ABŞ‑nin Qrenlandiyanı ələ keçirməsi NATO-nu tamamilə çökdürə bilər
Son günlər Qrenlandiya beynəlxalq mətbuatın diqqət mərkəzindədir. ABŞ-nin Qrenlandiyanı strateji və geosiyasi baxımdan öz nəzarətinə almaq niyyəti ilə bağlı açıqlamaları Danimarka və Qrenlandiya rəsmiləri tərəfindən rədd edilib. Qrenlandiya hökuməti açıq şəkildə bildirib ki, onlar Danimarka və NATO çərçivəsində təhlükəsizliyini qorumağa üstünlük verirlər və ABŞ-yə keçməyəcəklər. Eyni zamanda, Arktika regionunda NATO və Avropa dövlətləri tərəfindən hərbi varlığın artırılması müşahidə olunur. ABŞ-ın təşəbbüsləri və Qrenlandiyanın sərt mövqeyi bölgədə gərginliyi yüksəldib və yeni geosiyasi müzakirələrə səbəb olub. Üstəlik Qrenlandiyadakı hava şəraitini nəzərə alsaq, bu vəziyyət olduqca çətinə gedə bilər.
Qrenlandiyada baş verən hadisələr fonunda Crossmedia.az-a danışan politoloq Aytən Qurbanova ABŞ-nin Qrenlandiya ilə bağlı olan iddialarının heç bir halda nə BMT Nizamnaməsinin prinsiplərinə, nə də ümumilikdə beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri ilə uyğun gəlmədiyini və bunun birbaşa olaraq Danimarkanın suverenliyini hədəf alan addımların olduğunu bildirib: "Təəssüf ki, biz beynəlxalq münasibətlər sisteminin artıq elə bir mərhələdən keçdiyini müşahidə edirik ki, bu mərhələdə beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri ikinci dərəcəli anlayışlar olaraq qəbul olunur. Belə ki, dövlətlərin strateji hədəfləri və maraqları daha çox ön plana çıxır. Ona görə də ABŞ-nin Qrenlandiyanı ilhaq etməsi ilə bağlı real addımların atılması ehtimalı ABŞ–Danimarka münasibətlərinin və ümumilikdə NATO çərçivəsində üzv dövlətlər arasında olan münasibətlərin tamamilə böhran mərhələsinə daxil olmasına, hətta NATO-nun mövcudluğunun kifayət qədər mənasız bir istiqamətdə cərəyan etməsinə gətirib çıxara bilər. Çünki hər iki dövlətin NATO üzvü olduğunu nəzərə alsaq və NATO Nizamnaməsinin 5-ci müddəasının bütün üzv dövlətlərə olan təhdid kimi qiymətləndirildiyini də nəzərdən keçirsək, iki üzv dövlət arasında olan münaqişə bütövlükdə bu alyansın tamamilə çökdüyünü və yeni beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni hərbi-siyasi bloklaşma mərhələsinin başlandığını deməyə əsas verə bilər".
Politoloq, həmçinin, qeyd edib ki, bu səbəbdən ciddi presedent yaratmaqla birlikdə Trampın Qrenlandiya ilə bağlı olan iddiaları həm Danimarka–ABŞ münasibətlərində, həm də bütövlükdə ABŞ-nin Avropa dövlətləri ilə olan münasibətlərində yeni bir mərhələnin başlanğıcı kimi də qiymətləndirilə bilər: "Bundan əlavə, Venesuelaya olan müdaxilə və Maduronun və yaxınlarının həbs olunaraq ABŞ-yə aparılması addımından sonra bunu real xarici siyasət strategiyasının bir istiqaməti kimi də qiymətləndirmək olar.
Çünki Trampın iddialı çıxışları çox da təəssüf ki, sadəcə sözlü və ya hər hansısa bir formada müəyyən auditoriyaya yönəlmiş mesaj olaraq qalmır və digər dövlətlərin suverenliyini hədəf alan çıxışları real addımlarla da müşahidə edilməyə başlayıb. Ona görə də bu dönəmdə daxili auditoriya üçün ABŞ-nin kifayət qədər güclü, hegemon və fövqəldövlət olması ilə bağlı olan iddialı yanaşmaları dəstəkləyici müəyyən bəyanatlar kimi dəyərləndirilsə də, eyni zamanda xarici strategiyasında da artıq təcridçilikdən uzaqlaşan yeni bir Amerika və daha çox nüfuz etmə, öz təsir dairələrini genişləndirmə addımlarını müşahidə edə bilirik.Bu da yeni formalaşmaqda olan dünya nizamında Amerikanın və digər güc mərkəzlərinin, qlobal güclərin danışıqlar yolu ilə dünyanın təsir dairələrinə bölünməsi ilə bağlı atdıqları addımların və ya gəldikləri razılaşmaların bir təzahürü kimi də qiymətləndirilə bilər".
A.Qurbanova hesab edir ki, növbəti mərhələdə yaxın günlərdə digər dövlətlərin - Çinin, Rusiyanın, eyni zamanda Avropa İttifaqına üzv olan dövlətlərin atacağı addımlar nisbətində biz yeni dünya nizamının ilkin mənzərəsinin hansı formada olacağı ilə bağlı qismən anlayışa sahib ola biləcəyik: "Paylaşılan xəritələr və mediada tirajlanan məlumatlar onu deməyə əsas verir ki, ciddi ölçüdə bu istiqamətdə aparılan danışıqlar və əldə olunmuş razılaşmalar var və Trampın atdığı addımlar da bir mənalı şəkildə qlobal sistemin digər addımları tərəfindən çox da ciddi, əks reaksiya ilə qarşılanmayıb.
Artıq dünya qlobal güclər arasında bölünməyə davam edir və bu bölünmə də yeni formalaşacaq beynəlxalq münasibətlər sisteminin əsas təsəvvürünü və təzahürlərini aydın şəkildə ifadə edəcək".
Fatimə Məmmədova
09:28 16.01.2026
Oxunuş sayı: 3291
