Cəmiyyət

Z nəsli niyə yaşamadığı 80-ci illər üçün darıxır? – Professor Əbülfəz Süleymanlıdan “sintetik nostalji” izahı

Son dövrlərdə sosial şəbəkələrdə 1980-ci illərin estetikası yenidən populyarlıq qazanıb. Süni intellekt vasitəsilə hazırlanan retro fotolar, köhnə fotoalbomları xatırladan görüntülər, kasetlər, vinil valları, həmin dövrün geyim və saç üslubları xüsusilə Z nəsli arasında geniş maraq doğurur. Maraqlıdır ki, bu tendensiyanın əsas iştirakçılarının böyük bir hissəsi 80-ci illəri heç yaşamayıb.

Üsküdar Universitetinin Sosiologiya kafedrasının professoru Əbülfəz Süleymanlı Türkiyənin“Türkiye” qəzetinə verdiyi müsahibəsində bu tendensiyanı yalnız keçmişə maraq və ya sosial mediada populyarlaşmaq istəyi ilə izah etməyin doğru olmadığını bildirib. Onun fikrincə, burada müasir rəqəmsal həyat tərzinə qarşı formalaşan daha dərin sosial və psixoloji ehtiyaclar özünü göstərir.

Əbülfəz Süleymanlı bu fenomeni “sintetik nostalji” anlayışı ilə izah edir. Onun sözlərinə görə, bu gün gənclər heç vaxt yaşamadıqları bir dövr haqqında ailə hekayələri, filmlər, musiqilər, televiziya serialları, arxiv görüntüləri və indi də süni intellekt vasitəsilə özlərinə xüsusi bir keçmiş təsəvvürü yaradırlar.

Professor qeyd edir ki, gənclərin 80-ci illərə marağının arxasında həmin dövrlə əlaqələndirilən səmimiyyət, qonşuluq münasibətləri, ailə birliktəliyi, üz-üzə ünsiyyət və həyatın daha yavaş ritmi dayanır. Rəqəmsal dünyada böyüyən Z nəsli texnologiyadan imtina etmək istəmir, əksinə, texnologiyanın həyatın bütün sahələrini zəbt etmədiyi bir tarazlıq axtarır.

Süleymanlının fikrincə, sosial şəbəkələrdə fasiləsiz bildirişlər, qısa videolar, daim yenilənən informasiya axını və başqaları ilə müqayisə olunmaq hissi zaman keçdikcə rəqəmsal yorğunluq və zehni doymuşluq yaradır. Bu səbəbdən bir vaxtlar köhnəlmiş hesab olunan kaset, vinil, çap kitabı, analog foto və üz-üzə söhbət kimi elementlər yeni nəslin gözündə yenidən dəyər qazanır.

Maraqlıdır ki, rəqəmsal texnologiyaların yaratdığı ideal və qüsursuz görüntülərin fonunda köhnə fotolardakı solğun rənglər, cızıqlar və texniki qüsurlar artıq “qüsur” deyil, bir növ gerçəklik və autentiklik simvolu kimi qəbul edilir.

Professor bununla yanaşı, keçmişin həddindən artıq romantikləşdirilməsinin müəyyən risklər daşıdığına da diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, bugünkü sosial mediada yaradılan estetik 80-ci illər təsviri ilə həmin dövrün real sosial həyatı eyni deyil.

“20 yaşlı bir gənc ailə xatirələri, dövrün musiqisi və serialları vasitəsilə beynində çox canlı bir 80-ci illər obrazı yarada bilər. Lakin burada seçici yaddaş mexanizmi işə düşür. Dövrün iqtisadi və sosial çətinlikləri arxa plana keçir, səmimiyyət, qonşuluq, ailə birliktəliyi və daha yavaş həyat ritmi isə ön plana çıxır”, – deyə Əbülfəz Süleymanlı bildirib.

Bu baxımdan, Z nəslinin 80-ci illərə marağını sadəcə retro dəbi kimi deyil, müasir cəmiyyət haqqında müəyyən mesajlar verən sosial göstərici kimi də qiymətləndirmək mümkündür. Gənclərin keçmişdən seçdiyi əsas elementlər əslində köhnə əşyaların özü deyil, aidiyyət, səmimiyyət, proqnozlaşdırıla bilən həyat, yavaşlıq və real insan münasibətləridir.

Beləliklə, sosial mediada geniş yayılan 80-ci illər trendi bir tərəfdən süni intellektin yaratdığı yeni vizual mədəniyyətin məhsulu olsa da, digər tərəfdən rəqəmsal dövrdə yaşayan insanın daha “real”, daha yavaş və daha insani münasibətlərə duyduğu ehtiyacın göstəricisinə çevrilir.

Nigar Xəlilli

🖨 Çap et

13:32 15.09.2026

Oxunuş sayı: 303