Türkiyəli ekspertlə sensasional müsahibə: İranda sui- qəsdlər davam edə bilər - MÜSAHİBƏ
Fevralın 28-də İsrail və ABŞ-nin İrana hücumu nəticəsində Yaxın Şərqdə balans tamamilə dəyişdi. Bu, əslində çoxdan gözlənilən ssenari idi. Müharibənin ilk günlərində İrana dəqiq zərbələr endirildi, ölkənin hərbi - siyasi elitasının ən ciddi üvzləri, o cümlədən Ali dini lider Seyid Əli Xamneyi öldürüldü. Bu, İran daxilindəki gərginliyi daha da artırdı.
İndi əsas susal proseslərin hansı məcra ilə inkişaf edəcəyidir.
Türkiyəli beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Fikret Birdişli bu barədə Crossmedia.az-ın suallarını cavablandırıb:
- Sizcə, İsrail və ABŞ-nin İrana hücumu gözlənilən idi?
- İsrail və İran arasındakı düşmənçilik uzun müddətdir mövcuddur. Həmçinin ABŞ ilə İran arasındakı gərginlik də yeni məsələ deyil. Lakin Suriyada rejimin devrilməsindən və İranı dəstəkləyən və ya dəstəkləməsi ehtimal olunan Hizbullah kimi proksi qüvvələrin zəifləməsindən bəri İran ən həssas dövrünü yaşayır. Bundan əlavə, daxili müxalifətin artması İran rejiminin həm daxili, həm də beynəlxalq səviyyədə ciddi problemlərlə üzləşməsinə səbəb olub. Üstəlik, İsrail ilə İran arasındakı son münaqişə İsrail üçün həm İranın müdafiə strategiyalarını qiymətləndirmək, həm də onun cavab vermə qabiliyyətlərini anlamaq baxımından əhəmiyyətli bir sınaq oldu. İnanıram ki, İsrail də bu münaqişələr zamanı öz sistemindəki zəif cəhətləri görmək imkanı əldə etdi və o vaxtdan bəri gizli şəkildə bu boşluqları aradan qaldırmağa hazırlaşır. Bütün bunları, eləcə də son İsrail-İran münaqişəsindən sonra İranın azalan hərbi təchizatını nəzərə alaraq, həm ABŞ, həm də İsrail üçün tarixi fürsət aranıb: İndi və ya heç vaxt! Bəli, bütün bu məlumatları və ABŞ-nin Körfəzdə kütləvi şəkildə güclənməsini nəzərə alsaq, belə bir hücum gözlənilirdi.
- Bəzi analitiklərə görə, Türkiyə İsrailin növbəti hədəfi ola bilər. Siz bu barədə nə düşünürsünüz?
- Türkiyə bu vəziyyətdə İranla müqayisə edilə bilməyən bir ölkədir. Əvvəla, Türkiyə NATO ölkəsidir. Təxribat olmadan həyata keçirilən hücum NATO-nun 5-ci maddəsinin aktivləşdirilməsini zəruri edərdi. Bu halda, məsuliyyətlərdən biri ABŞ-ın üzərinə düşərdi. İkincisi, Türkiyə hava qüvvələri və hava hücumundan müdafiə baxımından İsraildən bir qədər geri qalsa da, dinamik ordusu, Suriya və İraqdakı əməliyyatlarından qazandığı hazırlıq və təcrübəyə görə İranla müqayisə edilə bilməyən bir vəziyyətdədir. Buna görə də İsrail qəfil hücum edib Türkiyəyə lokal ziyan vursa, bu üstünlüyü tez bir zamanda itirərdi. Türkiyə ordusu bölgədəki əməliyyatları səbəbindən yaxşı təlim keçmiş və hazırlıqlıdır. Bundan əlavə, İran quru yolu ilə İsrailə çata bilmir, lakin Türkiyə Suriya və dəniz qüvvələri vasitəsilə asanlıqla İsrailə çata bilər. Bu halda İsrail böyük bir məğlubiyyətə uğrayacaq. Buna görə də, Türkiyəyə hücum iddiaları onun nüfuzuna xələl gətirmək cəhdlərindən və fərziyyələrdən başqa bir şey deyil. Bu baxımdan düşünmürəm ki, İsrailin belə bir məqsədi var. Amma İranla müharibə qarşı tərəflərin gözləntilərinə uyğun olaraq başa çatarsa, İsrail regionda əhəmiyyətli bir aktora çevriləcək. Bu halda,Türkiyə İsrail və Yaxın Şərq siyasətini və strateji məqsədlərini ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirməli olacaq.
- Bu proseslərin sonunda Cənubi Azərbaycanın müstəqil olacağını düşünürsünüz?
- Bu prosesin sonunda nə baş verəcəyi müharibənin gedişatından asılıdır. ABŞ hökumət qurumları bəzi yüksək səviyyəli liderləri və nüvə obyektlərinin böyük bir hissəsini məhv edib şəhərlərə və mülki əhaliyə hücum etmədən geri çəkilərsə, İranda daxili iğtişaşlar və rejim əleyhdarları vasitəsilə rejim dəyişikliyi ehtimalı var. Bu baş verərsə və ya müharibənin gedişatından belə bir ehtimal yaranarsa, Cənubi Azərbaycanla bağlı dəyişiklik olacağını düşünmürəm. Lakin, işlər gözlənilməz bir istiqamətdə inkişaf edərsə və İran daxilində bölünmə baş verərsə, Cənubi Azərbaycanla bağlı fərqli bir inkişaf baş verə bilər. Lakin hər iki halda Cənubi Azərbaycanın Azərbaycana qoşulma ehtimalı çox güclü olmaya bilər. Lakin bu barədə bir şey demək hələ tezdir.
- Ümumiyyətlə, müharibənin sonu və mümkün nəticələri barədə proqnozlarınız nədir?
- Müharibənin gedişatı ilə bağlı bu şərhi verə bilərəm: ABŞ və İsrailin İrana qarşı hücumları mövcud rejim əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyənə və müxalifət üçün yer yaradılana qədər davam edəcək. Bu məqsədlə, mövcud rejim daxilində iyerarxik liderləri hədəf alan sui-qəsdlərin davam etməsi ehtimalı var. Hava hücumları rejimin diqqətini yayındıracaq, ordunu işğal altında saxlayacaq və ölkə daxilində kəşfiyyat agentləri və əməkdaşlar üçün imkanlar yaradacaq. Bu kontekstdə, bütün əməliyyatın 10-15 gündən çox davam etməyəcəyinə inanıram. ABŞ, İsrail və İran arasında quru müharibəsi olmayacağı üçün bu müddətin uzadılacağını düşünmürəm. Region gözlənilməz inkişaflara açıq görünsə də, inanıram ki, hücumdan əvvəl mümkün ssenarilər, xüsusən də ərəb ölkələri ilə İran arasındakı tarixi rəqabət nəzərə alınmaqla nəzərdən keçirilmişdir. Bu vəziyyətdə İran son dərəcə təcrid olunmuş görünür.
15:40 02.03.2026
Oxunuş sayı: 673
