Paşinyanın anklav təklifi: Sülhə aparan yol, yoxsa yeni mübahisə?
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın Azərbaycanla sülh sazişi imzalandıqdan və ratifikasiya olunduqdan sonra münasibətlərin gələcəyinə dair səsləndirdiyi açıqlamalar Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqların formalaşması baxımından diqqət çəkir. Sərhədlərin 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında delimitasiyası, anklav və eksklavların qarşılıqlı ərazi mübadiləsi yolu ilə həlli və nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması təklifləri göstərir ki, sülh prosesinin növbəti mərhələsində əsas müzakirələr əldə olunmuş siyasi razılaşmaların praktiki icrası ətrafında aparılacaq. Alma-Ata Bəyannaməsinə əsaslanan sərhəd delimitasiyası tərəflərin ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınması və sərhəd məsələlərinin hüquqi müstəvidə həlli baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi ilə ərazi mübadiləsi fərqli hüquqi məsələlərdir. İrəvan tərəfindən irəli sürülən anklav və eksklavların mübadiləsi ideyası acceptsizdir; Azərbaycanın suveren ərazisi olan torpaqların qaytarılması ilə həmin ərazilərin başqa torpaqlarla dəyişdirilməsi eyni mənaya gəlməz və ümumiyyətlə müzakirə mövzusu ola bilməz. Bu təklif Ermənistanın növbəti dəfə öhdəliklərin icrasından yayınmaq cəhdi kimi dəyərləndirilməlidir.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən politoloq Aytən Qurbanova bildirib ki, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması həm Azərbaycan, həm də Ermənistan üçün yeni iqtisadi imkanlar yarada bilər:
"Xüsusilə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında etibarlı və fasiləsiz bağlantının təmin edilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu proses dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və yurisdiksiyasına hörmət prinsipləri əsasında həyata keçirilməli, keçidlərin hüquqi rejimi, təhlükəsizlik və gömrük prosedurları dəqiq müəyyənləşdirilməlidir. Regional əməkdaşlıq yalnız qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirildiyi və hər iki tərəfin maraqlarının nəzərə alındığı şəraitdə davamlı nəticə verə bilər.
Paşinyanın yanaşmaları sülh prosesinin yeni imkanlarla yanaşı, ciddi hüquqi və siyasi məsələləri də əhatə etdiyini göstərir. Azərbaycan üçün əsas məsələ sülhün formal sənədlə məhdudlaşmaması, ölkənin suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün hüquqi təminatlarla möhkəmləndirilməsi, Naxçıvanla bağlantının reallaşdırılması və regional sabitliyin təmin edilməsidir. Davamlı sülh qarşılıqlı güzəştlərin mexaniki şəkildə bölüşdürülməsi deyil, beynəlxalq hüquqa əsaslanan, öhdəliklərin icrasını təmin edən və gələcək qarşıdurma risklərini azaldan münasibətlər sisteminin qurulmasıdır. Azərbaycanın milli maraqları nöqteyi-nəzərindən əsas hədəf məhz bu prinsipləri qorumaqla Cənubi Qafqazda sabitlik və əməkdaşlıq üçün real zəmin yaratmaqdır."
Zeynəb Həsən
20:30 14.10.2026
Oxunuş sayı: 49
