Post-hüquqi dünya və Azərbaycan: İlham Əliyevin səssiz qırmızı xətləri

1. Ermənistanla sülh: Müharibənin bitməsi yox, regionun yenidən yazılması

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 5 yanvar müsahibəsində “Ermənistanla sülh” anlayışı klassik diplomatik məna daşımır. Burada sülh nə humanist jestdir, nə də qarşı tərəfə edilən güzəşt. Bu sülh qalibin qurduğu yeni nizamdır. Prezidentin “biz sülh şəraitində yaşamağı öyrənirik” ifadəsi ilk baxışda yumşaq səslənsə də, əslində çox sərt siyasi məna daşıyır: Azərbaycan tarixində ilk dəfə müharibədən məğlub yox, qalib kimi çıxaraq sülh mərhələsinə daxil olur.

Əliyevin ritorikasında diqqətçəkən əsas məqam budur: sülh təhlükəsizliyin alternativi kimi yox, onun davamı kimi təqdim olunur. Bu, beynəlxalq praktikada nadir yanaşmadır. Əksər hallarda sülh zəifliyin, yorğunluğun və ya məcburiyyətin nəticəsi olur. Burada isə sülh gücün məhsuludur. Prezidentin “biz istəsəydik, dayanmazdıq” fikri Ermənistan üçün deyil, bütün region üçün xəbərdarlıqdır.

Əslində bu sülh konsepsiyası Ermənistanı mərkəzə almır. Ermənistan burada subyekt deyil, obyekt statusundadır. Sülh müqaviləsi, Zəngəzur dəhlizi, kommunikasiya xətləri – bunların hamısı Ermənistanın gələcəyini müəyyən edən alətlərdir, amma qərarverici mexanizm Bakının əlindədir. Rəsmi Bakının mesajı aydındır: Ermənistan sülhü qəbul etmirsə, alternativ ssenariləri Azərbaycan müəyyən edəcək.

Bu nöqtədə mühüm bir strateji məqam üzə çıxır. Prezident sülhü tarixi bağışlama aktı kimi deyil, rasional regional dizayn kimi təqdim edir. Ermənistanla normallaşma emosional barış deyil, iqtisadi, nəqliyyat və təhlükəsizlik arxitekturasının qurulmasıdır. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi sadəcə yol deyil — geosiyasi kiliddir. O, Ermənistanın seçimlərini daraldır və onu regionun periferiyasından mərkəzinə çəkir, amma Bakının şərtləri ilə.

Ermənistanla bağlı ən sərt mesajlardan biri dolayısı ilə verilir: “Biz dayandıq, çünki güclü tərəf dayanmalıdır”. Bu əslində Ermənistan üçün açıq siyasi diaqnozdur. Yəni, Azərbaycan güclüdür, Ermənistan isə, yalnız bu gücün icazə verdiyi çərçivədə mövcud ola bilər. Bu, revanşizmin qarşısını alan psixoloji baryerdir.

Gələcək perspektiv baxımından bu sülh modeli Ermənistan üçün iki yol qoyur: — ya regional iqtisadi sistemə inteqrasiya və tədricən asılılığın azalması, — ya da geosiyasi təcrid və daimi təhlükəsizlik qorxusu.

Prezident Əliyevin strategiyası açıqdır: Ermənistanı düşmən kimi yox, amma alternativsiz qonşu kimi qəbul etdirmək. Bu isə, sülhün ən sərt formasıdır. Çünki bu sülh geri dönüşü olmayan bir vəziyyət yaradır.

İlham Əliyevin təqdim etdiyi Ermənistanla sülh modeli humanitar barış yox, postmüharibə hegemonluğunun hüquqi çərçivəyə salınmasıdır. Bu, regionda yeni status-kvonun təsbitidir və bu status-kvonun mərkəzində Bakı dayanır.

ABŞ ilə münasibətlər: romantik tərəfdaşlıqdan hesablanmış strateji ittifaqa

Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin müsahibəsində ABŞ mövzusu klassik “Qərbə inteqrasiya”, “demokratik yaxınlaşma” və ya “strateji tərəfdaşlıq” terminologiyası ilə izah edilmir. Bu, təsadüfi deyil. Bu çıxışda nə idealizm var, nə liberal dəyərlər ritorikası, nə də emosional diplomatik dil. Burada yalnız hesab, yaddaş və güc balansı var. Əliyev ABŞ ilə münasibətləri artıq “tarixi fürsət”, “müttəfiqlik arzusu” kimi deyil, soyuq, ölçülmüş və geri dönməz maraqlar müstəvisində qurur. Bu, zəiflərin yox, öz yerini tapmış dövlətlərin diplomatik dilidir.

Əliyevin mövqeyi açıqdır: ABŞ ilə münasibətlər asimmetrik olmamalıdır. Azərbaycan nə yardım alan periferiya dövləti, nə də geosiyasi alət rolunda qalmaq niyyətindədir. Bu baxımdan müsahibənin bütün Amerika xətti bir tezis üzərində dayanır: “Bizimlə münasibət qurmaq istəyirsinizsə, bizi əvvəlki kimi oxumayın”.

907-ci düzəlişin xatırladılması sadəcə keçmişin ağrılı səhifəsinə istinad deyil. Bu, Vaşinqtonun institusional yaddaşına yönəlmiş ittihamdır. Əliyev burada Ermənistanı əsas günahkar kimi təqdim etmir. Əksinə, o, ABŞ-ın öz daxili siyasi mexanizmlərini, lobbi sistemini, Konqres–Administrasiya ziddiyyətlərini dolayı yolla ifşa edir. Bu, çox incə mesajdır: “Siz bizi erməni prizmasından oxudunuz və bu oxunuş sizi strateji səhvə apardı”.

Burada ən vacib sətiraltı mesaj budur: Azərbaycan artıq bu tip yanaşmanı qəbul etməyəcək. Yəni keçmiş səhvlər bağlanmadan gələcək əməkdaşlıq mümkün deyil. Bu məqamda Azərbaycan ABŞ-a mənəvi yox, strateji ultimatum verir: Keçmişdə qalıb israr etsəniz, gələcəkdə yeriniz olmayacaq.

Müsahibədə Donald Trump faktorunun xüsusi vurğulanması təsadüfi deyil və bunu şəxsi simpatiya kimi oxumaq ciddi analitik səhv olar. Əliyev Trampı şəxsiyyət kimi yox, idarəçilik modeli kimi önə çıxarır. Burada əsas mesaj ABŞ siyasi elitasınadır: Azərbaycan üçün önəmli olan liderin ideologiyası deyil, reallığı oxuma qabiliyyətidir. Əliyevin Tramp haqqında dedikləri əslində belə oxunmalıdır: “Biz ideoloji romantika ilə yox, praqmatik hesabla işləyən Amerika ilə anlaşa bilərik”.

Bu, ABŞ-ın liberal-ideoloji xarici siyasət xəttinə dolayı tənqiddir. Əliyev açıq demir, amma mesaj aydındır: demokratiya ixracı, dəyər siyasəti və selektiv insan haqları ritorikası regionda işlək mexanizm deyil. Tramp modeli isə, Əliyevin baxışında ideologiyanı arxa plana atan, maraqları önə çəkən bir modeldir və Azərbaycan məhz bu dili qəbul edir. Bu vurğu ilə Bakı ABŞ daxilindəki siyasi düşərgələrə də mesaj göndərir: “Azərbaycan hansı partiya hakimiyyətdədirsə, onunla yox — hansı məntiq hakimdirsə, onunla işləyəcək”.

Ən strateji məqam isə budur: Əliyev ABŞ-Azərbaycan münasibətlərini enerji təhlükəsizliyi mərhələsindən çıxarır. Bu, son dərəcə vacib dönüş nöqtəsidir. Çünki uzun illər Vaşinqton üçün Azərbaycan əsasən neft-qaz kontekstində dəyərli idi. İndi isə Əliyev açıq şəkildə bu çərçivəni dağıdır. Onun sətiraltı mesajı belədir: “Enerji artıq kifayət deyil. Biz daha böyük rol oynayırıq”.

Bu rol nədən ibarətdir?

– Orta Dəhlizin mərkəzi,

– Mərkəzi Asiya ilə Qərb arasında canlı körpü,

– post-Rusiya geosiyasi arxitekturasında sabitləşdirici element,

– təhlükəsizlik, logistika və bağlantı mərkəzi.

Azərbaycan ABŞ-a faktiki olaraq belə deyir: “Əgər siz Avrasiya məkanında davamlı mövcudluq istəyirsinizsə, bu yol Bakıdan keçir”. Bu, Vaşinqtona ünvanlanan çox sərt, amma son dərəcə rasional mesajdır. Burada nə yalvarış var, nə də tərəddüd. ABŞ qarşısında iki seçim qoyulur: — ya Azərbaycanı regional sütun kimi qəbul etmək,

— ya da regionu Çin, Rusiya və alternativ güclərə buraxmaq. Əliyev bu seçimdə vasitəçi rolunu oynamır. O, şərt qoyur. Bu isə artıq asılı dövlətin yox, geosiyasi oyunçuya çevrilmiş aktorun davranışıdır.

ABŞ üçün Azərbaycan nədir?

Əliyev ABŞ ilə münasibətləri emosional tarixdən çıxarıb, strateji gələcəyə bağlayır. Azərbaycan nə anti-Qərb mövqedədir, nə də kor-koranə Qərb tərəfdarıdır. Rəsmi Bakı ABŞ-a belə baxır: lazımlı tərəfdaş, amma alternativsiz deyil.

Bu, Vaşinqton üçün həm fürsət, həm də xəbərdarlıqdır.

Rusiya: adını çəkmədən qoyulan qırmızı xətlər

Prezidentin müsahibəsində Rusiya faktoru açıq şəkildə müzakirə olunmur. Amma bu susqunluq boşluq deyil. Əksinə, bu, ən yüksək səviyyəli siyasi danışıq formasıdır. Çünki böyük dövlətlərə ünvanlanan mesajlar çox vaxt adla yox, məkanla, kontekstlə və vurğuların yoxluğu ilə ötürülür. Bu müsahibədə Rusiya “deyilməyən aktor” kimi mövcuddur və bu mövcudluq təsadüfi deyil.

Burada artıq klassik “balans siyasəti” yoxdur. Balans siyasəti iki tərəfi razı salmağa çalışır. Əliyevin ritorikasında isə, başqa bir mərhələ var: idarə olunan məsafə siyasəti. Yəni Rusiya nə düşmən elan olunur, nə də prioritet tərəfdaş kimi təqdim edilir. O, sadəcə olaraq zəruri məsafədə saxlanılır. Bu, postsovet məkanında çox nadir və riskli, amma artıq mümkün olan bir davranış modelidir.

Əliyevin çıxışında tez-tez səslənən “sabitlik”, “təhlükəsizlik”, “daxili inamın artması”, “cəmiyyətdə sakitlik” kimi ifadələr publisistik baxımdan neytral görünə bilər. Amma siyasi leksikonda bunlar tam nəzarət və daxili suverenlik bərpasının kodlarıdır. Bu terminlər adətən dövlətlər xarici təsir kanallarını minimuma endirdikdə istifadə olunur.

Bu məqam xüsusilə önəmlidir. Çünki son onilliklərdə Rusiya postsovet məkanında təsirini birbaşa hərbi yolla yox, daxili şəbəkələr, media, iqtisadi asılılıq və təhlükəsizlik strukturları üzərindən qoruyurdu. Əliyevin bu terminləri ardıcıl vurğulaması faktiki olaraq belə oxunur: “Bu kanallar artıq işlək deyil”.

Burada Moskvaya ünvanlanan mesaj açıq şəkildə belədir: Azərbaycan daxilində paralel loyallıq mərhələsi bitib.

Əliyevin sətiraltı şəkildə ötürdüyü ən mühüm mesajlardan biri budur: “Azərbaycan artıq post-sovet ölkəsi deyil”.

Bu cümlə əslində geosiyasi status dəyişikliyinin elanıdır. Post-sovet ölkəsi olmaq təkcə keçmişlə bağlı məsələ deyil. Bu, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, dil, elita və qərarvermə mexanizmlərinin xarici mərkəzlərə bağlılığı deməkdir. Əliyev bu müsahibədə göstərir ki, Azərbaycan artıq bu mərhələdən çıxıb.

Bu çıxışda Rusiya ilə bağlı açıq polemika olmaması zəiflik yox, özünə inamın göstəricisidir. Çünki açıq qarşıdurma adətən hələ də təsir dairəsində olan aktorlarla aparılır. Əliyev isə, Rusiyanın təsir imkanlarının obyektiv olaraq daraldığını göstərir və bunun üçün emosional ritorikaya ehtiyac duymur.

Bu kontekstdə Ermənistanın vəziyyəti xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Ermənistan təhlükəsizlik baxımından hələ də Rusiyadan asılıdır. Azərbaycan isə, bu asılılıqdan çıxıb. Bu fərq Kremlin regiondakı əsas “leverage” mexanizmini zəiflədir. Çünki Rusiya üçün əsas güc aləti — təhlükəsizlik asılılığıdır.

Əliyevin müsahibəsində alternativ enerji, nəqliyyat, Orta Dəhliz, Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiya məsələlərinin ön plana çəkilməsi təsadüfi deyil. Bunların hamısı Rusiyanın klassik təsir alətlərini dolayı yolla sıradan çıxaran elementlərdir. Azərbaycan nə qədər çox bağlantı yaradırsa, bir o qədər az asılı olur. Bu isə, Moskva üçün strateji problemdir. Əliyev bunu açıq demir, amma faktiki olaraq belə bir tablo yaradır: “Regionda yeganə funksional mərkəz artıq Bakıdır, Moskva yox”.

Dövlətin daxili nəzarəti, cəmiyyətin birliyi, iqtisadi müstəqillik, alternativ tərəfdaşlıqlar — bunlar hamısı Moskvaya ünvanlanan “qırmızı xətlər”dir. Bu qırmızı xətlər belə oxunmalıdır:

— daxili siyasətə müdaxilə yoxdur,

— təhlükəsizlik üzərindən şantaj yoxdur,

— regional məsələlərdə vasitəçilik monopolu yoxdur.

Rusiya üçün bu çıxışın mənası çox sadə, amma çox ağırdır: “Biz sizi düşmən elan etmirik. Amma artıq sizdən asılı da deyilik”. Bu, açıq qarşıdurmadan daha həssas mesajdır. Çünki bu, bir dövlətin səni artıq zəruri aktor kimi görmədiyini bildirir.

Azərbaycan dili: dilin vurğulanması kimə və niyə idi?

Prezidentin müsahibəsində ilk baxışda texniki və ya nostalji təsiri bağışlayan bir detal var: Azərbaycan dilinin düzgün və səlis istifadə olunmasının xüsusi vurğulanması. Lakin bu detal nə təsadüfidir, nə də sırf mədəni xarakter daşıyır. Bu vurğu dil üzərindən verilən açıq dövlətçilik mesajıdır və əslində müsahibənin ən dərin ideoloji qatlarından birini təşkil edir.

Burada dil ünsiyyət vasitəsi kimi yox, hakimiyyət texnologiyası kimi təqdim olunur. Əliyev üçün dil estetik məsələ deyil; dil dövlətin düşünmə mexanizmi, qərarvermə alqoritmi və suverenlik sərhədidir. Ona görə də, dilə edilən bu vurğu, əslində, siyasi zəifliyin tarixi səbəblərinin diaqnozudur.

1990-cı illər və dil: niyə məhz bu məqam xatırladıldı?

Əliyev 1990-cı illərdə Azərbaycan diplomatiyasının acizliyini izah edərkən təsadüfən dil mövzusuna toxunmur. Bu, retrospektiv tənqid deyil, struktur analizdir. O demək istəyir ki, həmin dövrdə Azərbaycan dövləti təkcə hərbi və iqtisadi baxımdan yox, semantik baxımdan da suveren deyildi.

Diplomatiyada dil bilməmək sadəcə texniki qüsur deyil. Bu, öz marağını başqasının terminləri ilə ifadə etmək məcburiyyətidir. Mesaj burada çox sərtdir: Dilini idarə edə bilməyən dövlət, gündəmini də başqasının dili ilə qurur.

Bu, post-sovet elitaların klassik problemidir. Onlar tez-tez rus, bəzən ingilis, bəzən də ümumiyyətlə özlərinə aid olmayan terminologiya ilə danışır, nəticədə öz maraqlarını da başqasının ideoloji çərçivəsində izah etməyə məcbur qalırlar. Əliyev bu dövrü dil prizmasından tənqid etməklə əslində həmin elitanın zəif dövlətçilik modelini ifşa edir.

Əliyevin verdiyi əsas mesajlardan biri budur: Dil – düşüncədir. Düşüncə – siyasətdir. 

Bu, klassik fəlsəfi tezisin siyasi tətbiqidir. Dövlət öz dilində düşünmədikcə, öz strateji maraqlarını da müstəqil şəkildə formalaşdıra bilməz. Əliyev Azərbaycan dilini önə çəkərkən milli romantizm etmir; o, semantik suverenlik anlayışını praktik siyasətə gətirir.

Semantik suverenlik nədir?

Bu, hadisələri, riskləri, imkanları və təhlükələri öz terminlərinlə adlandırmaq hüququdur. Əgər sən hadisəni başqasının termini ilə adlandırırsansa, artıq onu başqasının məntiqi ilə şərh edirsən. Əliyev bu tələdən çıxışı məhz dil üzərindən göstərir.

Bu vurğu ilk növbədə daxili auditoriyaya, daha dəqiq desək, siyasi-bürokratik elitaya ünvanlanıb. Mesaj açıqdır:

Bu dövlətdə məsul vəzifə daşıyan şəxs öz dilində düşünməli, danışmalı və qərar verməlidir.

Bu, texniki tələb deyil, loyallıq və kompetensiya ölçüsüdür. Dil burada milli kimlik simvolu yox, dövlətə bağlılığın testi rolunu oynayır. Əliyev bununla elitaya belə bir çərçivə qoyur: bu dövlətin adından danışmaq üçün əvvəlcə onun dilini tam mənimsəməlisən.

Bu, həm də populist deyil. Əksinə, elitizmdir. Çünki dil burada kütlə üçün yox, qərarvericilər üçün kriteriyadır.

Dil vurğusunun ikinci ünvanı isə xaricdir. Xüsusilə də post-imperial mərkəzlər. Əliyev açıq deməsə də, mesaj aydındır: Azərbaycan artıq başqasının dili ilə “tərcümə olunan” ölkə deyil. Bu, Rusiyaya da, Qərbə də ünvanlanan mesajdır. Azərbaycan nə rus dilində “izah edilən”, nə də Qərb terminləri ilə “etiketlənən” obyekt olmaq istəmir. O, özünü öz dilində təqdim edən subyektdir. Bu, postsovet məkanında nadir siyasi jestdir. Çünki bir çox dövlətlər hələ də özlərini böyük güclərə tərcümə etdirməklə mövcud olurlar. Əliyev isə, bu mərhələni bağlayır və mədəni suverenliyi siyasi suverenliyin ayrılmaz hissəsinə çevirir.

Əliyev milli suverenliyi artıq yalnız ərazi, ordu və iqtisadiyyatla ölçmür. O, suverenliyi mədəni-semantik mərhələyə qaldırır. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan dövləti artıq özünü qorumaqla yox, özünü ifadə etməklə güclənir. Dil burada müdafiə aləti yox, hakimiyyət alətidir.

“Dünyada hüquq yoxdur”: silah, güc və yeni reallıq

Prezidentin müsahibəsində səsləndirdiyi ən sərt və ən açıq cümlələrdən biri budur: “Bugünkü dünyada beynəlxalq hüquq yoxdur”. Bu cümlə emosional çıxış deyil. Bu, mövcud beynəlxalq sistemin vəziyyətinə qoyulan siyasi diaqnozdur. Əliyev burada nə hüququ inkar edir, nə də anarxiyanı təbliğ edir. O, sadəcə olaraq faktı ifadə edir: beynəlxalq hüquq seçici tətbiq olunan, güclülər üçün elastik, zəiflər üçün isə xatırlanan bir anlayışa çevrilib.

Bu fikir əslində XX əsrin sonundan bəri yığılan geosiyasi təcrübənin yekunudur. Qarabağ məsələsində onilliklər boyu işləməyən qətnamələr, icra olunmayan qərarlar, ikili standartlar Əliyevin bu nəticəyə gəlməsinin səbəbi deyil — sübutudur.

Əliyevin mesajı açıqdır: dövlətlər artıq beynəlxalq hüquqa arxalanaraq təhlükəsizliklərini qoruya bilmirlər. Onlar öz güclərinə, müttəfiqlərinə və real imkanlarına güvənməyə məcburdurlar. Bu, klassik realizm məktəbinin XXI əsrdə yenidən dominant olması deməkdir. Reallıq budur: “Əgər hüquq işləmirsə, hüququnu özün qorumağa məcbursan”.

Bu, nə militarist çağırışdır, nə də ekspansionist iddia. Bu, təhlükəsizlik reallığının qəbuludur. Burada əsas fərq ondadır ki, Azərbaycan bu reallığı gecikərək yox, vaxtında qəbul edir.

Müsahibədə silah istehsalına, hərbi sənayeyə və texnoloji imkanlara vurğu çoxları tərəfindən səthi şəkildə “militarizasiya” kimi oxuna bilər. Amma bu, ciddi analitik səhv olar. Əliyevin silah istehsalına yanaşması hücum planı deyil — strateji sığortadır. Əliyevin sətiraltı mesajı budur: “Əgər sabah silah bazarları bağlanarsa, embarqolar tətbiq edilərsə, Azərbaycan özünü müdafiəsiz qoymayacaq”.

Bu, postsovet məkanında çox az dövlətin bacardığı strateji baxışdır. Çünki əksər ölkələr hələ də təhlükəsizliklərini kənar tədarükçülərin siyasi iradəsinə bağlayıblar. Əliyev isə bu asılılığı minimuma endirməyə çalışır. Silah istehsalı burada güc nümayişi deyil, asılılıqdan çıxış mexanizmidir.

Əliyevin türk dövlətləri ilə hərbi əməkdaşlıq ideyasını da bu kontekstdə oxumaq lazımdır. Burada məqsəd yeni NATO, yeni Varşava Müqaviləsi və ya klassik hərbi blok yaratmaq deyil. Əksinə, bu əməkdaşlıq çevik, situativ və önləyici təhlükəsizlik modeli təklif edir. Əliyev açıq demir, amma konseptual olaraq belə bir model qurur:

— ortaq təlimlər,

— texnologiya mübadiləsi,

— qarşılıqlı operativ uyğunluq,

— siyasi həmrəylik.

Bu, “kollektiv hücum” modeli deyil. Bu, kollektiv caydırıcılıq modelidir. Yəni müharibə ehtimalını artırmaq yox, onu bahalı və mənasız etmək strategiyasıdır.

Burada ən incə və ən dərin nöqtə Əliyevin etik mövqeyidir. O, açıq şəkildə bildirir ki, Azərbaycan istəsəydi, daha irəli gedə bilərdi, amma getmədi. Bu, gücdən imtina yox, güc üzərində nəzarətdir. Əliyevin yanaşması klassik realizmdən bir addım irəlidir. Bu, etik realizm modelidir: güc var, amma o, məsuliyyətlə idarə olunur. Bu isə, müasir dünyada çox nadir liderlik xüsusiyyətidir. Rəsmi Bakı demək istəyir: “Gücüm var deyə hər şeyi etmirəm. Amma gücüm olmasa, heç nəyi qoruya bilmərəm”.

İlham Əliyev dünyanı idealist yox, olduğu kimi oxuyur. Və Azərbaycanı bu reallığa uyğun hazırlayır. Burada məqsəd müharibə yox, müharibənin qarşısını almaqdır. Amma bu yalnız o zaman mümkündür ki, sən zəif yox, hazırlıqlı olasan. Bu baxımdan sülh artıq hüquqi sənədlərlə yox, güc balansı ilə qorunur. Əliyev bunu açıq deyir və bunun məsuliyyətini də üzərinə götürür. Bu, qorxulu mesaj deyil. Bu, ayıq mesajdır.

Bu müsahibə göstərir ki, İlham Əliyev artıq hadisələrə reaksiya verən lider deyil. O, postmüharibə dünyanın qaydalarını oxuyan və ona uyğun dövlət modeli quran liderdir. Ermənistanla sülh – nəzarətli, ABŞ-la münasibətlər – hesablanmış, Rusiya ilə əlaqə – məsafəli, dil – suverenlik aləti, silah – təhlükəsizlik zəmanətidir. Bu, emosiyaların yox, strategiyanın müsahibəsidir.