Avropa

Ərdoğan NATO-nun yeni baş katibi olur?

Son zamanlar Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bütün dünyada reytinqi daha da artıb. Rəsmi Ankaranın ayrı- ayrı regional böhranlarda ortaya qoyduğu prinsipial mövqe bu dövlətin nüfuzunu daha da artırır. Bunun fonunda Ərdoğanın NATO-nun yeni baş katib olacağına dair iddialar səslənir. Hətta bəzi ehtimallara görə bu barədə müvafiq qərar NATO-nun iyulun yeddisində Türkiyədə keçiriləcək toplantısında qəbul ediləcək.

Türkiyəli politoloq Cantürk Caner bu barədə fikirlərini Crossmedia.az-la bölüşüb: “Cənab Ərdoğanın NATO-nun Baş katibi olması nəzəri cəhətdən mümkündür. Çünki NATO-nun Baş katibi üzvlərin konsensusu ilə seçilir. Lakin, praktikada, bugünkü şərtlər altında bu ehtimal çox aşağıdır və hətta bunun "zirvə görüşündə müzakirə edilməsi" barədə söhbətlər olsa belə, bu, daha çox Türkiyənin NATO daxilində təsirini artırmaq kimi başa düşülməlidir. Niyə bu, zəif bir ehtimaldır? Birincisi, ona görə ki, NATO-nun hazırkı Baş katibi Mark Rutte 1 oktyabr 2024-cü ildə vəzifəyə başlayıb. NATO-nun öz veb saytında Ruttenin vəzifədə olduğu açıq şəkildə bildirilir. NATO-nun Baş katibi adətən üzv hökumətlər tərəfindən ilkin dörd illik müddətə təyin olunur və bu müddət qarşılıqlı razılıqla uzadıla bilər. Beləliklə, Ruttenin səlahiyyət müddəti 2028-ci ilə qədər davam edir. Buna görə də, Ərdoğanın 7-8 iyul 2026-cı il tarixlərində Ankara NATO Zirvə görüşündə Ruttenin yerini tutması kimi bir gündəm NATO-nun normal fəaliyyəti ilə uyğun görünmür”.

O, bildirib ki, ikinci mühüm amil aktiv siyasi liderlikdən “təqaüdə” keçiddir: “NATO Baş Katibləri ümumiyyətlə keçmiş baş nazirlər, xarici işlər/müdafiə nazirləri və ya keçmiş yüksək vəzifəli siyasətçilər arasından seçilir. Niderlandın keçmiş Baş naziri kimi Rutte bu modelə uyğundur. Digər tərəfdən, cənab Ərdoğan hazırda Türkiyə Prezidentidir. NATO Baş Katibi vəzifəsi bir ölkənin aktiv liderinin eyni vaxtda tuta biləcəyi vəzifə deyil. Hüquqi cəhətdən "yox" demək asan deyil, çünki NATO seçkiləri əsasən konsensusa əsaslanır; lakin siyasi adət baxımından aktiv, qütbləşən və güclü bir icraçı liderin NATO-nun "vasitəçi bürokrat-siyasətçisi" rolunu öz üzərinə götürməsi o qədər də real deyil”.

C.Canerin fikrincə, üçüncü məqam Avropanın mümkün konsensusla bağlı ehtimal olunan mövqeyidir: “Dediyim kimi, Alyansda qərarlar konsensusla qəbul edilir. Baş Katibin seçilməsi də üzv dövlətlərin ortaq razılığına əsaslanır. NATO özü bildirir ki, üzvlər qərarları konsensusla qəbul edirlər. Ruttenin seçilməsi də Şimali Atlantika Şurasının qərarı ilə qəbul edilib. Buna görə də, cənab Ərdoğanın baş katib olması üçün tam konsensusa ehtiyac var”.

Analitik iddialara da aydınlıq gətirib: “ “Röyters”-in məlumatına görə, cənab Ərdoğan bildirib ki, 7-8 iyul 2026-cı il tarixlərində keçiriləcək Ankara NATO Zirvəsində Ağ Ev rəhbəri Donald Trampla ikitərəfli görüş ehtimal olunur. Sammitdə 32 NATO lideri və Körfəz və Asiya-Sakit Okean tərəfdaşlarından nümayəndə gözlənilir. Əsas mövzulardan biri müdafiə xərcləri və yükün bölüşdürülməsi olacaq. Bu atmosferdə cənab Ərdoğanın "NATO-da mərkəzi mövqe tutduğu" təəssüratını yaratmaq cəhdi də mümkündür. Xəbərlərdə Trampın Ankara Zirvəsində iştirakına Ərdoğanla münasibətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə təsir etdiyi göstərilir. Eyni zamanda, Ruttenin Trampı sakitləşdirməyə çalışdığı və NATO daxilində İran müharibəsi, yükün bölüşdürülməsi və Avropanın mövqeyi kimi məsələlərlə bağlı gərginliyin artdığı bildirilir. Bu, Türkiyənin NATO daxilində danışıqlar gücünü artırmaq üçün bir addım ola bilər. Mən bu iddianı həqiqi namizədlik prosesi kimi deyil, Türkiyənin NATO daxilində danışıqlar gücünü psixoloji cəhətdən artırmaq üçün bir bəyanat kimi şərh edərdim. Ankara Zirvəsindən əvvəl bir neçə mesaj çatdırıla bilər. Birincisi, Türkiyə artıq sadəcə "müxalif müttəfiq" deyil, NATO-nun gələcəyini formalaşdıran mərkəzi bir ölkədir.

Buna görə də, cənab Ərdoğanın NATO-nun baş katibi olma ehtimalı bugünkü məlumatlarla real deyil. Lakin bu iddia əsassız deyil. Əsl məsələ cənab Ərdoğanın həmin kürsüdə oturub-oturmayacağı deyil. Bu, Türkiyənin NATO daxilində Ankara Zirvə Görüşü vasitəsilə "periferik ölkə" kimi deyil, "mərkəzi danışıqlar aparan aktyor" kimi mövqeyidir. Daha aydın desək: bu iddia, çox güman ki, təyinat ssenarisi deyil, güc nümayişidir. Məqsəd cənab Ərdoğanın NATO-nun baş katibi olması deyil. Bu, Ərdoğanı NATO-nun yeni istiqamətində əvəzolunmaz bir fiqur kimi təqdim etməkdir. Bu iddianı kimin başlatması, məsələni daha da qaldırmaq üçün qəsdən edilən bir cəhd kimi qəbul edilməlidir”.

🖨 Çap et

15:44 26.06.2026

Oxunuş sayı: 69