Gündəm

Uşaqlarımızı sosial media "cəngəlliyindən" qoruyaq...

Polşanın təhsil naziri Barbara Novaska "Bloomberg" agentliyinə müsahibəsində bildirib ki, ölkədə 15 yaşına qədər uşaqlar üçün sosial şəbəkələri qadağan edəcək yeni qanun layihəsi müzakirə olunur.

Onun sözlərinə görə, qanun layihəsi sosial şəbəkələrin xidmətlərinin uşaqlar üçün əlçatan qalması halında onlara cərimələr nəzərdə tutur və istifadəçilərinin yaşının yoxlanılması üçün məsuliyyəti onların üzərinə qoyur.

"Biz uşaqların və gənclərin psixi sağlamlığının pisləşdiyini, onların intellektual qabiliyyətlərinin azaldığını görürük", – nazir bildirib.

Onun sözlərinə görə, şirkətlərin pozuntulara görə ödəməli olacaqları cərimələrin məbləği hələ müzakirə olunur.

Qadağanın tətbiqi imkanını nəzərdən keçirən Polşa tənzimləyicilərin zərərli və asılılıq yaradan adlandırdıqları xidmətlərə milyonlarla gənc istifadəçinin çıxışını məhdudlaşdırmaqla hədələyən Almaniya, Danimarka, Fransa, İspaniya və Böyük Britaniya da daxil olmaqla, digər Avropa hökumətlərinə qoşulur.

Son zamanlar dünyada bu məsələyə diqqət xüsusilə artıb. Sosial şəbəkələrin uşaqlar üçün məhdudlaşdırılması Azərbaycanda da aktual məsələlərdəndir. Hətta bu gün Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin iclasında sosial şəbəkələrə uşaqlarla bağlı məhdudlaşdırıcı addımların tətbiqi məsələsi müzakirə olunur.

Düşünürəm ki, uşaqların sosial şəbələkələrə əlçatımlığının məhdudlaşdırılmasının dünyanın əksər ölkələrində, o cümlədən Avropa aktuallaşması heç də təsadüfi deyil. Bu, birbaşa olaraq sosial şəbəkələrin öz təbiəti ilə bağlıdır.

Yeni medianın əsas istiqamətlərindən biri olan sosial medianın üstün cəhətləri kifayət qədərdir. Bu gün bir çoxumuz həyatımızı fərqli sosial şəbəkələrdən kənarda təsəvvür edə bilmərik.

Sosial media informasiyaların əldə olunması, ötürülməsi, həmçinin ünsiyyətin təmin olunması, bəzən də asudə vaxtın səmərəli təşkili baxımdan unikal vasitəsir. Elə buna görə də bir çoxumuzun ən azı bir sosial media platformasında bir səhifəsi var. Bu, həmçinin uşaqlar üçün də istisna deyil. Artıq 6-7 yaşlı uşağın da “Feysbuk”da, “İnstagram”da, “Tviter”də səhifələri var. Təəssüf ki, bir çox halda uşaq və yeniyetmələrin sosial mediadakı fəaliyyəti valideyn nəzarətindənkənar olur. Bu isə ən yaxşı halda uşaq və yeniyetmələrin tədris prosesindən yayınması ilə nəticələnir. Bəli, məhz ən yaxşı halda…

Mən nə texnologiyaya, nə müasir tendensiyalara, nə də sosial şəbəkələrdən istifadəyə qarşıyam. Amma və lakin…Əgər sosial şəbəkələrin uşaqlara mənfir təsirləri mümkün qazanclardan daha çoxdursa, deməli, onlardan istifadəni düşünmədən məhdudlaşdırmaq yerinə düşər.

Sosial medianı uşaq və yeniyetmələr üçün hörümçək toru ilə müqayisə etmək olar. Xüsusilə də qeyd etdiyimiz kimi, nəzarətsiz istifadə olunarsa. Niyə? Çünki bəzən qurtuluş olmur. Sosial mediada “ilişib qalırsan”. Birincisi, psixoloqlar və sosioloqlar da təsdiqləyir ki, sosial şəbəkələrdən istifadə uşaq və yeniyetmələr üçün asılılığa çevrilə bilir. İkincisi, bunda maraqlı olan müəyyən qruplar sosial media vasitəsilə uşaqların “beyinlərini yuyur”, təbliğatla məşğul olurlar. Bu, bəzən o qədər ustalıqla icra edilir ki, nəinki istifadəçi özü, heç ana- atalar da fərqində olmurlar. Sonra isə gec olur. Necə deyərlər, “qatar çoxdan keçir”….

Üçüncüsü, çoxlarına məlumdur ki, yeni trendlər adətən ilk növbədə sosial mediada yayılır. Həmin trendlərin əksəriyyəti isə xüsusilə mənəvi baxımdan dağıdıcıdır. Bunun fərqində olan və gördüklərini təkrarlamağı sevən uşaqlar axına qoşulmağa başlayırlar.

Dördüncüsü, sosial şəbəkələr vasitəsilə həm informasiya təhlükəsizliyimizə təhdid yaranır. Kiberdələduzlar yaxşı bilirlər ki, uşaq və yeniyetmələri cəlb edib, onları aldatmaq daha asandır. Bu baxımdan uşaq və yeniyetmələrin kibercinayətkarların qurbanına çevrilməsi faktı da bir daha onu deməyə əsas verir ki, övladlarımızı bu “cəngəllikdən” uzaq tutmalıyıq.

Onu da demək lazımdır ki, sosil mediada şantaj, təhdid də geniş yayılır. Bəzən uşaq və yeniyetmələr, yaxud onların valideynləri qabaqlayıcı addım atmağı bacarsalar da, bu, heç də hər zaman mümkün olmur. Bir də görürsən, bir mesaj,bir foto ilə uşaqların gələcək həyatları məhv olur.

Sosial şəbəkələri tənzimləyən konkret mexanizmlərin olmaması yuxarıda qeyd olunan məsələlərin, o cümlədən vulqar ifadə və hərəkətlərin “ayaq ayıb yeriməsinin” əsas səbəblərindəndir. Çıxış yolu varmı? Əlbəttə. Lakin düşünürəm ki, gözlədikcə uduzuruq. Daha çox gözləsək, daha pis nəticələrlə üzləşəcəyik.

Odur ki, fikrimcə, Azərbaycanda da ən qısa zamanda sosial medianın müəyyən yaş kateqoriyası üçün məhdudlaşdırılmasına ehtiyac var. Vaxt gedir…Bəlkə də, bu dəqiqələrdə daha bir uşaq sosial mediada gördüyünü evdə təkrarlayır və anası ilə atası bir – birinə baxaraq narahatlıqla “nə edək?” deyə düşünürlər…

🖨 Çap et

15:08 27.02.2026

Oxunuş sayı: 930