Yaxın Şərq

ABŞ və İran "gözə kül üfürür"?: Şərh

ABŞ ilə İran arasında əldə olunan iki həftəlik atəşkəs razılaşması beynəlxalq siyais gündəmi zəbt etməkdə davam etməkdə. Siyasi analitiklərin fikirləri müxtəlifdir. Bəziləri düşünür ki, bu razılaşma davamlı sülh üçün təməl rolunu oynaya bilər. Bəziləri isə, əksini iddia edir və deyirlər ki, tərəflərdən ən azı biri “nokaut zərbəsi” üçün toparlanır.

Bursa Uludağ Universitetinin professoru, politoloq Mehmet Yüce bu barədə Crossmedia.az-a danışıb: “Əvvəla, bu atəşkəsi yekun sülh razılaşması kimi deyil, nəzarətli deeskalasiya pəncərəsi kimi görmək daha real yanaşma olardı. Çünki razılaşma daimi siyasi razılaşma deyil; Reuters, AP və digər mənbələrə görə, bu, iki həftəlik, şərti və müvəqqəti atəşkəsdir. Atəşkəsin mərkəzində təkcə hərbi əməliyyatların dayandırılması deyil, həm də Hörmüz boğazının yenidən açılması və tərəflər arasında danışıqlar üçün yeni bir əsasın yaradılması dayanır. Bundan əlavə, atəşkəs elan edildikdən dərhal sonra yerdə hücumların və raket xəbərdarlıqlarının davam etməsi vəziyyətin nə qədər kövrək olduğunu göstərir.

“Gözlənilən nəticə oldumu?” sualına cavab olaraq deyə bilərəm ki, qismən bəli, amma bu formada bunun tam olaraq gözlənildiyi kimi olduğunu deyə bilmərik. Son günlərdə hərbi eskalasiyanın nəticələri xeyli artmış və enerji bazarlarına, dəniz ticarətinə və regional təhlükəsizliyə təzyiq artmışdır. Buna görə də, tərəflərin bir nöqtədə taktiki fasiləyə doğru irəliləyəcəyi gözlənilən idi. Lakin bu atəşkəsin Pakistanın vasitəçiliyi ilə və Hörmüz şərtinə əsaslanan son anda iki həftəlik müvəqqəti formul kimi ortaya çıxması daha çox "məcburi praqmatizm" görünüşü verir. Demək olar ki, bu, etibar üzərində qurulan sülhdən daha çox daha böyük bir müharibəni müvəqqəti olaraq təxirə salan müvəqqəti həlldir. Mövcud məlumatlar göstərir ki, davamlı sülhə nail olmaq çətindir, lakin qeyri-mümkün deyil. Bunun üç səbəbi var. Birincisi, İran tərəfi davamlı sülh üçün ABŞ hücumlarının tamamilə dayandırılması, onların təkrarlanmayacağına dair zəmanətlər və zərərin ödənilməsi kimi ilkin şərtlər qoyur. İkincisi, nüvə dosyesi və regional proksi aktyorlar kimi fundamental fikir ayrılıqları hələ həll olunmayıb. Üçüncüsü, mövcud atəşkəsin əhatə dairəsi məhduddur. Məsələn, bəzi xəbərlərdə onun Livan teatrını əhatə etmədiyi xüsusi olaraq bildirilir. Bu, regional münaqişə əlaqələrinin yenidən bir-birinə qarışma riskini artırır.

O bildirib ki, bu atəşkəsin davamlılığı hərbi sükutdan daha çox siyasi danışıqlar arxitekturasından asılıdır: “Əgər tərəflər iki həftəlik müddətdən, həqiqətən də, "pilləkən" kimi istifadə etsələr, yəni dəniz təhlükəsizliyi, sanksiyalar, qarşılıqlı çəkindirmə və nüvə çərçivəsi kimi məsələlər üzrə mərhələli yol xəritəsi yarada bilsələr, atəşkəs uzadıla bilər. Lakin tərəflər bundan yalnız mövqeyini dəyişmək və daxili ictimai rəy üçün vaxt qazanmaq vasitəsi kimi istifadə etsələr, münaqişənin pozulması ehtimalı yüksəkdir. Hazırkı vəziyyət kövrək atəşkəsə və davamlı sülhdən daha çox çətin danışıqlar dövrünə işarə edir. Bəli, bu inkişaf müsbət fürsətdir, lakin hələlik təsəlliverici bir həll yolu deyil. Gözlənilən o idi ki, tərəflər sonda masa arxasına qayıdacaqlar; gözlənilməz olan isə bunun nə qədər qısamüddətli, şərti və kövrək olması idi. Burada ən uyğun yanaşma nikbinlikdən daha çox ehtiyatlı ümiddir”.

🖨 Çap et

18:17 09.04.2026

Oxunuş sayı: 99