Uşaqlarımızı sosial media "cəngəlliyindən" qoruyaq...
Polşanın təhsil naziri Barbara Novaska "Bloomberg"
agentliyinə müsahibəsində bildirib ki, ölkədə 15 yaşına qədər uşaqlar üçün
sosial şəbəkələri qadağan edəcək yeni qanun layihəsi müzakirə olunur.
Onun
sözlərinə görə, qanun layihəsi sosial şəbəkələrin xidmətlərinin uşaqlar üçün
əlçatan qalması halında onlara cərimələr nəzərdə tutur və istifadəçilərinin
yaşının yoxlanılması üçün məsuliyyəti onların üzərinə qoyur.
"Biz
uşaqların və gənclərin psixi sağlamlığının pisləşdiyini, onların intellektual
qabiliyyətlərinin azaldığını görürük", – nazir bildirib.
Onun
sözlərinə görə, şirkətlərin pozuntulara görə ödəməli olacaqları cərimələrin
məbləği hələ müzakirə olunur.
Qadağanın
tətbiqi imkanını nəzərdən keçirən Polşa tənzimləyicilərin zərərli və asılılıq
yaradan adlandırdıqları xidmətlərə milyonlarla gənc istifadəçinin çıxışını
məhdudlaşdırmaqla hədələyən Almaniya, Danimarka, Fransa, İspaniya və Böyük
Britaniya da daxil olmaqla, digər Avropa hökumətlərinə qoşulur.
Son zamanlar dünyada bu məsələyə diqqət xüsusilə artıb. Sosial
şəbəkələrin uşaqlar üçün məhdudlaşdırılması Azərbaycanda da aktual məsələlərdəndir.
Hətta bu gün Milli Məclisin İnsan hüquqları komitəsinin iclasında sosial
şəbəkələrə uşaqlarla bağlı məhdudlaşdırıcı addımların tətbiqi məsələsi
müzakirə olunur.
Düşünürəm ki, uşaqların sosial şəbələkələrə əlçatımlığının məhdudlaşdırılmasının
dünyanın əksər ölkələrində, o cümlədən Avropa aktuallaşması heç də təsadüfi
deyil. Bu, birbaşa olaraq sosial şəbəkələrin öz təbiəti ilə bağlıdır.
Yeni medianın əsas istiqamətlərindən biri olan sosial
medianın üstün cəhətləri kifayət qədərdir. Bu gün bir çoxumuz həyatımızı fərqli
sosial şəbəkələrdən kənarda təsəvvür edə bilmərik.
Sosial media informasiyaların əldə olunması, ötürülməsi, həmçinin
ünsiyyətin təmin olunması, bəzən də asudə vaxtın səmərəli təşkili baxımdan
unikal vasitəsir. Elə buna görə də bir çoxumuzun ən azı bir sosial media
platformasında bir səhifəsi var. Bu, həmçinin uşaqlar üçün də istisna deyil.
Artıq 6-7 yaşlı uşağın da “Feysbuk”da, “İnstagram”da, “Tviter”də səhifələri
var. Təəssüf ki, bir çox halda uşaq və yeniyetmələrin sosial mediadakı fəaliyyəti
valideyn nəzarətindənkənar olur. Bu isə ən yaxşı halda uşaq və yeniyetmələrin tədris
prosesindən yayınması ilə nəticələnir. Bəli, məhz ən yaxşı halda…
Mən nə texnologiyaya, nə müasir tendensiyalara, nə də sosial
şəbəkələrdən istifadəyə qarşıyam. Amma və lakin…Əgər sosial şəbəkələrin
uşaqlara mənfir təsirləri mümkün qazanclardan daha çoxdursa, deməli, onlardan
istifadəni düşünmədən məhdudlaşdırmaq yerinə düşər.
Sosial medianı uşaq və yeniyetmələr üçün hörümçək toru ilə
müqayisə etmək olar. Xüsusilə də qeyd etdiyimiz kimi, nəzarətsiz istifadə
olunarsa. Niyə? Çünki bəzən qurtuluş olmur. Sosial mediada “ilişib qalırsan”.
Birincisi, psixoloqlar və sosioloqlar da təsdiqləyir ki, sosial şəbəkələrdən
istifadə uşaq və yeniyetmələr üçün asılılığa çevrilə bilir. İkincisi, bunda
maraqlı olan müəyyən qruplar sosial media vasitəsilə uşaqların “beyinlərini
yuyur”, təbliğatla məşğul olurlar. Bu, bəzən o qədər ustalıqla icra edilir ki,
nəinki istifadəçi özü, heç ana- atalar da fərqində olmurlar. Sonra isə gec
olur. Necə deyərlər, “qatar çoxdan keçir”….
Üçüncüsü, çoxlarına məlumdur ki, yeni trendlər adətən ilk
növbədə sosial mediada yayılır. Həmin trendlərin əksəriyyəti isə xüsusilə mənəvi
baxımdan dağıdıcıdır. Bunun fərqində olan və gördüklərini təkrarlamağı sevən
uşaqlar axına qoşulmağa başlayırlar.
Dördüncüsü, sosial şəbəkələr vasitəsilə həm informasiya təhlükəsizliyimizə
təhdid yaranır. Kiberdələduzlar yaxşı bilirlər ki, uşaq və yeniyetmələri cəlb
edib, onları aldatmaq daha asandır. Bu baxımdan uşaq və yeniyetmələrin
kibercinayətkarların qurbanına çevrilməsi faktı da bir daha onu deməyə əsas
verir ki, övladlarımızı bu “cəngəllikdən” uzaq tutmalıyıq.
Onu da demək lazımdır ki, sosil mediada şantaj, təhdid də geniş
yayılır. Bəzən uşaq və yeniyetmələr, yaxud onların valideynləri qabaqlayıcı
addım atmağı bacarsalar da, bu, heç də hər zaman mümkün olmur. Bir də görürsən,
bir mesaj,bir foto ilə uşaqların gələcək həyatları məhv olur.
Sosial şəbəkələri tənzimləyən konkret mexanizmlərin olmaması
yuxarıda qeyd olunan məsələlərin, o cümlədən vulqar ifadə və hərəkətlərin “ayaq
ayıb yeriməsinin” əsas səbəblərindəndir. Çıxış yolu varmı? Əlbəttə. Lakin
düşünürəm ki, gözlədikcə uduzuruq. Daha çox gözləsək, daha pis nəticələrlə üzləşəcəyik.
Odur ki, fikrimcə, Azərbaycanda da ən qısa zamanda sosial medianın
müəyyən yaş kateqoriyası üçün məhdudlaşdırılmasına ehtiyac var. Vaxt gedir…Bəlkə
də, bu dəqiqələrdə daha bir uşaq sosial mediada gördüyünü evdə təkrarlayır və
anası ilə atası bir – birinə baxaraq narahatlıqla “nə edək?” deyə düşünürlər…
15:08 27.02.2026
Oxunuş sayı: 930