"Uşaq hüquqları haqqında" yeni qanun layihəsi nələri dəyişəcək? - RƏY

Azərbaycanda “Uşaq hüquqları haqqında” yeni qanun layihəsi hazırlanıb. Yeni qanun layihəsi ilə bağlı müzakirələr bir neçə gündür davam edir.Layihə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin təşəbbüsü və iştirakı ilə hazırlanıb və uşaqların hüquqlarının daha da qorunması, onların sosial, təhsil və hüquqi müdafiəsinin gücləndirilməsini hədəfləyir.

Qeyd edək ki, hazırda qüvvədə olan eyni adlı qanun 1998-ci il mayın 19-da qəbul edilmişdi. Hazırlanan yeni layihə isə zamanın tələbləri və beynəlxalq standartlar nəzərə alınaraq uşaqların hüquqlarının daha əhatəli və effektiv şəkildə təmin edilməsini nəzərdə tutur.

Bu barədə Milli Məclisin deputatı Müşfiq Məmmədli Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb: "Azərbaycanda uşaq hüquqları ilə bağlı son dərəcə mühüm bir çox halda dünyada analoqu olmayan “Uşaq hüquqları haqqında” qanun layihəsi Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsində geniş müzakirə olunmuşdur. Müzakirələr zamanı həm yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, həm mərkəzi icra hakimiyyəti strukturlarının nümayəndələrinin, həm də qeyri-hökumət təşkilatlarının, müvafiq sahə üzrə ekspertlərin, eyni zamanda deputatların fikir, rəy və təklifləri dinlənilmişdir. Aparılan ətraflı və konstruktiv müzakirələrin nəticəsi olaraq qanun layihəsi birinci oxunuşda qəbul edilmişdir. Qanun layihəsində olduqca mühüm müddəalar yer alır. Azərbaycan Respublikasının qoşulduğu beynəlxalq konvensiyalar və uşaq hüquqları sahəsində mövcud beynəlxalq hüquqi aktlar üzrə üzərinə götürdüyü öhdəliklərin icrası bu sənəddə sistemli şəkildə əksini tapmışdır. Uşaq hüquqlarının daha səmərəli qorunması, xüsusilə də bu hüquqların icra mexanizmləri, yerlərdə həyata keçiriləcək tədbirlərin çərçivəsi və praktiki mexanizmləri demək olar ki, tam şəkildə müəyyənləşdirilmişdir. Qanun layihəsində çətin həyat şəraitində olan uşaqlar anlayışı, erkən nikahlarla bağlı məsələlər, uşağın qanuni nümayəndəsi, uşağın sosial reabilitasiyası, uşağın üstün mənafeləri kimi əsas anlayışlar dəqiq şəkildə təsbit olunmuşdur. Eyni zamanda, Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun olaraq on səkkiz yaşına çatmamış hər bir şəxsin uşaq hesab edilməsi prinsipi əsas götürülərək, uşaqların hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi mexanizmləri əhatəli şəkildə müəyyənləşdirilmişdir.Bundan əlavə, uşaqlara qarşı fiziki, psixoloji və cinsi zorakılıq formaları qanun layihəsində aydın şəkildə izah edilmiş, bu halların qarşısının alınması, eləcə də preventiv və qoruyucu tədbirlərin həyata keçirilməsi üzrə müvafiq mexanizmlər geniş şəkildə əks olunmuşdur. Övladlığa götürmə, qəyyumluq və himayəçilik məsələləri də qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi baxımından dəqiqləşdirilmişdir. Ən mühüm məsələlərdən biri isə uşaqlarla bağlı dövlət siyasətinin əsas konturlarının tam və aydın şəkildə müəyyənləşdirilməsidir. Hesab edirəm ki, bu konturların dəqiq şəkildə formalaşdırılması uşaq hüquqlarının daha effektiv qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir". 

Deputat, həmçinin qanun layihəsində uşaqların hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsinin hüquqi əsaslarının formalaşdırılması, pozulmuş hüquqlarının bərpası, ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi, hər bir uşaq üçün bərabər imkanların yaradılması, çətin həyat şəraitində olan uşaqların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi əsas prioritetlər kimi müəyyən edilmiş olduğunu bildirib: "Eyni zamanda, uşaqların fiziki, mənəvi və əxlaqi inkişafının təmin olunması, onların vətənpərvərlik, vətəndaşlıq, sülhpərvərlik, milli adət-ənənələrə hörmət ruhunda tərbiyə edilməsi, eləcə də uşaqlarda hüquq mədəniyyətinin formalaşdırılması dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsi kimi təsbit edilmişdir. Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, dövlət hər bir uşağın sosial rifahının təmin olunmasına, habelə sağlamlıqla bağlı hüquqlarının həyata keçirilməsinə birbaşa qarantdır və bu istiqamətdə müvafiq təminatlar verir. Mühüm məsələlərdən biri də bu sahədə fəaliyyət göstərən aidiyyəti qurumların səlahiyyət və funksiyalarının kompleks şəkildə dəqiqləşdirilməsidir. Belə ki, profil orqanı olan Ailə, Qadın və Uşaq Hüquqları üzrə qurumların, o cümlədən Uşaq Məsələləri üzrə müvafiq strukturların, habelə təhsil və səhiyyə sahəsində fəaliyyət göstərən qurumların bu istiqamətdəki fəaliyyətinin aydın şəkildə müəyyənləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, hansı qurumun preventiv tədbirləri həyata keçirməli olduğu, hansı qurumun isə konkret icra mexanizmlərinin tətbiqinə cavabdeh olması məsələlərinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi, hesab edirəm ki, uşaq hüquqlarının daha effektiv təmin olunması baxımından olduqca mühüm əhəmiyyət kəsb edir". 

Məsələ ilə bağlı hüquqşünas Ramil Süleymanov da Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb: "Hər hansı qanunvericilik aktı qəbul edilərkən, həmin sənədin mütləq şəkildə ictimai müzakirəyə çıxarılması vacibdir. Bu prosesdə savadlı hüquqşünaslar, ictimai birliklər və qeyri-hökumət təşkilatları iştirak edərək qanun layihəsini təhlil etməli, ona dair rəy, əlavə və təkliflərini təqdim etməlidirlər. 1998-ci ildə qəbul edilmiş “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu, mahiyyət etibarilə, zəif qanun deyil. Lakin bu sənədin dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması, daha da təkmilləşdirilməsi və müasir reallıqlara cavab verməsi üçün əlavə və düzəlişlərin edilməsi mümkündür və zəruridir. Yeni qanunun qəbul olunmasının hansı zərurətdən irəli gəldiyi əsaslandırılmalı və bu sənədin çağdaş dünyada uşaqların hüquq və öhdəlikləri ilə bağlı yaranmış yeni münasibətləri tənzimləmək məqsədi daşıdığı açıq şəkildə göstərilməlidir. Məsələn, bu gün bir çox ölkədə uşaqların sosial şəbəkələrdən istifadəsi qanunvericiliklə tənzimlənir. Hesab edirəm ki, Azərbaycanda da bu sahədə aydın və hüquqi mexanizmlərin yaradılmasına ehtiyac vardır. Eyni zamanda, bəzi hallarda uşaqlar çox erkən yaşlardan etibarən müəyyən peşə sahələrinə maraq göstərir və gələcəkdə həmin sahənin mütəxəssisi olmaq niyyəti ilə ustaların və peşəkarların yanında yetişdirilirlər. Bu vəziyyət nə tam şəkildə əmək hüquqları çərçivəsinə düşür, nə də məcburi əmək kimi qiymətləndirilə bilər. Buna görə də belə münasibətlərin də yeni qanunda ayrıca tənzimlənməsi zəruridir. Nəticə olaraq, hesab edirəm ki, uşaq hüquqları sahəsində yeni qanunvericilik aktında bir sıra mühüm dəyişikliklər aparılmalı, həmçinin mövcud olmayan, lakin real həyatda mövcud olan münasibətləri əhatə edən yeni hüquqi anlayışlar formalaşdırılmalıdır". 

Elmir Heydərli