Əsrlərlə gizli qalan Petra
Bəzən insanın yaratdığı ən möhtəşəm əsərlər zaman keçdikcə öz yaradıcısından daha uzun ömür sürür. Lakin elə yerlər də var ki, bir vaxtlar insanların gur həyatına şahidlik etsə də, sonradan sanki tarixdən silinərək əsrlərlə səssizliyə qərq olur. Petra da məhz belə sirli məkanlardan biridir.
İordaniyanın cənubunda yerləşən Petra bu gün dünyanın ən məşhur tarixi məkanlarından və “Yeni Dünyanın Yeddi Möcüzəsi” siyahısına daxil edilən abidələrdən biridir. 2007-ci ildə elan olunan siyahıda Petra ilə yanaşı Çin Səddi, Kolizey, Tac Mahal, Maçu-Pikçu, Çiçen-İtsa və Rio-de-Janeyrodakı İsa Məsihin heykəli də yer alıb.
Amma Petranı həqiqətən maraqlı edən təkcə onun möhtəşəm görünüşü deyil. Bu şəhərin ən böyük sirrlərindən biri onun uzun müddət dünya tarixinin kölgəsində qalmasıdır.
Qayalara oyulmuş şəhər
Petra adi şəhər kimi inşa edilməyib. Onun mühüm hissələri birbaşa qırmızımtıl qumdaşına oyulub. Şəhərə daxil olan əsas yol isə dar və möhtəşəm qayalıq keçid – Siq vasitəsilə uzanır.
UNESCO-nun məlumatına görə, Petra tarixdən əvvəlki dövrlərdən məskunlaşıb və sonralar Nabatey sivilizasiyasının paytaxtına çevrilib. Şəhər Ərəbistan, Misir, Suriya-Finikiya istiqamətləri arasında mühüm karvan yollarının kəsişməsində yerləşirdi. Ədviyyat, ipək və digər qiymətli malların daşındığı ticarət yolları Petranın zənginləşməsində mühüm rol oynayıb.
Lakin bu şəhərin ən böyük nailiyyətlərindən biri yalnız qayaları oymaq deyildi
Petra suyun az olduğu quraq ərazidə yerləşirdi. Buna baxmayaraq, qədim Nabateylər yağış sularını toplamaq, saxlamaq və şəhərə paylamaq üçün mürəkkəb kanallar, tunellər, bəndlər və su anbarlarından ibarət sistem qurmuşdular. Məhz bu mühəndislik imkanları səhraya yaxın ərazidə böyük yaşayış məntəqəsinin mövcudluğunu mümkün etmişdi.
Sonra şəhər susdu
Petra uzun müddət regionun mühüm ticarət mərkəzlərindən biri idi. Lakin ticarət yollarının dəyişməsi və bölgədə siyasi-iqtisadi şəraitin dəyişməsi şəhərin əvvəlki əhəmiyyətini itirməsinə səbəb oldu.
Bir vaxtlar tacirlərin, sənətkarların və səyyahların səs-küyü ilə dolu olan Petra tədricən səssizləşdi.
Şəhərin əhalisi azaldı və Petra zaman keçdikcə geniş dünyanın yaddaşından uzaqlaşdı. Qayaların arasında yerləşən bu qədim şəhər sanki özünü tarixdən gizlətmişdi.
Məhz bu səbəbdən Petra haqqında danışarkən “itmiş şəhər” ifadəsinə tez-tez rast gəlmək mümkündür. Halbuki şəhər tamamilə yox olmamışdı. O, sadəcə dünya tarixinin böyük bir hissəsi üçün əlçatmaz və az tanınan məkana çevrilmişdi.
Bir şəhərin yenidən kəşfi
XIX əsrin əvvəllərində avropalı səyyahların diqqəti Petra üzərinə yenidən yönəldi. Qayalara oyulmuş nəhəng fasadlar, məzarlar, məbədlər və şəhərin digər qalıqları dünyanın qədim sivilizasiyalarına olan marağı daha da artırdı.
Bu gün Petra arxeoloqlar və tarixçilər üçün yalnız gözəl abidə deyil. O, qədim insanların şəhərsalma, memarlıq, ticarət və su mühəndisliyi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətləri öyrənmək üçün mühüm mənbədir.
UNESCO Petranı Şərq ənənələri ilə ellinistik memarlığın qovuşduğu unikal memarlıq kompleksi kimi qiymətləndirir. Şəhərdə məbədlər, məzarlar, dini məkanlar, teatr, küçələr, su sistemləri və müxtəlif dövrlərə aid tikililərin izləri qorunub.
Petranın ən böyük möcüzəsi nədir?
Petra haqqında danışanda ilk ağla gələn qırmızı qayalara oyulmuş möhtəşəm fasadlardır. Lakin şəhərin əsl möcüzəsi bəlkə də onun görünüşündən daha dərindir.
Çünki Petra bizə bir həqiqəti xatırladır: böyük sivilizasiyalar yalnız nəhəng tikililər yaratmaqla tarixə düşmür. Onların əsl gücü təbiətin çətinliklərinə uyğunlaşmaq, ticarət yollarını idarə etmək, suyu qorumaq və öz mədəniyyətlərini nəsillər boyu yaşatmaq bacarığında olur.
Bu gün dünyanın hər yerindən turistlər Petraya gəlir. Bir vaxtlar karvanların keçdiyi Siq boyunca indi ziyarətçilər addımlayır. Əsrlər əvvəl tacirlərin gördüyü qayalar bu gün kameraların obyektivlərinə düşür.
Petra isə hələ də öz sirrini qoruyur
Qayaların arasından şəhərə daxil olan hər bir insan əvvəlcə yalnız möhtəşəm bir memarlıq nümunəsi görür. Bir qədər sonra isə anlayır ki, qarşısındakı sadəcə daşdan hazırlanmış tikililər deyil.
Bu, bir vaxtlar səhranın ortasında həyat yaratmış insanların hekayəsidir.
Və bəlkə də Petranın əsl möcüzəsi elə budur: bir şəhər yoxa çıxa bilər, amma onun yaratdığı sivilizasiya yaddaşdan tamamilə silinmir.
00:32 28.08.2026
Oxunuş sayı: 65
