Sosial şəbəkələrdə bizi belə ALDADIRLAR
Son illər sosial şəbəkələr təkcə ünsiyyət və məlumat məkanı deyil, eyni zamanda insanların daha tez əsəbiləşdiyi, aqressiyaya meyilli olduğu bir psixoloji mühitə çevrilib. Bu hal fərdi təəssürat yox, elmi araşdırmalarla da təsdiqlənən qlobal tendensiyadır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, sosial platformalar insan beyninin ən həssas mexanizmlərinə birbaşa təsir edir və bu təsir uzunmüddətli olduqda emosional tarazlığı poza bilir.
Nevrobiologiya baxımından əsas səbəblərdən biri dopamin mexanizmidir. Sosial şəbəkələrdə “like”, paylaşım və bildirişlər beynin mükafat sistemini aktivləşdirir. Hər yeni reaksiya qısa müddətli zövq hissi yaradır. Lakin bu hiss tez sönür və beyin daha çox stimul tələb etməyə başlayır. Nəticədə insan real həyatda daha az məmnun olur, səbirsizlik artır, xırda maneələr belə əsəb doğurur. Bu vəziyyət psixologiyada “dopamin yorğunluğu” kimi izah edilir və emosional tükənməyə gətirib çıxarır.
Digər mühüm faktor da informasiya həddənartıqlığıdır. Sosial şəbəkələrdə insan bir neçə dəqiqə ərzində müharibə xəbəri, şəxsi dram, siyasi qalmaqal və əyləncəli video ilə üz-üzə qalır. Beyin bu qədər ziddiyyətli emosional siqnalları emal etmək üçün təkamül baxımından uyğunlaşmayıb. Nəticədə xroniki gərginlik yaranır, stres hormonları – xüsusilə kortizol – yüksəlir. Bu da insanı daha tez əsəbiləşən və emosional reaksiya verən hala salır.
Psixoloji tərəfdən baxanda sosial şəbəkələrdə daimi müqayisə mexanizmi xüsusi rol oynayır. İnsanlar başqalarının “ideal” həyatlarını görür, öz həyatını isə daha natamam və uğursuz kimi qavrayır. Bu, daxili narazılıq yaradır və həmin narazılıq tez-tez aqressiya formasında üzə çıxır. Aqressiya bəzən birbaşa şərhlərdə, bəzən də gündəlik həyatda əsəbi davranışlarda özünü göstərir.
Anonimlik effekti də vəziyyəti ağırlaşdırır. Sosial şəbəkələrdə insan real həyatda deməyəcəyi sözləri rahatlıqla yaza bilir. Beyin qarşı tərəfi canlı insan kimi deyil, ekrandakı obyekt kimi qəbul edir. Empati zəifləyir, emosional məsuliyyət azalır. Bu mühitdə münaqişələr daha tez alovlanır və aqressiya normallaşır.
Moskva Elmi-Tədqiqat Psixiatriya İnstitutunun direktoru, rusiyalı psixiatr Georgi Kostyuk bu prosesi “emosional yüklənmənin səssiz epidemiyası” adlandırır. Onun fikrincə, sosial şəbəkələr insan psixikasını fasiləsiz stimullaşdıraraq dincəlmək imkanını əlindən alır. Beyin təhlükə siqnallarına daim hazır vəziyyətdə qalır və bu da uzun müddətdə əsəbilik, yuxu pozuntuları və hətta depressiv hallar yaradır.
Araşdırmalar göstərir ki, sosial şəbəkələrdə mübahisəli və neqativ məzmun daha çox diqqət çəkir və alqoritmlər məhz bu cür paylaşımları önə çıxarır. İnsan beyni təhlükə və konfliktə daha həssas olduğu üçün bu məzmunu daha tez “tutur”. Beləliklə, istifadəçi fərqində olmadan neqativ emosiyalarla dolu bir informasiya axınının içində qalır.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, problemin həlli sosial şəbəkələrdən tam imtina deyil, şüurlu istifadədir. İstifadə vaxtının məhdudlaşdırılması, bildirişlərin azaldılması və emosional olaraq yükləyici məzmundan fasilə vermək psixoloji tarazlığın qorunmasına kömək edə bilər. Əks halda, sosial şəbəkələr ünsiyyət vasitəsi olmaqdan çıxıb, əsəb və gərginlik mənbəyinə çevrilməyə davam edəcək. (Yeni Sabah)
21:15 08.02.2026
Oxunuş sayı: 557
