Dünyada vaxtın hesablanması qaydası dəyişə bilər: “Artıq saniyə” ləğv olunur
Beynəlxalq vaxt standartlarını müəyyən edən qurumlar Yer kürəsinin fırlanması ilə atom saatları arasındakı fərqi tənzimləmək üçün istifadə olunan “artıq saniyə”nin ləğvini səsverməyə çıxarmağa hazırlaşır.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə CNN məlumat yayıb.
Fransanın paytaxtı Paris yaxınlığındakı Versalda Beynəlxalq Çəkilər və Ölçülər Bürosunun (BIPM) üzv dövlətləri təkliflə bağlı səs verəcəklər. Qəbul ediləcəyi təqdirdə qərarın 2027-ci ilin mayından qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulur.
“Artıq saniyə” 1972-ci ildən bəri qlobal saatlara 27 dəfə əlavə edilib. Bu mexanizm astronomik vaxtı — Yerin fırlanmasına əsaslanan vaxt ölçüsünü — atom saatlarının müəyyən etdiyi Koordinasiyalı Ümumdünya Vaxtı (UTC) ilə uyğunlaşdırmağa xidmət edir.
Yer kürəsi sabit sürətlə fırlanmadığı üçün bu iki vaxt sistemi arasında fərq yaranır. Ayın cazibə qüvvəsi, planetin daxili qatlarında baş verən dəyişikliklər, su və buz kütlələrinin hərəkəti, eləcə də qütb buzlaqlarının əriməsi Yerin fırlanma sürətinə təsir göstərir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, artıq saniyənin əlavə edilməsi rəqəmsal sistemlərdə ciddi problemlər yarada bilər. 2012-ci ildə bu mexanizmlə bağlı nasazlıq “Reddit” və “LinkedIn” platformalarının fəaliyyətinə təsir edib, “Qantas” aviaşirkətinin rezervasiya sistemində də problem yaranıb. 2016-cı ildə isə “Cloudflare” xidmətinin bəzi istifadəçiləri qısa müddətli fasilə və gecikmələrlə üzləşiblər.
BIPM-in vaxt şöbəsinin direktoru Patrizia Tavellanın sözlərinə görə, atom saatları geniş yayıldıqdan və peyk naviqasiyası inkişaf etdikdən sonra astronomik vaxtla daimi uyğunlaşdırma əvvəlki əhəmiyyətini itirib. Texnologiya şirkətləri də artıq saniyənin ləğvini dəstəkləyirlər.
Bununla belə, bütün mütəxəssislər bu addımla razılaşmırlar. London Universitet Kollecinin professoru Marek Ziebart hesab edir ki, mövcud sistem işləkdir və vaxtın Yerin fırlanması ilə əlaqəsini qorumaq vacibdir. Onun fikrincə, artıq saniyənin ləğvi proqram təminatının yenidən yoxlanılmasını və bir sıra texniki dəyişiklikləri tələb edəcək.
Təklifə əsasən, atom vaxtı ilə astronomik vaxt arasındakı fərqin tədricən artmasına icazə veriləcək. Bununla belə, fərqin maksimum 3600 saniyəni, yəni bir saatı keçməməsi nəzərdə tutulur. BIPM-in hesablamalarına görə, bu həddə çatmaq 3000 ildən çox vaxt aparacaq.
Müzakirələrə əlavə aktuallıq verən amillərdən biri də gələcəkdə “mənfi artıq saniyə”yə ehtiyac yarana bilməsidir. Yerin fırlanması uzunmüddətli perspektivdə yavaşlasa da, hazırda sürətlənmə müşahidə olunur. Bu tendensiya davam edərsə, astronomik və atom vaxtını uyğunlaşdırmaq üçün saatlardan bir saniyənin çıxarılması lazım gələ bilər.
BIPM xəbərdarlıq edir ki, mənfi artıq saniyənin tətbiqi üçün kritik infrastruktur sistemləri kifayət qədər hazır deyil. Belə dəyişiklik telekommunikasiya, elektrik şəbəkələri, maliyyə əməliyyatları və kompüter sistemləri üçün ciddi texniki hazırlıq və investisiya tələb edə bilər.
05:10 15.10.2026
Oxunuş sayı: 74
