DİM imtahanlarının çətinlik səviyyəsi asanlaşdırılır?
Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) İdarə Heyətinin sədri Məleykə Abbaszadə sosial media hesabında qeyd edib ki, hər il imtahanlardan sonra oxşar mənzərə ilə qarşılaşırıq. DİM sədri xüsusilə ilk imtahandan sonra sualların çətinliyi ilə bağlı müəyyən narazılıqlar yarandığını bidirib: "Bu məsələdə mövqeyimiz hər zaman açıq olub: imtahanın çətinlik səviyyəsi barədə obyektiv fikir yürütmək üçün ilk növbədə nəticələri və onların statistik təhlilini görmək lazımdır". Maraqlıdır əldə edilən təhlillərdən sonra imtahanların çətinliyinə yenidən baxıla bilərmi?
Məsələ ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov bildirib ki, Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) İdarə Heyətinin sədri Məleykə Abbaszadənin imtahanların çətinlik dərəcəsinin qiymətləndirilməsində emosional təəssüratları deyil, statistik analitikanı rəhbər tutmaq çağırışı beynəlxalq ölçmə və qiymətləndirmə prosesində tətbiq olunan prinsiplərə əsaslanır: “Elmi yanaşmalar sübut edir ki, hər hansı bir imtahanın obyektiv çətinlik səviyyəsi fərdi rəylərlə və ya imtahandan dərhal sonra yaranan kütləvi reaksiyalarla deyil, yalnız və yalnız nəticələrin riyazi-statistik və metodoloji təhlillər əsasında müəyyən edilə bilər. Bu baxımdan, imtahan prosesinin idarəedilməsi və qiymətləndirmə sisteminin şəffaflığı üçün bu cür təhlillərin aparılması mütləq və qaçılmaz bir zərurətdir.
İmtahanların çətinlik səviyyəsini elmi müstəvidə qiymətləndirmək üçün ilk növbədə test tapşırığının çətinlik indeksi və sualların daha hazırlıqlı abituriyentləri fərqləndirməni nə dərəcədə effektiv təmin etməsi kimi obyektiv meyarlar əsas götürülməlidir. İmtahandan dərhal sonra nəticələr açıqlanmadan formalaşan narazılıqlar çox vaxt şagirdlərin subyektiv imtahan stresi, zaman çatışmazlığı və ya tədris proqramının çətin mənimsənilən mövzuları ilə bağlı olur. Real mənzərəni görmək üçün isə imtahan bitdikdən sonra hər bir suala abituriyentlərin neçə faizinin düzgün cavab verdiyi riyazi olaraq hesablanmalıdır. Əgər statistik təhlil zamanı müəyyən olunarsa ki, hər hansı bir sual ümumi kontingentin gözləniləndən daha az hissəsi tərəfindən cavablandırılıb, yalnız o zaman həmin tapşırığın çətinlik dərəcəsinin normanı aşdığı barədə obyektiv hökm vermək mümkündür. DİM-in bu istiqamətdə anonim sorğular keçirməsi və nəticələri elmi təqdimat formasına salması, qiymətləndirmə sistemini subyektiv polemikalardan çıxarıb sırf elmi metodologiya müstəvisinə gətirir.
İmtahanların ümumi çətinlik səviyyəsi ilə bağlı müzakirələrdə təhsil ekosisteminin digər struktur boşluqları da nəzərə alınmalıdır. Bir çox hallarda sualların abituriyentlərə çətin görünməsinin əsas səbəbi DİM-in proqramı süni şəkildə qəlizləşdirməsi deyil, ümumi təhsil məktəblərində tətbiq olunan dərsliklərin dili, məzmunu və metodiki vəsaitlərin imtahanlarda tələb olunan məntiqi-tənqidi təfəkkür standartları ilə tam uyğunlaşmamasıdır. Eyni zamanda, təlim səmərəliliyini artırmaq üçün tədris proqramlarının məzmununun və məktəbdaxili qiymətləndirmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilərək dövlət imtahan formatı ilə vahid standartlara uyğunlaşdırılması olduqca vacibdir. Məktəbdə aparılan gündəlik daxili qiymətləndirmə ilə dövlət səviyyəli sınaq imtahanlarının meyarları arasında məntiqi vəhdət yaradılmalıdır ki, şagirdlər yekun mərhələdə süni çətinlik və adaptasiya gərginliyi yaşamasınlar. Pedaqoji icma və fərdi hazırlıq sahəsində çıxış edən ekspertlər imtahandan sonrakı emosional narazılıq fazasında fəallıq göstərmək əvəzinə, DİM-in təşkil etdiyi elmi-metodiki seminarlarda əvvəlcədən aktiv şəkildə iştirak etməlidirlər”.
Ekspert qeyd edib ki, çox vaxt heç bir fundamental tədqiqata əsaslanmayan, müəyyən maraqlı qrupların cəmiyyətə təhsil eksperti kimi təqdim etməyə çalışdığı şəxslərin sosial şəbəkələrdə səsləndirdikləri qərəzli iradlar elə həmin sifarişi verən mərkəzlərin imtahan mühitində süni gərginlik yaratmaq niyyətindən irəli gəlir: “Dövlət qurumu tənqidlərə və innovasiyalara açıq olduğunu nümayiş etdirsə də, onun ən böyük institusional vəzifələrindən biri məhz real elmi tədqiqatlarla, sistemli analitika ilə çıxış edən həqiqi müstəqil mütəxəssislərin rəy və təkliflərinə üstünlük vermək, onları rəsmi əməkdaşlığa cəlb etməkdir. Qiymətləndirmə sisteminin daha da təkmilləşdirilməsi üçün konkret suallarla bağlı bütün iradlar emosional platformalarda deyil, rəsmi apellyasiya mexanizmləri vasitəsilə elmi müstəvidə araşdırılmalıdır. Yalnız dövlətin, məktəbin və müstəqil, elmi baxımdan peşəkarlığa malik ekspertlərin vahid qiymətləndirmə meyarları ətrafında qurduğu funksional tərəfdaşlıq imtahanların çətinlik səviyyəsi barədə cəmiyyətdə tam hüquqi-pedaqoji etimad mühiti formalaşdıra bilər".
Nuray Oqtayqızı
20:50 20.10.2026
Oxunuş sayı: 55
