Avropa Ordusu ideyası - Fransa irəli gedir, Litva “tormuzlayır”
Avropada təhlükəsizlik məsələləri ətrafında müzakirələrin intensivləşdiyi bir vaxtda, ortaq Avropa ordusunun yaradılması ideyası yenidən siyasi gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Lakin bu təşəbbüs Aİ daxilində birmənalı qarşılanmır və xüsusilə, NATO-nun gələcək rolu ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları ortaya çıxır.
Belə bir şəraitdə Litvanın müdafiə naziri Robertas Kaunas Brüsseldə keçirilən Aİ müdafiə nazirlərinin görüşündə sərt mövqe nümayiş etdirərək, ortaq Avropa ordusunun yaradılmasına qarşı çıxıb.
Litvalı nazir hesab edir ki, Avropa təhlükəsizlik sahəsində paralel hərbi strukturlar qurmaq əvəzinə, NATO daxilində birgə müdafiə imkanlarının gücləndirilməsinə və mövcud resursların daha effektiv istifadəsinə fokuslanmalıdır.
Məsələ ilə bağlı hərbi ekspert Səxavət Məmmədov Crossmedia.az-la öz fikirlərini bölüşüb:
"Ümumiyyətlə, Avropa ordusunun yaradılması məsələsi bugünün mövzusu deyil. Bu ideya təxminən 10 il əvvəl ilk dəfə daha açıq şəkildə Fransa tərəfindən gündəmə gətirilmişdi.
Fransa tərəfi bildirirdi ki, Avropa ordusu formalaşmadığı təqdirdə Avropa ölkələri təhlükəsizlik baxımından ABŞ-dan asılı vəziyyətdə qalacaqlar. Yəni Vaşinqton hansı siyasi və hərbi xətti seçəcəksə, Avropa ölkələri də müəyyən mənada həmin xətt üzrə hərəkət etməyə məcbur olacaqlar. Buna görə də, söhbət yeni layihədən yox, uzun illərdir müzakirə olunan strateji təşəbbüsdən gedir.
Avropa ordusunun yaradılması ideyasını əsasən Fransa irəli sürür və artıq son dövrlərdə İspaniya da bu təşəbbüsü daha fəal şəkildə dəstəkləməyə başlayıb.
Litvanın bu məsələyə qarşı çıxmasına gəldikdə isə, burada əsas səbəb təhlükəsizlik və etimad məsələsidir. Litva və digər Baltik ölkələri Avropa İttifaqının üzvü olsalar da, hesab edirlər ki, Aİ daxilində bütün üzv dövlətlərə eyni münasibət göstərilmir.
Xüsusilə, iqtisadi sahədə Avropa daxilində müəyyən ziddiyyətlərin olduğu hiss edilir. Baltik ölkələri düşünür ki, tətbiq olunan bəzi standartlar onların istehsal etdiyi məhsulların Avropa bazarına tam şəkildə çıxışını çətinləşdirir.
Maraqlı məqam isə ondan ibarətdir ki, Rusiyaya qarşı ən sərt mövqelərdən biri məhz həmin ölkələr tərəfindən nümayiş etdirilsə də, onların ixrac məhsullarının əhəmiyyətli hissəsi yenə də Rusiya bazarına yönəlir.
Litvanın Avropa ordusuna skeptik yanaşmasının əsas səbəbi də budur. Onlar hesab edirlər ki, Avropa İttifaqı daxilində siyasi və iqtisadi həmrəylik tam təmin olunmayıbsa, yeni yaradılacaq Avropa ordusu da Rusiyadan gələn təhlükələri qısa müddətdə aradan qaldıra bilməyəcək. Çünki vahid Avropa ordusunun formalaşdırılması həm uzun zaman tələb edir, həm də çox böyük maliyyə və institusional resurslar tələb edən mürəkkəb prosesdir.
Litva və digər Baltik ölkələri düşünürlər ki, Rusiya yaxın gələcəkdə region üçün təhlükə yarada bilər. Buna görə də, onlar mövcud təhlükəsizlik modelinin, xüsusilə NATO çərçivəsində ABŞ hərbi dəstəyinin davam etməsində maraqlıdırlar.
Digər tərəfdən isə açıq şəkildə görünür ki, son dövrlərdə ABŞ ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlər müəyyən məsələlərdə daha da gərginləşir. Paralel olaraq NATO daxilində də fikir ayrılıqları artır. Bu vəziyyət Avropa ölkələrində gələcək təhlükəsizlik sistemi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır.
Bir çox Avropa dövləti anlayır ki, gələcəkdə NATO əvvəlki gücünü itirə və ya daxilində parçalanmalar yaşaya bilər. Məhz buna görə də, Avropa ölkələri alternativ təhlükəsizlik mexanizmləri yaratmağa çalışırlar.
Baltik ölkələrinin isə bu prosesləri dayandıracaq qədər siyasi və hərbi çəkisi yoxdur. Onlar sadəcə olaraq mövcud mərhələdə öz təhlükəsizlikləri baxımından risk gördükləri üçün bu təşəbbüslərə ehtiyatla yanaşırlar".
Elmir Heydərli
13:10 14.05.2026
Oxunuş sayı: 63
