Hantavirus bioloji silahdır? - Türkiyəli mütəxəssislə müsahibə
Son zamanlar hantavirusla bağlı deyilənlər dünyanı yenidən qorxuya salıb. Səhiyyə işçiləri bunun təbii virus olduğunu desələr də, əksini, yəni xəstəliyin laboratoriyalarda hazırlandığını və bioloji silah olduğunu iddia edənlər də var. Xüsusilə siyasi analitiklər bu versiyanı gündəmdə saxlayırlar.
Türkiyəli politoloq Cantürk Caner bu barədə Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb:
- Sizcə, son zamanlar haqqında çox müzakirələr aparılan hantavirus bioloji silah ola bilər?
- Hantavirus milyonlarla ildir təbiətdə mövcud olan və gəmiricilərdə rast gəlinən bir virusdur. Elmi məlumatlar göstərir ki, hantavirus bioloji silah olmaq potensialından çox uzaqdır: Effektiv bioloji silahın ən vacib xüsusiyyətlərindən biri onun asanlıqla yayıla bilməsidir. Lakin, hantavirusun insandan insana ötürülməsi çox çətindir və yalnız Andes virusu kimi çox spesifik növlərdə, son dərəcə yaxın və uzunmüddətli təmas tələb edən vəziyyətlərdə müşahidə olunur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) gəmi epidemiyası ilə bağlı məlumatları da bunu təsdiqləyir: Virus sərnişinlər arasında geniş yoluxmaya səbəb olmayıb. İkincisi, silah onu istifadə edən tərəfə təsir etməməlidir. Hantavirusun yüksək ölüm nisbətinə qarşı effektiv peyvənd və ya müalicə yoxdur. Bu virusdan istifadə etməyə çalışan aktoor öz hərbçilərini riskə atır. Üçüncüsü, Hantavirus havada asılı qalaraq uzun məsafələrə yayıla bilməz. Effektiv ötürülmə üçün birbaşa təmas və ya çox yaxınlıq vacibdir. Bu, onu müasir müharibə şəraitində aşağı strateji dəyərə malik təsirsiz bir agentə çevirir. Məlum olduğu kimi, İspaniyanın Tenerife sahillərində Hondius gəmisindəki şəxslər arasında qızdırma və sürətlə irəliləyən tənəffüs çatışmazlığı halları aşkar edilmişdir. Əsasən yoluxmuş gəmiricilərin, o cümlədən siçanlar və siçovulların sidiyi, nəcisi və ya tüpürcəyi ilə çirklənmiş tozun inhalyasiyası yolu ilə ötürülür. İnsandan insana ötürülmə: Nadir olsa da Cənubi Amerikadan olan Andes ştammı kimi bəzi ştammların insandan insana ötürüldüyü qeydə alınmışdır. Xəstəlik qızdırma, əzələ ağrıları, zəiflik, öskürək və nəfəs darlığı ilə başlayır və kəskin tənəffüs çatışmazlığına qədər irəliləyə bilər. Xüsusi antiviral yoxdur; xəstəxana şəraitində dəstəkləyici müalicə mümkündür.
- Bu virusun ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfəri ərəfəsində meydana çıxması, sizcə, təsadüfdür?
- Donald Trampın Çinə səfəri virusun yayılmasından təxminən bir ay sonra baş tutdu. Lakin gəmi ilə bağlı hadisələr daha əvvəl, 2026-cı ilin aprel ayının əvvəllərində başladı. Prezident Tramp hantavirusun asanlıqla ötürülmədiyini bildirərək vəziyyəti kiçiltməyə çalışdı. O, həmçinin bəzi media orqanlarında hantavirusun mənşəyi ilə bağlı spekulyativ açıqlamalar verdi. Lakin bu açıqlamalarla Çinə səfərinin vaxtı arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən edən konkret dəlil yoxdur.
- Xatərlayırsasınızsa, vaxtı ilə COVİD- 19-la bağlı da deyilirdi ki, bu, ABŞ-nin Çin iqtisadiyyatına zərbə vurması üçün silahdır...
- COVID-19 pandemiyası zamanı mənşəyindən tutmuş peyvəndlərin hazırlanmasına qədər çoxsaylı fərziyyələr ortaya atıldı. Onların ən məşhurlarından biri ABŞ-ın virusu Çin iqtisadiyyatını zəiflətmək üçün yaydığı iddiasıdır. Başqa ehtimallarda isə Çinin və ya ABŞ-nin pandemiyanın qəsdən yayıldığını iddia edilirdi. Lakin bu günə qədər bu iddiaların heç birini dəstəkləyən heç bir elmi və ya konkret dəlil təqdim edilməyib. Pandemiyanın yaratdığı qeyri-müəyyənlik bu cür əsassız şayiələrin ortaya çıxması üçün münbit zəmin yarada bilər. Buna görə də bu məsələdə birbaşa əlaqə qurmaq çətindir. Dünya əhalisi artıb, texnoloji inkişaflar və nəqliyyat şəbəkələrinin sayının və növünün artması dünyada yaşanan problemlərin qısa müddətdə qlobal miqyaslara çatmasına səbəb olur. Dünya artıq düşünüləndən daha kiçikdir və xüsusən də bu kimi epidemiyalar həmişə mümkün olduğundan, ölkələrin bu mövzuda ciddi tədbirlər görməsi vacibdir.
18:18 16.05.2026
Oxunuş sayı: 67
