iddiasında da deyiləm. Universitetlər sadəcə bilik ötürən müəssisələr deyil, onlar həm də insanın sistemli təfəkkürünü formalaşdıran, elmi metodologiyanı aşılayan və geniş akademik şəbəkələşmə imkanları təqdim edən fundamental institutlardır. Diplom qapıları açan ilkin açar rolunu müəyyən dərəcədə qoruyub saxlayacaq, lakin bu açar artıq karyerada bir imtiyaz statusu daşımır. O, sadəcə insanın müəyyən intizam daxilində layihələri tamamlamaq potensialını göstərən bir vizit kartına çevriləcəkdir. Qapıdan içəri daxil olduqdan sonra isə uğurun, yüksəlişin və dayanıqlılığın yeganə təminatçısı insanın real, praktiki bacarıqları və ömürboyu təhsil fəlsəfəsinə sadiqliyi olacaqdır. Gələcəyin qalibləri diplomu olanlar deyil, diplomun verdiyi intellektual bazanı real dünyanın praktiki çağırışları ilə sintez edə bilənlərdir".
Nuray Oqtayqızı
14:30 09.10.2026
Oxunuş sayı: 212
