Rəqəmsal mühitdə zərərli məzmundan qorunma ilə bağlı Sərəncam nə vəd edir?
Prezident İlham Əliyev uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli məzmundan qorunması ilə bağlı yeni Sərəncam imzalayıb. Sənəd sosial şəbəkələrdə uşaq hüquqlarının müdafiəsini təmin etmək, rəqəmsal savadlılığı artırmaq və məsuliyyətli onlayn davranışı təşviq etmək məqsədi daşıyır. Sərəncama əsasən, dövlət orqanları və təhsil müəssisələri yaşa uyğun məzmun filtrləri və təhlükəsizlik mexanizmlərinin tətbiqini təmin edəcək. Məktəb proqramlarına kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal savad mövzuları daxil ediləcək, eyni zamanda valideynlər və müəllimlər üçün maarifləndirmə işləri aparılacaq. Hüquqi tənzimləmələrin beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla təkmilləşdirilməsi uşaqların rəqəmsal rifahını qorumağa yönəlir.
BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin Milli mətbuat tarixi kafedrasının müdiri, professor Cahangir Məmmədli bu barədə Crossmedia.az-a açıqlama verib: "Düzdür, bir çox məsələlər valideynlərdən, ailədən asılıdır. Ata və ana rolunu nəzərə almaq vacibdir, lakin uşaqlara ziyan verə biləcək bəzi saytların qanuni şəkildə qadağan olunması çox ciddi məsələdir. Biz qanunsevən xalq olduğumuz üçün qanuna riayət etmək həm valideynlərin, həm də ailənin üzərinə düşür. 16 yaşına çatmamış uşaqları qorumaq, onları milli-mənəvi dəyərlərimiz əsasında böyütmək, Azərbaycana və vətənə sevgi aşılamak çox önəmlidir. Bu məsələlərdə Avropa dəyərlərinin təsirindən uzaq durmaq da vacibdir.Bu baxımdan, verilmiş sərəncam məsələlərin ləyaqətlə yerinə yetirilməsinə dəstək olur və konkret tapşırıqlar təqdim edir".
İnformasiya təhlükəsizliyi mütəxəssisi Elvin Abbasov isə qeyd edib ki, Prezidentin Sərəncamı sosial şəbəkələrin mənfi təsirlərini dərhal aradan qaldıran bir vasitə deyil, bu mənfiləri minimuma endirən kompleks bir təhlükəsizlik sistemidir: "Bu mənfilərin qarşısının alınmasını şərtləndirən əsas amil məsuliyyət boşluğunun hüquqi şəkildə doldurulmasıdır. İndiyə qədər sosial şəbəkələrdəki xaosun əsas səbəbi nəzarətsizlik idi. Sərəncamla məsuliyyət platformadan ölkə daxilinə, yəni bilavasitə valideynlərin və qanuni nümayəndələrin üzərinə keçir. İnzibati cəza mexanizminin formalaşması valideynləri övladının onlayn həyatına daha diqqətli olmağa sövq edəcək ki, bu da mənfi təsirlərin qarşısını alan ilk və ən güclü filtrdir. Digər tərəfdən, texniki baryerlər və dolayı tənzimləmə mexanizmləri uşaqların zərərli informasiya ilə təmas nöqtələrini fiziki olaraq məhdudlaşdırır. Yaş verifikasiyası və tətbiq olunacaq yaşa uyğun məzmun filtrləri mənfi kontent axınını mənbəyində zəiflədir. Dövlət reklam bazarı və ödəniş sistemləri kimi iqtisadi rıçaqlar vasitəsilə platformaları Azərbaycanın təhlükəsizlik standartlarına uyğunlaşmağa sövq edir. Bu, xarici platformanın ölkədə rəsmi ofisi olmasa belə, onun fəaliyyətini uşaqlar üçün daha təmiz və nəzarət olunan rəqəmsal mühitə çevirmək məqsədi daşıyır. Ən fundamental həll yolu isə rəqəmsal immunitetin yaradılmasıdır. Mənfi təsirlərin kökündə texnoloji savadsızlıq və informasiya kirliliyi dayanır. Sərəncamın təhsil bəndi uşaqlarda kənar təsirlərə qarşı daxili filtr, yəni kritik təfəkkür formalaşdırır".
E. Abbasov məktəbdə rəqəmsal etikanı və təhlükəsizliyi öyrənən uşağın hər hansı texniki baryeri aşsa belə, qarşısına çıxan zərərli məzmunu analiz edib ondan imtina etməyi bacara biləcəyini vurğulayıb: "Bu, sadəcə qadağa deyil, şüurlu qorunma metodudur və mənfi təsirlərin uzunmüddətli həllini təmin edir. Xülasə, Sərəncam rəqəmsal mühiti nəzarətsiz sahədən tənzimlənən ekosistemə çevirərək mənfi təsirləri idarəolunan risk səviyyəsinə endirir".
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin sədri Əməkdar jurnalist Elçin Şıxlı da bu qərarı alqışlayıb: "Olduqca düzgün və vaxtında verilmiş qərardır, çünki xaricdən idarə olunan bu şəbəkələr bizim gələcəyimiz və bu vətəni yaşatmalı olan uşaqlarımızın beyni və düşüncəsini zəhərləyərək onları manqurtlara çevirə bilər".
Fatimə Məmmədova
14:25 02.03.2026
Oxunuş sayı: 626
